P. 1
Gipuzkoa %100 (2010)

Gipuzkoa %100 (2010)

|Views: 317|Likes:

More info:

Categories:Types, Brochures
Published by: www.gipuzkoakomuseoak.net on Jan 26, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/13/2011

pdf

text

original

Sections

2010/11

GIPUZKOA %100ean
TURISMO BALIABIDEEN GIDA

AURKIBIDEA Errepideen mapa Donostia Ekialdeko kosta Mendebaldeko kosta Txindoki inguruan Gipuzkoaren bihotza Deba arroa Gipuzkoa. Gustuari omenaldia Eduardo Chillida, Gipuzkoa modelatu zuen artista Marearteko zabalgunea eta flysch-eko labarrak Hiru Tenpluak. Ibilaldia Ignaziotar lurraldean Galtzeko moduko 17 hondartza Burdin harana. Iraganetik ikasten 4-5 6-11 12-17 18-23 24-29 30-35 36-41 42-43 44 45 46-47 48-49 50

Gipuzkoako haitzuloak. Mendeetako historiaurrea, zilarra eta artea 51 Gipuzkoatik Santiago aldera Gipuzkoa, urratsez urrats eta bizikletaz Non lo egin? 52-53 54-55 56-63

PIKTOGRAMEN IRAKURBIDEA
Multzo monumentala Gune historiko-artistiko interesgarria Natura gune interesgarria Paisaia multzo interesgarria Museoa / Erakusketa / Interpretazio Zentroa Garraio publikoa Hirigunean Aisi gunea

• ARGITARATZAILEA: Gipuzkoako Foru Aldundia. Kiroletako eta Kanpo Ekintzako Departamentua • DISEINUA ETA ERREALIZAZIOA: ACC Comunicación • TESTUEN EGILEA: Koro Rekarte Gontzal Largo ACC Lankidetza: Gipuzkoako eskualdeko turismo bulegoak • INPRIMATZE LANA: ONA Industria Gráfica, S.A.

• ARGAZKIAK: ACCren artxiboa Gipuzkoako Artxibo Orokorra Agustin Sagasti Angel Blanco Darío Garrido Fermín Etxeberria Gema Arrugaeta Gonzalo Azumendi Iñigo Santiago Javier Carballo Javier Juanes Javier Larrea Jesús Martín Juan Manuel Ubiria Lurrak Peio López Santi Yaniz Txema Fernández Zum

3

Hamaika era daude

Gipuzkoaz

gozatzeko

Ongi etorri Gipuzkoara, lurralde abegitsu, bildu eta anitz honetara. Ongi etorri sardexka, koilara, plater eta edalontziekiko grinak jota dagoen txoko honetara. Grinak jota gaude benetan, gure gastronomia-kultura biziki maite baitugu. Azken hamarkadetan, ezaugarri bereizgarri bihurtu zaigu, eta harro gaude horretaz. Gipuzkoan, jatea ez da premia biologiko hutsa, plazer handia baizik: adiskidetasunaren ospakizuna, artea, zentzumenentzako gozamena. Horregatik, gure lurraldea begiekin, eskuekin eta ahoarekin ezagutzera gonbidatzen zaitugu. Murgil zaitez sagardotegietako giro bizian, iker itzazu Idiazabal gaztaren zergatiak eta oparitu zeure gorputzari gure sukaldaririk ospetsuenek prestatuko dizkizuten milaka sentsazioak. Gure herriak oroitzapen ahaztezina uzten du bisitariengan. Halaxe egiaztatuko duzu gure paisaiak ezagutzen dituzunean: berdeak eta anitzak, konta ezin ahala gustu asetzeko modukoak. Den-denaz gozatzera gonbidatzen zaitugu: hondartza atseginez, itsaslabar erromantikoez, urtaroen arabera jantzia aldatzen duten basoez, zelai bukolikoez eta bisitariak hartzeko irrikatzen dauden mendiez. Oinez nahiz bizikletaz ikus ditzakezu, ingurunearekin guztiz bat egiteko. Baditugu, halaber, milaka urteko harriak eta dolmenak, Erdi Aroko eraikinak, Errenazimenduko altxorrak, era guztietako museo eta interpretazio-zentroak, eta ibilbide tematikoak: historikoak (Hiru Tenpluena, adibidez), garaikideak (Eduardo Chillidarena, besteak beste), ardoari buruzkoak (Getariako txakolinarena), lurpekoak (altxor artistikoak dituzten kobazuloak). Eta horri guztiari bertako jendea gehitzen zaio, gipuzkoarrak, besoak zabalik eta irribarrea ezpainetan hartuko zaituztenak. Ongi etorri, berriro. Gozatu, ikusi, bizi, jan… atseginez beti.

Iñaki Galdos Irazabal
Kiroletako eta Kanpo Ekintzako Departamentuko foru-diputatua

4

Errepideen mapa
B
izkaiko Golkoan dago Gipuzkoa, ardatz Atlantikoan, eta Euskal Autonomia Erkidegoko lurralde historikoen artean hedadura txikienekoa da. Haren baitako 2.000 metro koadroko lur eremua sei ibai nagusiren (Bidasoa, Oiartzun, Urumea, Oria, Urola eta Deba) bideen inguruan dago antolatua. Ibai horiek alde menditsuetan sortzen dira, eremu industrializatuen kokaleku diren haranak zeharkatzen dituzte eta, azkenik, kostako punturik garrantzitsuenetan itsasoratzen dira. Gipuzkoako kostaldearen 86 kilometroetan zehar, higaduraren ondorioz sortutako itsaslabarrak, hondartza luzeak eta tradizio handiko arrantzale portuak txandakatzen dira. Gipuzkoa urdin horretaz bestaldean, lurraldearen barrualdean alegia, natura guneen kolore berdea gailentzen da. Badira, halaber, Gipuzkoa industrial bat eta Gipuzkoa landatar bat. Lehenengoan enpresa txiki eta ertainak dira nagusi, eta metalurgia da adarrik garrantzitsuena, zementuaren eta paperaren sektoreen aurretik. Baserri aldeak ez du aldaketa handirik jasan, eta ingurune hartan bizibizirik diraute euskal kulturako eta folkloreko tradizioek, bai eta euskarak ere, biztanleen ehuneko handi baten ama hizkuntza baita. Zerbitzuen sektorea da nagusi lurralde txiki eta askotariko honetan.

Biztanleria
Biztanle Kop. 701.056 Herri nagusiak: Donostia Irun Errenteria Eibar Arrasate Zarautz 184.248 bizt. 60.914 bizt. 38.505 bizt. 27.496 bizt. 21.974 bizt. 22.474 bizt.

Klimaren datuak
Gipuzkoako klima: Ozeaniar hezea. Batez besteko tenperaturak (Igeldoko behatokian): Udaberrian Udan Udazkenean Neguan
GI-632

13,5º 17,8º 12º 9,6º

5

Piktogramen irakurbidea

Distantzia kilometrikoen taula, Donostiatik abiatuta
Aia Arantzazu Arrasate Astigarraga Azkoitia Azpeitia Beasain Bergara Deba Eibar Elgoibar Errezil Ezkio-Itxaso 30 84 76 6 57 52 41 70 52 71 65 43 50 Getaria Hondarribia Idiazabal Irun Larraul Legazpi Leintz-Gatzaga Lezo Loiola Mendaro Mutriku Oiartzun Oñati 31 21 50 18 27 62 80 8 54 60 57 11 74 Ordizia Orio Pasaia Segura Tolosa Zarautz Zegama Zerain Zestoa Zumaia Zumarraga 42 20 5 51 26 26 69 54 44 35 56

Kontxako badiaren inguruan eskutik doaz hirigintza eta natura, kultura jarduerak eta paseo lasaiak, eraikin zaharrak eta erabilera berriak... Horrek guztiak ahaztu ezinezko hiri bihurtzen du Donostia. Gipuzkoako hiriburuak, gainera, ikusteko asko duen eskualde bat ezagutzeko abiapuntua ematen digu.

Donostia
Turismo Bulegoa
San Sebastián TurismoDonostia Turismoa, S.A.
• Boulevar, • Tel.:

hiru Inguratzen dutenUrgullmendien berdea –Igeldo, eta Ulia–, Kantauri Itsasoaren eta Urumea ibaiaren urdina, eta eraikin dotoreak egiteko erabilitako kareharriaren tonua, denen arteko bategite zoragarriak Donostia paregabekoa izatea lortzen du. Kantauri itsasoaren aurrean estrategikoki kokaturik eta Kontxako badia ezagunaren inguruan finkaturik, 180.000 biztanle dituen hiri hau Gipuzkoako hiruburua da. Bertan biltzen dira itsasoa, mendia eta ibaia, hiri-diseinu erregularreko arkitekturarekin batera, paisaia naturala eta eraikinen kontserbazioa elkartzen dituen gunea osatuz eta halere bere iragan historikoaren arrastoa ezkutatzen ez duen hiriaren itxura emanez. Hiriak 12 sute jasan ditu XIII. mendetik, eta horietatik azkenak, 1813. urtean, ia guztiz suntsitu zuen.

8 - 20003 Donostia 943 48 11 66. Faxa: 943 48 11 72 • sansebastianturismo@donostia.org • www.sansebastianturismo.com • Erreserba Zentrala: Tel.: 902 44 34 42 / 943 21 77 17 reservas@sansebastianreservas.com www.sansebastianreservas.com

Donostiako erdigunetik Kontxako badiaren ertzari jarraituz, Ondarretako hondartzaraino iritsiko gara. Honen muturrean dago Eduardo Chillida eskultore donostiarraren "Haizearen Orrazia" izeneko obra. Hemendik Igeldo mendirako igoera eta jaitsiera funikular bitxian egin daitezke, hiriaren ikuspegi panoramikoa goialdetik behatzeko. Zona horretan bertan, Antiguoko auzoan, Miramar Jauregia dago bere lorategiekin. Honen kokapenari esker, bi hondartzen artean baitago, toki pribilegiatua da hiriaren panoramika ederraz gozatu ahal izateko. "Cottage" delako ingeles estiloko eraikin aparta hau 1893an inauguratu zen eta Mª Cristina Erreginak udako bizileku gisa erabili zuen. Hiriaren erdigunera iritsita, Urumea ibaiaren ondoan, mende

Zer ikusi
Udaletxea

Igeldo mendia

Haizearen Orrazia

Alde Zaharraren, Alderdi Ederreko lorategien, Boulevardaren eta Kontxako badiaren erdian kokaturik, eraikin ikusgarri hau 1882an altxatu zen, Kasino Handiari eta haren areto dirdaitsuei ostatu emateko. Jokoaren debekua indarrean sartu eta urte batzuetara, 1940ko hamarkadan, Udalaren egoitza gisa hartua izan zen. Behinolako dantza aretoa udalbatza da gaur egun.

Igeldo mendiko jolas parkeak bere antzinako garaietako lilura gordetzen du oraindik. Ondarretako aldetik eta 1912az geroztik dabilen funikularra erabiliz goraino igo ondoren, haurrak poneyz ibili ahal izango dira eta nagusiak, berriz, errusiar mendian (hemen suitzarra bada ere), labirintoan edo iba misteriotsuan. Dorrean Donostiako Historiari buruzko erakusketa bat bisitatu eta badiako bista ederrez gozatzeko aukera dago.

Donostiako txoko liluragarrienetariko bat da, zinez, kostaldearen mendebaldeko mutur hau. Eduardo Chillidaren burdinazko hiru eskultura paisaiaren parte bilakatzen dira, sarritan itsas uhinen astinduak jasotzen dituzten arroketara gogor atxikirik. Luis Peña Gancheguik diseinatutako inguruneak Chillidaren artearekin eta itsasoarekin lotzen du bisitaria.

hasierako bi eraikin ederrek, Maria Cristina Hotelak eta Victoria Eugenia Antzokiak, hiriaren estilo erromantikoa ekartzen dute gogora, Boulevardarekin batera. Udaletxea, 1887an inauguratua, Kasino izateko sortu zen eta fatxada nagusia Alderdi Ederreko lorategiei begira dago. Ibaiaren beste aldean, Zurriola itsas pasealekuaren mutur batean, Kursaal Biltzar Jauregia eta Auditorioa dago. Arkitektura abangoardistako eraikin-multzo hau beira zeharrargitsuko bi kubok osatzen dute eta Rafael Moneo arkitekto ospetsuak diseinatu zuen; bi auditorio, bilera eta erakusketetarako gune desberdinak, jatetxea, kafetegia, dendak eta aparkalekua ditu. Alde Zaharrak, Urgull mendiaren magalean, portua eta ibaia ditu albo banatan; bertako kale estuek antzinako erdi aroko trazatua gordetzen dute eta oinezkoentzat

birgaitutako zonarik erakargarriena da. Bertan biltzen dira jatetxe, taberna, denda txiki eta monumentu historiko gehienak, zalantzarik gabe, urte osoan eta eguneko edozein ordutan gustu guztientzako alternatiba arrakastatsua eskainiz. Artearen ikuspegitik, area honen barruan azpimarratzekoa da San Telmo Museoa, XVI. mendeko domingotar komentu batean kokatua. Une honetan itxita dago, zaharberritze- eta handitzelanetan ari baitira. San Bizente eliza, gotiko estiloko XVI. mendeko eraikinak, balio handiko erretaula errenazentista bat du; Koruko Amaren Basilikaren elizpe ederrak estilo platereskoa du eta bertan gurtzen da hiriaren zaindaria. Bisitaldi hau osatzeko, ibilbide bat egin daiteke Urgull mendiko zirkuitu kulturalean zehar.

PARKE ETA LORATEGIAK

Berdegunez josia dago Donostia. Hiru mendik definitzen dute hiriaren soslaia, hirurak ere igoera errazekoak. Igeldo mendebaldeko muturrean dugu; jolas parke bat du, eta jatetxe ugari. Urgull mendiak, berriz, Alde Zaharraren gainean du kokapena, eta basoen eta behinolako babes eraikuntzen artetik doan bide sarea eskaintzen du. Hirugarren mendia Ulia da, Zurriola hondartzari so. Laugarren mendixka natural bat ere bada, Santa Klara uhartea: Kontxako badian dago, eta txalupaz irits daiteke bertara. Hiriak, gainera, gizakiak bere eskuez egindako hiru parke handi ditu. Kristina Enea parkea, Tabakalera eraikineko Kultura Garaikidearen Nazioarteko Zentroa izango denaren ondoan, hiriko berdegune zabalenetariko bat da. Mandasko Dukea zen parkearen jabea, eta berak eman zion berdegune hau hiriari, 1926. urtean. Flora aniztasun handi batez gain, ahateak, antzarak, zisneak eta hegazterrenak ditu biztanle. Aieteko parkea hirigunetik bost minututara dago autobusez. Ducassek diseinaturiko lorategiek 74.000 metro koadroko hedadura hartzen dute, eta bisitariak bidezidor txikiak, urmael bat, usategi bat eta haizpe artifizial bat aurkituko ditu bertan. Zertxobait txikiagoa da Miramar parkea, baina bertatik mirets daitezkeen badiaren ikuspegiak egundokoak dira.

Miramar jauregia

Artzain Onaren katedrala

Haren dorre garaia, 75 metrokoa, Donostiako bazter askotatik begiztatzen da. Artzain Ona, neogotiko estiloko katedrala, hirigunean gailentzen da, eta multzo bat osatzen du Koldo Mitxelena kulturgunearen eta Postetxearen eraikinekin batera. Kontxako eta Ondarretako hondartzak banantzen dituen mendixka bikaina hautatu zuen Maria Kristina erregina erregeordeak, gorteak uda igarotzeko erabiliko zuen jauregia eraikitzeko. Britainiar estetikaz jantzitako eraikina da; egun, bertako lorategiak mundu guztiari irekita daude, eta bereziki EHUren Udako Ikastaroetako ikasleei.

8

D O N O S T I A

Ba al zenekien...?
>
... Abuztuaren 31ko kaleko etxe batzuk izan ezik, hiri osoa kiskalita utzi zutela, 1813ko egun hartantxe, gudaroste ingeles-portugesek, hiria frantsesen okupaziotik askatzera sartu omen baziren ere? ... 1887az geroztik Donostian ezarri zela udako gortea, lehenik Aieteko jauregian eta gero Maria Kristina erregina erregeordeak eraikiarazitako Miramar errege-jauregian? ... ‘Belle Époque’-an Mata-Hari bera eta, oro har, Europako goi aristokrazia osoa, hara-hona ibiltzen zirela Kasino Handiko aretoetan barrena (egungo Udaletxean)? ... Eduardo Chillida donostiarrak eta Jorge Oteiza oriotarrak 1997an besarkada bero batez baztertu zituztela urruntasunezko urte asko? Eta Kontxako badiako mutur banatako eskulturek irudikatzen dutela bi artista bikain –eta dagoeneko zendu– horien arteko besarkada?

>

>

Alde Zaharreko toki bereizgarrienetariko bat Konstituzio plaza da; bertako fatxada nagusia antzinako udaletxea izan zen. Plazatik hurbil arrantza-portua dago, arrantzale-etxez eta jatetxe txikiz apaindua. Portuaren amaieran daude Untzi Museoa eta Aquariuma, bere instalazioetan Europako ozeanario ikusgarriena barne hartzen duena. Beste muturrean, Nautiko Kluba, estilo modernista duen eraikina ikus daiteke eta, handik metro gutxitara, 1887tik 1923ra arte kasino izandako udaletxe berezia. Hiriaren erdiguneko kale batzuk oinezkoentzat dira eta era

guztietako dendak aurki daitezke bertan. Zona honetan, Artzain Onaren Katedralaren atzean, Koldo Mitxelena Kulturunea dago. Bestalde, Gipuzkoako plazak eta lorategiek eratzen duten hirigunean Gipuzkoako Foru Aldundiaren Jauregia gailentzen da. Hiriaren erdigunetik distantzia laburrera ikerketarako Parke Teknologikoa eta Zientziaren kutxaGunea eraiki dira, berdegune zabal batez inguraturik. Halaber aurkitzen ditugu Aieteko Jauregi eta Parkea eta Kristina Enea Parkea, hirigunean kokatuta dauden benetako atsedenesparruak.

>

1

Abuztuaren 31ko ospakizunak

1. Rafael Moneok Kursaalerako diseinatutako kuboak gailentzen dira Zurriola hondartza handiagotuan, ibaiaren eskuinaldean.

Zer ikusi
Pasealeku Berria Gipuzkoa plaza Konstituzio plaza

Urgull mendia inguratzen duen itsas pasealekua toki ezin hobea da eguzkia ezkutatzen ikusteko. Portua hurbilen duen aldean, bi elementu nabarmentzen dira: batetik, Jorge Oteizaren 'Construcción vacía' eskulturaren erreprodukzio monumentala; bestetik, Aquariuma.

1885az geroztik Gipuzkoako Foru Aldundiaren egoitzaren eta bestelako eraikin arkupetuen begiradapean, Donostiako plaza handiak ezin konta ahal osagarri erakargarri ezkutatzen ditu bere baitan. Lorategi botaniko txiki bat, urmaela eta ahateak, metereologia -eta astronomia- etxola, lorezko erlojua eta Usandizaga musikariari eskainitako omenaldi-eskultura aurki daitezke, besteak beste, xarmaz beteriko gune honetan.

Donostia herri harresiduna izan zen zenbait mendez; hedaduraz, berriz, egungo Alde Zaharrera mugatzen zen, eta alde hori da, oraindik ere, hiriaren bihotza. Ezin konta ahal taberna eta jatetxerekin batera, Boulevardaren eta Urgull mendiaren arteko kale estuek Konstituzio plaza lerdena gordetzen dute, bai eta San Bizente eta Santa Maria elizak ere.

D O N O S T I A

9

Kulturaren, kirolaren eta aisialdiaren arloetako alternatiba aberats batek osatzen du hiri honen xarma. Musika klasiko, folkloriko nahiz herrikoiak musikazale ugari biltzen ditu estalitako nahiz aire zabaleko areto egokietan urtean zehar ospatzen diren hainbat jaialdi eta kontzertutan. Musika Hamabostaldia eta Aste Nagusia, Su Artifizialen Nazioarteko Lehiaketa, zaldi-lasterketak, Jazzaldia, Kontxako estropadak, Nazioarteko Zinemaldia edo Danborrada dira, gero eta parte-hartze eta animazio handiagoekin, urtero ospatzen diren ekitaldietako batzuk.

Donostia, gainera, goi-mailako euskal gastronomiaren sorlekua da. Hirian eta lurralde osoan sakabanatuta dauden Chef eta jatetxe ospetsuak kalifikazio onenekin agertzen dira sukaldaritzako gida garrantzitsuenetan. Izan ere, Donostia da, mundu osoan, kilometro karratu bakoitzean Michelin izarrez saritutako jatetxe gehien biltzen dituen hiria.

MUSEOAK
Artea, zientzia eta natura agerian jartzen dira Donostiak dituen museoetan. Hiriko portuan diren bi erakustoki hurbil eta osagarritan, itsasoa da oinarrizko ardatza. Aquariumean, Txuri eta Kontxita marrazo ezagunez gain, ezin konta ahal itsas espezie ikus daitezke, tunel akrilikoak zeharkatzen duen ozeanarioan edo akuario ugarietan (besteak beste, ukimenezkoan). Gipuzkoako kostan XIX. mendean harrapatutako balea baten hezurdurak ixten du Aquariumaren bisita, nahi izanez gero Untzi Museoan luza dezakeguna. Museo hori Kontsulatuaren lonja ohian dago kokatua, XVIII. mendearen erdialdeko eraikin batean. Zentroak lanean dihardu, historia eta Euskal Herriko itsas ondarea kontserbatzeko, aztertzeko eta hedatzeko. Naturako elementuak, energia, izarren unibertsoa, teknologiaren garapena eta zientzia esperimentuak presente dira Zientziaren kutxaGunean. Miramon gainean dago, eta jakin-mina eta el-karreragina sustatzen ditu, 'Debekatuta dago ez ukitzea' leloaren bitartez. Berezia da benetan Museum Cemento Rezola: izenak berak dioen bezala, zementua hartzen du abiapuntutzat, eraikuntzaren bilakaerari buruz hausnarketa egiteko. Artearen zaleek ezinbesteko hitzordu bana dute Chillida-Lekun eta San Telmon. Eduardo Chillidak guztioi utzitako ondarea biltzen da Chillida-Leku museoan. Hernaniko udalerrian, Zabalaga baserri zaharrean eta bertako etxalde berdean Chillidaren berrogeitik gora eskultura handi daude bilduta, aire zabalean, artistaren obraren beste alderdi batzuekin batera. San Telmo museoa, zaharberritze fasean dagoenez itxita dago. Berriz asmatu eta euskal gizarteari buruzko museo moderno bat eskaintzea du helburutzat. Dominikar komentu zahar batean kokatuta dago eta Donostiak 1813. urtean jasan zuen sutetik salbatu zen klaustro ikusgarri bat du. Orain ebakuntza arkitektoniko garrantzitsua egiten ari dira bertan. Erlijio artea da protagonista, Donostiako Elizbarrutiko Museoan. Errealak badauka dagoeneko bere museoa, erakundearen ehun urteko historia jasotzen duena. Azkenik, Mota gazteluan, Urgull mendian, hiriaren historia biltzen duen erakusketa bat dago, sorreratik XX. mendeko 20ko hamarkadara artekoa.

2

2. Zabalaga baserri eta etxalde bikainean biltzen dira Eduardo Chillidak guztiokin partekatu nahi izan zituen obrak, Chillida-Lekun alegia.

Kursaal Biltzar Jauregia eta Auditorioa

Errealaren museoa

«Hondoa jotako bi arroka». Hala definitu zituen Rafael Moneok, berak Urumearen ibai ahorako diseinatutako kubo zeharrargiak. Zurriola hondartzan kokatuta, Kursaal Auditorio eta Biltzar jauregiaren baitan biltzen da Donostiako kultura eskaintzaren zati handi bat.

Anoetako estadioan kokatua, Errealaren museoak kirol erakundearen ehun urteko historia biltzen du. Ikusentzunezko baliabideak erabili eta klubaren jabetzako objektuak edo kirolariek zein zaletuek utzitakoak ikus ditzake bisitariak: Atotxako jarlekua eta kuxina edo jokalarien kamisetak, baloiak eta partida ahaztezinetako sarrerak daude ikusgai.

10

D O N O S T I A

Agenda
Jaialdiak, Ekitaldiak eta Azokak
Urtarrila Otsaila Martxoa • Donostia eguna: Danborrada (19an gauez, eta 20an egunez) • Donostiako Nazioarteko Krossa • Kaldereroen jaia: (otsailaren 2aren, Kandelaria egunaren, hurrengo larunbata) • Inauteriak • Sevatur: Ihesbide eta Turismo Aretoa • Nazioarteko XVI. Piano Lehiaketa • dFERIA. Antzerki Feria • Urpeko Zinemaren Zikloa • • • • Publizitate Zinemaren Jaialdia IX. Tango jaialdia Miniaturazko sukaldaritzaren munduko Azoka eta Kongresua Maratoi Erdia
3

Apirila Maiatza

Ekaina Uztaila

• Surfilm Festibal: Surfari buruzko zinemaldia • San Joan jaia • • • • • Zaldi lasterketak Donosti Cup: Futbol txapelketa Jazzaldia (uztailaren 2. hamabostaldia) Udako ikastaroak Hipika: Nazioarteko Jauzi Lehiaketa

Abuztua

• Musika Hamabostaldia: Musika Klasikoaren Jaialdia • «Klasikoa»: Nazioarteko txirrindulari proba • Aste Nagusia: Su Artifizialen lehiaketa, herri jaiak, zezenketa... • Kontxako Banderako estropadak: 1. eta 2. igandeak • Euskal Jaiak: 1. astean • Donostiako Nazioarteko Zinemaldia • Fantasiazko eta Beldurrezko Zinema Astea • Donostikluba: Musika elektronikoaren jaialdia • Behobia-Donostia: Herri lasterketa. 20 km • Donostia Maratoia • San Sebastián Gastronomika Kongresua • San Tomas azoka (abenduaren 21ean) • Atletismoa: San Silbestre lasterketa - Benta Berriko Udal Kiroldegia Xalbador Bertsolariaren kalea, 2. Tel.: 943 21 00 70 - Altzako Udal Kiroldegia Casares Pasalekua 153. Tel.: 943 35 24 57 - Zuhaizti Udal Kiroldegia Zuhaizti plaza, 1. Tel.: 943 35 59 95 • SURFA Pukas Surf Eskola - Zurriola, 24. 20002 Donostia - Tel. / Faxa: 943 32 00 68. Tel.: 943 42 72 28 - surfeskola@pukassurf.com - www.pukassurfeskola.com • ARRAUNKETA Arraunketako Gipuzkoako Federakuntza - Anoeta pasealekua, 5. 20014 Donostia - Tel.: 943 45 11 38. Faxa: 943 45 31 97 - fedguipremo@euskalnet.net - www.fgremo.com. • BELA Gipuzkoako Bela Federazioa - Anoeta pasealekua,5. 20014 Donostia - Tel/Faxa: 943 45 37 67 - bela@federazioak.gipuzkoa.net • URPEKARITZA Urpeko jardueretako Gipuzkoako Federazioa - Anoeta pasealekua,5. - Tel.: 943 47 20 57. Faxa: 943 46 70 17 - guif@euskalnet.net - mipagina.euskaltel.es/guif/marco_1.htm • AIREKO KIROLAK Gipuzkoako Aire Kiroletako Federazioa. - Anoeta pasealekua,5 20014 Donostia - Tel./Faxa: 943 45 74 38 - airekirolak@federazioak.gipuzkoa.net • ESKU PILOTA Atano III.a Udal Pilotalekua - Anoetako kirol gunea. - Jaialdiak - Tel.: 943 47 14 63 - pepe1998@euskalnet.net - www.gipuzkoakoeuskalpilota.com • PILOTA, ZESTA PUNTAKO MODALITATEAN Carmelo Balda pilotalekua - Anoetako kirol gunea - Tel.: 943 48 18 70 - Jaialdi puntualak. Agenda kontsultatu. • TENISA Donostiako Tenis Elkarte Erreala - Eduardo Chillida Pasealekua, 9 20008 Donostia Tel.: 943 21 51 61. Faxa: 943 21 87 60 - info@rctss.com - www.rctss.com • HIPIKA Donostiako Hipika Errege Elkartea - Hipika bidea, 5. Donostia. 20014 Donostia - Tel.: 943 45 91 42. Faxa: 943 46 36 23 • ZALDIKETA Donostiako hipodromoa - Bulegoak eta instalazioak: Arrapide Pasealekua, 11 20160 Zubieta (Donostia) - Tel.: 943 37 31 80 - Faxa: 943 37 32 40 - grupo@hipodromoa.com - www.hipodromoa.com - Lasterketako udako denboraldian, uztailetik aurrera • GOLFA Euskadiko Golf Federakuntza - Euskadi Plaza, 1-4º. "La Equitativa" Eraikina 20002 Donostia - Tel.: 943 29 35 08. Faxa: 943 29 71 92 - info@fvgolf.com • www.fvgolf.com Golf Basozábal, S.A - Goiaztxiki,41 Posta Kutxa: 1012 - 20080 Donostia - Tel.: 943 47 27 36. Faxa: 943 46 79 84 - Donostiako hirigunetik 4 km-tara • IZOTZ HOCKEYA ETA IRRISTAKETA TXURI-URDIN Izotz Jauregia - Anoeta pasealekua, 24. - 20014 Donostia - Tel.: 943 46 44 04. Faxa: 943 44 55 41 - www.eltxuri.com • FUTBOLA Anoeta estadioa. - Anoeta pasealekua,1 - 20014 Donostia - Tel.: 943 48 18 75. Faxa: 943 46 37 77 - Edukiera: 32.000 ikusle Errealaren egoitza. - Tel.: 943 46 28 33. Faxa: 943 45 89 41 - realsoc@realsociedad.com - www.realsociedad.com

Iraila

Urria Azaroa

Abendua

Turismo Aktiboa
Osasuna
• La Perla Talaso-Sport - Kontxa pasealekua, z/g 20007 Donostia - Tel.: 943 45 88 56. Faxa: 943 46 99 27 - info@la-perla.net • www.la-perla.net - Ordutegi jarraitua, 8.00etatik 22.00etara, astelehenetik igandera eta jaiegunetan. • Hydra Wellness Spa María Cristina - Oquendo, 1 20004 Donostia - Tel.: 943 42 22 37 - mcristina@hydra.es • www.hydra.es

Kirolak
• Kirol Patronatua - Karmelo Balda Pilotalekua Anoeta pasealekua,18 20014 Donostia - Tel.: 943 48 18 50 / 943 48 18 81 Faxa: 943 46 43 62 - Udala_kirolak@donostia.org - www.donostiakirola.org • IGERIKETA Gipuzkoako Igeriketa Federazioa - Anoeta pasealekua,5 - Tel.: 943 46 95 36. Faxa: 943 46 56 88 - guif@euskalnet.net • www.igeri.net - Udal kiroldegia “Paco Yoldi igerilekua”. Anoeta pasealekua,16 Tel.: 943 48 18 70 - Bidebietako Udal Kiroldegia Serapio Mugika,1. Tel.: 943 40 08 92

D O N O S T I A

11

• ESKUBALOIA Gipuzkoako Eskubaloi Federakuntza. - Anoeta Pasealekua, 5 - 20014 Donostia - Tel.: 943 45 25 34. Faxa: 943 47 31 61 - fgbalonmano@vodafone.es - www.kirolnet.com/fgb • SASKIBALOIA Gipuzkoako Saskibaloi Federakuntza - Anoeta Pasealekua, 5. 20014 Donostia - Tel.: 943 47 33 24 Faxa: 943 47 31 99 - fgb@fgbaloncesto.com - www.fgbaloncesto.com • TXIRRINDULARITZA Gipuzkoako Txirrindularitza Federazioa - Anoeta Pasealekua, 14 - 20014 Donostia - Tel.: 943 46 05 40. Faxa: 943 46 86 32 - gtxe@gtxe.net • www.gtxe.net • AISIA Kursaal kasinoa - Kale Nagusia, 1 - Tel.: 943 42 92 14 Faxa: 943 43 02 34 - marketing@casinokursaal.com - www.casinokursaal.com - Erruleta frantsesa, erruleta amerikarra, black jacka, karta-uzterik gabeko pokerra, poker sintetikoa, zori makinak • JOLAS PARKEA Igeldo mendia - Pº del Faro 134 - Tel.: 943 21 05 64 / 943 21 35 25 - www.monteigeldo.es

- mnaval@gipuzkoa.net - um.gipuzkoakultura.net - Ordutegi bera urte osoan: asteartetik larunbatera: 10:00etatik 13:30etara / 16:00etatik 19:30etara. Igande eta jaiegunetan: 11:00etatik 14:00etara. Astelehenetan itxita

Ihesaldia
Ahogozoaren bidea

Elizbarrutiko Museoa
- Familia Santuaren kalea, 11 20010 Donostia - Tel.: 677 44 66 27. Faxa: 943 21 17 62 - demss@arrakis.es - www.elizagipuzkoa.org/dem - Aurretik hitzartu behar diren bisita gidatuak: 677 44 66 27

Museum Cemento Rezola
- Añorga hiribidea, 36. 20018 Donostia - Tel.: 943 36 41 92. Faxa: 943 37 08 39 - museumcemento@terra.es - www.museumcemento.rezola.net - Ordutegia: asteartetik igandera, 10.00etatik 14.00etara. Uztailean eta abuztuan, astelehenetik ostiralera 10.00etatik 14.00etara eta 17.00etatik 19.00etara. Larunbatetan 10.00etatik 14.00etara. Igandetan, itxita. Jaiegunetan: kontsultatu.

Chillida Leku Museoa
- Zabalaga Baserria. Jauregi Auzoa, 66 20120 Hernani - Tel.: 943 33 60 06. Faxa: 943 33 59 59 - chillida@museochillidaleku.com - www.museochillidaleku.com - Ordutegia: Uztaila eta abuztua: astelehenetik larunbatera, asteartea barne, 10:30etik 20:00etara. Igandetan, 10:30etik 15:00etara. 2010eko Aste Santua (astelehena martxoak 29, asteartea martxoak 30 eta asteazkena martxoak 31), 10:30etik 15:00etara, (osteguna apirilaren 1etik igandea apirilaren 4ra), 10:30etik 19:00etara.

Museoak
San Telmo Museoa
- Zuloaga Pza.,1 ( Alde Zaharra) 20003 Donostia - Tel.: 943 48 15 80. Faxa: 943 48 15 81 - santelmo@donostia.org - www.museosantelmo.com - Itxita obrak bukatu bitartean.

Donostiako Aquariuma
- Carlos Blasco de Imaz plaza, 1. (Portua) 20003 Donostia - Tel.: 943 44 00 99. Faxa: 943 43 35 54 - aquariumss@aquariumss.com - www.aquariumss.com - Ordutegia: Urriaren 1etik martxoaren 18ra, lanegunak 10.00etatik 19.00etara. Asteburu, jaiegunetan eta zubietan 10.00etatik 20.00etara. Aste Santutik ekainaren 30era eta irailean, lan egunak 10.00etatik 20.00etara. Asteburu eta jaiegunetan, 10.00etatik 21.00etara. Uztailean eta abuztuan, egunero, 10.00etatik 21.00etara. Txartel-lehiatila 45 minutu lehenago ixten dute. Abenduaren 25ean eta urtarrilaren 1ean, itxita.

Ingurumen Baliabideen Zentroa
- Kristina-Enea parkea - Tel.: 943 45 35 26 - www.cristinaenea.org - Ordutegia: - Astelehenetik larunbatera, 9.30etik 13.30era eta 15.00etatik 20.00etara. Igande eta jaiegunetan, 10.00etatik 13.30etara.

Urgulleko Historiaren Etxea
- Motako Gaztelua. Urgull - Tel.: 943 42 84 17 - Ordutegia: Asteartetik ostiralera, 10:00-14:00, 15:00-17:30. Larunbat, igande eta jai egunak, 10:30-17:30.

Zientziaren kutxaGunea
- Mikeletegi pasealekua, 43- 45. - Parke Teknologikoa. 28. autobusa. - Tel.: 943 01 24 78 Faxa: 943 30 82 40 - Erreserbak: 943 01 29 17 - kutxaespacio@kutxagunea.org - www.miramon.org - Ordutegia: Urtarrilaren 2tik ekainaren 30era eta irailaren 1etik abenduaren 31ra: Asteartetik ostiralera: 10:00etatik 19:00etara. Asteburu eta jai egunetan: 11:00etatik 19:00etara. Astelehenetan, itxita. Uztaila eta abuztua: Astelehenetik ostiralera: 10:00etatik 20:00etara. Asteburu eta jai egunetan: 11:00etatik 20:00etara.

Errealaren Museoa
- PºAnoeta (estadioaren beheko guneetan) - Tel.: 943 47 39 53 - museoreal100@realsociedad.com - Ordutegia: Asteartetik igandera, 10:30 - 13:30. Asteartetik larunbatera, 16:30-19:30. Estadiora bisita: 11,00 17,00 Euskara. 12,00 - 18,00 Gaztelania. Estadiora egindako bisitaren iraupena : 45 min.

Aldi baterako Erakusketak
Kubo-Kutxa Aretoa
- Kursaal - Zurriola Pasalekua - Tel.: 943 01 24 00. Faxa: 943 01 24 02 - kubo@kutxa.es - www.kubo.kutxa.net

Urumea eta Oria ibaien artean, sagardoa eta, aurrekontuak uzten badigu, txitxardinak ere, lagun izan genitzake Donostialdean zeharreko ibilbide honetan; Donostialdea, izan ere, ezkutuan geratzen da, sarritan, hiriburuaren distiraren atzean. Donostian Loiola auzotik abiatzen den GI-131 errepidea hartuko dugu, Astigarragara iristeko. Sagardoaren hiriburua da Astigarraga, sagardotegiz jositako eskualde batean. Bertan, Jasokundeko Andre Mariaren eliza bisita dezakegu, eta hari atxikiriko Murgia jauregia. Astirik izanez gero, Santiago ermitak –Santiagomendi gainean– ikuspegi ederrak eskaintzen ditu. Astigarraga atzean utzita, Hernanik argi erakusten digu Gipuzkoako herri zaharrenetariko bat dela, eta historiaren erroak sakon dituela. Hernaniko alde zahar bikainean San Joan Bataiatzailearen eliza eta San Agustin komentua bisitatuko ditugu. Udalerri horretan du kokalekua Chillida-Leku museoak.

GI-131 errepideak Urnietaraino eramango gaitu. Mendiez inguratutako herri txiki bat da Urnieta, bere baitan Sarobe arte eszenikoen zentro bizia hartzen duena. Jarraian, nahi izanez gero, Andoainek sarbidea emango digu Leitzarango natura gunera. N-1 errepidetik bueltatuz Lasarte-Orian sartuko gara. Donostiako Hipodromoa du inguruan, baina berezko erakargarriak ere baditu, hala nola San Pedro eliza, XVI. eta XVII. mendeetan eraikia. N-634 errepideak, Oria haranaren bideari jarraituz, Usurbilera eramango gaitu; sagardotegi ugari eta baserri sakabanatuak aurkituko ditugu han, bai eta monumentu historikoartistiko bat ere: Atxega jauregia. Aginaga auzoa ospetsua da bertako txitxardin arras preziatuak direla eta.

Untzi Museoa
- Portu Kalea, 24. (Portua) 20003 Donostia - Tel.: 943 43 00 51. Faxa: 943 43 11 15

Alde zaharrak, natura-guneak eta mugimendu handia. Pasaiako portuaren eta Txingudiko badiaren artean, Jaizkibel mendia gailentzen da Gipuzkoako ipar-ekialdeko muturrean, Donostia eta Frantzia arteko ibilgua baino askoz gehiago den tarte honetan.

Ekialdeko Kosta
Nola iritsi?
HONDARRIBIA-IRUN turismoaren helburu Udakoeta gastronomia-eskaintza eztabaidaezina Hondarribiak ostatuzabal eta ugaria du eta, ondorioz, erakargarria da urteko edozein sasoitan. Mugako gotorleku izanik, 1.203 urtean sortu zen. eta harresiz inguratua, borrokaldi garrantzitsuetan esku hartu zuen; gainera, akordio eta hitzarmen historikoen lekuko izan zen. Monumentuei dagokienez, oso interesgarria da Hirigune Historikoa, bertan ikus baitaitezke Parroki Eliza, gaur egun paradore turistiko bilakatutako Karlos V.aren Gaztelua, Armen Plaza eta kale harriztatuak. Kale hauetan nabarmenak dira teilatu-hegal zizelkatuak, armarriak eta burdin forjatuzko balkoiak dituzten etxeak. Alde Zaharraren amaieran Santa Mariako ate historikoa, harresiz inguratutako esparrurako sarreretako bat. La Marina Auzoan arrantzaleen etxe koloretsuak, maila desberdinetako jatetxe ugariak eta terrazak dituzten pintxodun taberna tipikoak liluraz ikus daitezke. Kontu handiz zaindutako eta lore eta lorategi ugariz hornitutako enklabe honek itsas pasealeku atsegin bat du arrantza-porturaino eta, 700 m.ko hondartza handiaren ertzetik, kirol-portua. Gainera, arrantzaontziteria garrantzitsua, ostaturako azpiegitura oso bat eta landa-etxeak ditu. Bidasoaren ibaiertzean ibilbide interesgarriak egin daitezke. Hirigunetik 2 kilometrotara golfzelaia dago (18 zulokoa). dagoenez, Gipuzkoako Irun, muganarren,beti. Historikoki toki aurrelari zan da belikoa izan gaur egun, ordea, Europarako komunikazioen lotune garrantzitsua da. Hiri honetan aipatzekoak dira Urdanibia Jauregia, Junkaleko Andre Mariaren eliza, Udaletxea, San Martzial ermita eta Aiako Harria Parke Naturala;
Guadalupeko Santutegia
(Hondarribia)
A-8 (bidesaria) edo N-1 Donostia-Irun norabidean. A-8ko irteera, Hondarribia eta Oiartzun norabidean Konpainia: Interbus (Tel.: 943 64 13 02) www.interbus.com.es Norakoa: Donostia-Hondarribia-Irun. Irteerak: Plaza Gipuzkoa (Donostia) Konpainia: AUIF (Tel.: 943 63 31 45). Lineak: Hondarribia-Irun y Hondarribia C.C. Txingudi. Irteerak: Irun y Hondarribia. Konpainia: Alsa-Continental Auto: (Tel.: 902 42 22 42). Norakoa: Irun. Irteerak: Autobus geltokia (Iruña). Linea: Pamplona-Irun. Konpainia: La Baztanesa (Tel.: 948 58 01 29). Norakoa: Irun. Irteerak: Autobus geltokia (Iruña). Linea: Iruña-Irun. Konpainia: La Estellesa (Tel.: 902 10 10 44). Norakoa: Irun. Irteerak: Logroñoko autobus geltokia (Errioxa). Linea: Logroño-Irun. Konpainia: Aldiriko Renfe (Tel.: 902 24 02 02) Norakoa: Donostia-Irun. Irteerak: Ipar Geltokian (Donostia) Linea: Brinkola-Irun ••• Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Donostia-Irun. Irteerak: Amarako geltokian (Donostia) Trena TOPOA Irun norabidean

Zer ikusi
Hirigune Historikoa
(Hondarribia)

Turismo Bulegoak
• Bidasoa Activa - Bidasoa Bizirik - Irungo bulegoa: Plaza Luis Mariano, 3 - Hondarriko bulegoa: C/ Jabier Ugarte, 6 Tel: 943 64 54 58 • Fax: 943 64 54 66 • turismo@bidasoa-activa.com • www.bidasoaturismo.com

Hondarribiko alde zaharra historia -eta arte- balioko monumentu izendatua izan, eta bere baitan biltzen dituen etxe armarriz jantziek, jauretxeek eta eraikin bitxiek multzo paregabea osatzen dute benetan. Teilatu-hegal ikusgarriez hornitutako Kale Nagusian barrena, Arma plazaraino helduko gara; historia luzea gordetzen duen gune horretan Karlos V.a Enperadorearen Gaztelu mardula, egun paradore, gailentzen da.

Guadalupeko Amaren irudia, hondarribiarrek gutxienez XVI. mendeaz geroztik gurtua, Hondarribitik Jaizkibel mendirainoko igoeran kokatutako baseliza batean dago gordeta. Ikuspegi ezin hobeek osatzen dute bisita.

1

ikustekoa da baita Faisaien Uhartea, non "Pirinioko Bake Ituna" sinatu zen. Hirian bertan FICOBAk , Euskal Kostaldeko Erakustazokak dihardu lanean. -eta marinelPasaia arrantzabalearen eta bere herria, bertan harrapaketa, merkataritza ontziolak Ontziolan, Itsasontzi Tradizionalen Ikerketa eta Eraikuntza Zentroan daude ikusgai, eta bertan, bisitariak aukera izango du erriberako arotzek, belaunaldiz belaunaldi igorritako teknikei jarraituz, antzinako ontzi baten kopia nola egiten duten ikusteko. 1843an, Victor Hugo idazle frantsesak Pasaia bisitatu eta "Pirinioak" liburuan kontatu zuen. Lan honetako deskribapen batzuk Pasaiako badiara txangoak egiteko erabiltzen dira. Nabarmentzekoak dira bere marinel gastronomia eta garrantzia arkitektoniko eta historiko handiko eraikinak, esate baterako, Santa Ana Ermita, San Joan Bataiatzailearen
Marismas del Txingudi- Txingudiko Padurak (Irun - Hondarribia)

Eliza, Santutxoa, Victor Hugoren Etxea, Blas de Lezo itsasgizonaren jaiotetxea eta San Pedroko hilerria, 1457ko parrokia-elizaren portada erromanikoak eta gotikoak mantendu dituena, eta Kultura Ministeritzak Monumentu izendatu zituenak. Portada horien aurretik, hain zuzen ere, pasa behar dute Done Jakue bidearen pelegrinek Donostiarako bidean. Trintxerpen Espainiako lehen planetarioa nabarmendu beharra dago, 1968an inauguratu zena. Lezoko Lezo ezinbestekoa dairudi gotikoa Gurutze Santuaren bisitatzea, Europa osoko hiru Kristo bizargabe bakarrenetako bat. Nabarmentzekoak dira ere San Joan Bataiatzailearen Eliza eta Udaletxea, estilo errenazentista dutenak. Jaizkibel mendia, Pasaiako portuko ibai-ahotik Hondarribiako Higer lurmuturreraino doa eta Lezotik pasatzen da. Kantauriko kostaldeko mendirik garaiena da eta bere
Junkaleko Andre Mariaren eliza
(Irun)

1. Hondarribia, dotore eta harresidun, Irun eta Hendaiarekin partekatzen duen Txingudiko badiari so ageri da.

Ba al zenekien...?
>
... Victor Hugo poetak Pasai Donibanen igaro zuela 1843ko uda, eta tokiaren deskribapen hunkigarriak idatzi zituela, zeinetan esaten baitzuen, adibidez, hura «bizitza, eguzki-mugimendu, urdin, aire eta alaitasun bazterrezinen» agertokia zela? Pasai Donibanen, Victor Hugoren bizitoki izandako etxean ezarritako berregite birtual batean “Victor Hugo, oroimenera bidaia” erakusketa ere bertan bisita daiteke. ... Pasaiako portuan itsasoratu zela frantses iraultzan protagonista izango zen Lafayette bera, Ipar Amerikako kolonoen independentzia-nahiarekin bat egiteko? ... Joana Eroak eta Felipe Ederrak gaua igaro zutela Hondarribiko Egiluz etxean, Toledorako bidean, han oinordeko printze eta printzesa izendatuak izango baitziren? ... Luis Mariano Eusebio González García zuela izen osoa Luis Marianok, bere sorterriko Irun hiria beti bihotzean eraman zuen «operetaren printze» irribarre itzalezinekoak?

>

>

>

Oiasso Museo Erromatarra
(Irun)

Bidasoa ibaiaren ahoan, eta Irun, Hondarribiaeta Hendaiak inguratuta, Txingudiko badiak ekosistema aberatsa du. Txin-gudi Ekoetxea izeneko interpretazio-zentroan hegaztien behatoki bat dago, eta zentro hori da, hain zuzen, Plaiaundiko padurak eta bestelako habitatak bisitatzeko abiapuntua. Horri oraintsu berreskuratu diren Jaizubiako padurak (Hon-darribia) gehitu behar zaizkio.

Irungo eliza eraikitzeko ehun urte behar izan ziren, eta aldi luze horren erakusgarri da estiloen nahastura (gotiko beranta, euskal gotikoa eta barrokoa). Eliza barruko erretaulan, gailen, Gipuzkoan den Andre Mariaren irudirik zaharrena: Junkaleko Andre Mariaren tailua. Monumentu Historiko-Artistiko Nazionala deklaratua.

Oiasso erromatar museoa museo arkeologiko bat da eta Oiasso inguruan aurkitutako hondakin erromatarrak biltzen ditu. Helburua inguruko ondare arkeologikoa ezagutaraztea da.

14

E K I A L D E K O

K O S TA

Nola iritsi?
OARSOALDEA: ERRENTERIA-LEZO-OIARTZUN-PASAIA

DONOSTIA-PASAIA-ERRENTERIA OIARTZUN Errepidez: A-8 (bidesaria) edo N-1 Donostia-Irun norabidean. A-8ko irteera, Oiartzun norabidean

ibilbide osoan zehar ikuspegi zoragarria eskaintzen du. Pasai Donibanetik abiatuta, Lord Johnen forte karlista eta garai bereko bi dorre miretsi ditzakegu, lekurik garaienera heldu aurretik. Jaizkibeletik, Done Jakueko kostaldeko bidea igarotzen da. Erdi Errenteria. BereeraikinAroko hirigune Historikoak, Monumentu Multzo izendatua, interesgarriak ditu: Jasokundeko Andre Mariaren Parroki Eliza, Torrekua Dorretxea –Errenteriako eraikinik zaharrena, 1964an Probintziako Monumentu Historiko-artistiko izendatua-, Magdalena Baseliza, Udaletxea –XVII. mende hasierakoa

eta Probintziako Monumentu Historiko-artistiko izendatua-, Agustinen Komentua eta Irantzu eta Iturrizako oinetxeak. Errenteriak Fanderiako Errotaren museoa ere badu. Lau Haizeta Parkean, San Markos Gotorlekua dago, Oarsoaldeako begiratoki nagusia. Egoera pribilegiatu hau aprobetxatuz, Eskualdeko Interpretazio Zentroa kokatu da. Eraikina 1888. urteko gotorleku militarra da eta izan zuen berriztapenak, jatorrian nolakoa zen ikusten uzten du. Gaur egun leku bikaina da paseatzeko, zaldiz edo mountainbikez ibiltzeko. Batzarretarako zentroa eta jatetxea ditu.

Konpainia: Herribus (Tel.: 943 49 18 01 / 606 30 51 43) Norakoa: Donostia Pasai Antxo Errenteria Lezo Oiartzun Irteerak: Gipuzkoa Plazan (Donostia) H-1, H-2 eta H-3 autobusak www.iparbus.com ••• Konpainia: Areizaga (Tel.: 943 45 27 08) Norakoa: Donostia-Trintxerpe-Pasai San Pedro Donostia-Beraun Donostia-Hernani Irteerak: Oquendo kalean (Donostia). A-2 eta A-3 autobusak

1

Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) 943 516 541(Eusko Tren Errenteria) Norakoa: Donostia-Pasaia-Errenteria-Oiartzun Irteerak: Amarako geltokian (Donostia). TOPO Linea: Donostia-Hendaya. ••• Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Donostia-Irun Irteerak: Amarako geltokian (Donostia) Trena: TOPOA Irun norabidean. Lezorako, Errenterian geratu behar da. ••• Konpainia: Renfe Aldirikoak (Tel.: 902 24 02 02) Norakoa: Donostia-Lezo-Pasai Antxo-Irun Irteerak: Ipar geltokian (Donostia). Linea: Brinkola-Irun

1. Pasaiako badiara zabaltzen diren lau barrutietan, Pasai Donibane (San Pedro, Trintxerpe eta Antxo dira gainerakoak) da politena.

Zer ikusi
San Marko Gotorlekua
(Errenteria)

Arditurriko Meatze Esparrua
(Oiartzun)

Oarsoaldea Eskualdeko Turismo Bulegoa
• • • •

Turismo Bulegoak

Errenteriako Turismo Bulegoa
• • • • •

Aialde, 2 - 20180 Oiartzun Tel.: 943 49 45 21 • Faxa: 943 49 46 14 turismo@oarsoaldea.net www.oarsoaldea-turismo.net ••• Udal Liburutegia Madalen, 27. 20100 Errenteria Tel.: 943 44 96 38 • Faxa: 943 44 96 48 turismo@errenteria.net www.oarsoaldea-turismo.net •••

Pasaiako Turismo Bulegoa
• • • • •

Victor Hugo Etxea Donibane kalea, 63 - 20110 Pasai Donibane Tel.: 943 34 15 56 • Faxa: 943 34 17 77 turismo.pasaia@oarsoaldea.net www.oarsoaldea-turismo.net

Oarsoaldea eskualdearen behatoki natural honek Euskal Kostaldeko eta barnealdera dauden mendien panoramika ederra eskaintzen du. 1888an eraiki zuten gotorlekua garai bateko kokaleku militar baten gainean eta gaur egun, eremu ludiko eta kultural erakargarria da. Antzina bertan izandako jarduera militarra birsortu dute.

Aiako Harria Parke Naturaleko sarreretako batean dago, Oiartzun udalerrian, Arditurriko bidegorriaren edo bide berdearen amaieran, hain zuzen. 2.000 urtez ia etengabe ustiaturiko meazulo bakarrenetarikoak dira Arditurrikoak. Orain meatze-esparruaren ingurua berreskuratu egin dute, 20 urtez baino gehiagoz jarduerarik gabe egon ostean.

E K I A L D E K O

K O S TA

15

Herri ederra, Oiartzun.Pirinioa hastenAiako erralHarriak babesten duena, Kantauriko den doi granitikoa. Oiartzunek paseo ederra eskaintzen du hirigune historikotik, non Lartaungo San Esteban Eliza eta Udaletxea dauden. Nabarmentzekoa da Arditurriko Bidegorria, oinez nahiz bizikletaz egin daitekeena. Bide horri dagokionez, esan dezagun Oiartzun ibaiari jarraitzen diola, jatetxez eta sagardotegiz josirik dagoela, herriko bi museoetatik pasatzen dela –Luberri Ikasgune Geologikoa eta Herri Musikaren Txokoa– eta Arditurriko meatzean amaitzen dela.

Bidegorriaren amaieran Arditurriko Meatze Esparrua dago, eta hor Arditurriko Meatzeen eta Aiako Harria Parke Naturaleko Ikasgunea eta bisitariei irekitako lurrazpiko galeria batzuk (meazuloak). Meatze Esparru horrek bisita gidatuen eskaintza handia du. Horietako batzuk Luberri Ikasgune Geologikora eta Herri Musikaren Txokora bisitak eskaintzen dituzte, baita tren berdean txangoak egiteko aukera ere. Ibilbidean zehar –Arditurriko Bide Berdearen zati bat egiten du– antzinako dorretxeak, errotak eta burdinolak ikus daitezke, hainbat espezietako zuhaitzez eta terraza natural ederrez gain.

Natura Guneak
Aiako Harria Natura Parkea

2

3

1995ean izendatu zuten Natura-Parke, eta naturaren ikuspegitik alderdi ugari ditu azpimarratzekoak, hala nola, granitozko mendigunea, Euskal Herrian bakarra, eta haren gailurrak, Oiartzungo haran ikusgarriak miresteko begiratoki apartak. Aipagarria da harizti, pagadi eta baso mistoen kontserbazio-maila; baso horietako habitaten kalitate onari esker, bestalde, fauna zabal bat bizi da bertan, adibide baterako, basakatua, basurdea, orkatza, saia, belatza, izokina edo Pirinioko ur-satorra.
• Argibideak: - Oarsoaldeko Turismo Bulegoa. 943 49 45 21. - Errenteriako Turismo Bulegoa. 943 44 96 38 kolonia garrantzitsuenetari ko bat aurki dezakegu hemen, bere habitatean.

2. Oielekuko cromlech-ak, hiletarekin lotura duten harri handien zirkuluak, Oiartzungo lurretan mantentzen diren 57 monumentu megalitikoetariko batzuk dira.

3. Jasokundeko Andre Mariaren Parroki Eliza, euskal gotikoaren eredua, Oreretako hirigune historikoaren monumentu multzotik nabarmentzen da.

Ontziola tradizionala
(Pasaia)

Lezoko Hirigune Historikoa
(Lezo)

Ontzi Tradizionalak Ikertzeko eta Eraikitzeko Zentroan, Pasaian, ontziak eraikitzeko euskaldunek erabilitako artisau-teknikak errekuperatu dituzte.

Santo Kristo Basilika zainduz, bere bizarrik gabeko Kristo Bizantziarrarengatik ospetsua, Lezoko hirigune historikoko kaleek XVI. mendeko eraikin ugari biltzen dituzte.

• Jarduera antolatuak: - Gidatutako • Azalera: ibilbideak: 6.913 Ha. Gidari-zerbitzu • Sarbideak: Bilbobatek hainbat Behobia ibilbide eskaintzen autobidea, ditu Parke NaturaOiartzun eta Irun lean zehar irteera. (udaldian): Añarbeko hariztia / • Goratasuna: Aizpitarteko kobe821m. tako aztarna • Mendiko paleolitikoak / ibilbideak: Añarbeko pagadia Ibilbide ugari / Malbazarko hezedaude, ongi seinagunea: anfibioen leztatuak, bidetik / Ibai-basomendigunearen ak. hiru gailurretaraino - Informazio gehiaeramango gorako, Errenteriagaituztenak. Ibilbiko Turismo de arruntena Bulegoa: Aritxulegiko lepoan 943 44 96 38 barrena doana da. Interesgarria da, • Monumentu bereziki, Aiztondo megalitikoak: erreka, 100 m Hamarnaka monubaino gehiagoko mentu megalitiko ur-jauzia eratzen katalogatu dira, bai baitu. eta historiaurreko aztarnategi • Hegaztien garrantzitsuak ere behaketa: hainbat Gure Erkidegoan diren sai arreen haitzulotan.

16

E K I A L D E K O

K O S TA

Agenda
Jaialdiak, Ekitaldiak eta Azokak
Martxoa Apirila • Lezo: • Errenteria: - Lesoinu. Musika eta pedagogia jardunaldiak - San Marko eguneko erromeria San Marko Gotorlekuan - Sagardo eguna • Pasaia: - Aste Santua Pasaia Donibanen. Prozesioak • Hondarribia: - Aste Santua. Prozesioak. • Irun: • Errenteria: • Lezo: • Oiartzun: Ekaina - Txirrindularitza: Bidasoako Itzulia - Musikastea (musika klasikoaren astea, euskal konpositoreei eskainia) - Euskal Herriko urteroko Eskulangintza Azoka - Talo Eguna. Lapurdi, Nafarroa eta Gipuzkoako taloak egiten ikusteko eta dastatzeko aukera - Mendekoste Jaiak - Sagardo eguna Maiatza

1

2

• Hondarribia: - Erdi Aroko azoka • Irun: - San Martzial alardea. Ekainaren 30ean • Pasaia: - San Pedroko jaiak Pasai San Pedron - Sagardo eguna Pasai Antxon • Lezo: - Sagardo eguna • Hondarribia: - Kutxaren jaia • Irun: - Tenisa: «Irun Hiria». Nazioarteko Sari Nagusia - Abereen, barazkien eta eskulangintzaren azoka • Errenteria: - Madalenak - Erromeri Eguna • Pasaia: - Estropadak - Karmengo Jaiak (Trintxerpe) - Santiago jaiak Pasai Donibanen - San Ferminak Pasai Antxon • Hondarribia: - Estropadak - Arrantza azoka. Atunaren Eguna, Eskulangintza eta Nekazaritzakoa • Oiartzun: - Erromeria Artikutzan - Abeltzaintza Azoka: behien, zaldien, ardien eta oilaskoen erakusketa. - Xaniestebanak • Hondarribia: - Armen Alardea. Irailaren 8an - Loreen azoka. Abereak eta Nekazaritza. Baserritarren Eguna • Lezo: - «Baserritar eguna». Abereen azoka eta lehiaketa - Santakrutzak • Errenteria: - Erdi aroko azoka - Nekazaritza Azoka - Pasaiako Laburmetrai Erakustaldia “Ikuska” - Umorezko Antzerkiaren Jardunaldiak • Irun: - Atletismoa: Behobia-Donostia - Nekazaritza Azoka • Pasaia: - Magosto Jaia • Hondarribia: - Eskulangintza eta Nekazaritza azoka • Irun: - Eskulangintzako eta Nekazaritzako elikagaien azoka • Errenteria: - Santo Tomas Azoka: bertako produktu eta animaliak • Lezo-Oiartzun: - Euskal Liburu eta Diskoen Azoka - Santo Tomas Azoka: bertako produktu eta animaliak rribiatik irteerak eta txangoak. Aquaturismo Eguisers S.L: - C/ Santiago 41-1º - 20280 Hondarribia - www.aquaturismo.com - eguisiers@aquaturismo.com - Tel: 638 44 08 36 Ibilaldiak, arrantza eta gastronomia. Navegavela: - Tel: 610 40 55 54 / 648 18 30 37 - www.navegavela.com - info@navegavela.com Era guztietako bela-nabigazioa. Irteerak ontzian Jaizkibel aisialdiko itsasketako eskola. Euskal Itxas Elkartea - Astigarraga bidea. - Mamut bulegoak, 4-13. - 20180 Oiartzun - Tel./Faxa: 943 49 47 39 - horkonpon@euskalnet.net - www.jaizkibel-charter.com - Txangoak patroidun belaontzian. Hnos. Berrotarán - Pasai Donibane - San Pedro linea erregularra. - Tel.: 630 44 88 13 - www.oarsoaldea-turismo.net Piraguismoa Santiagotarrak - Real Union pasealekua, 6. - 20304 Irun - Tel: 943 632 056. Faxa: 943 63 31 34 - info@santiagotarrak.com - www.santiagotarrak.com Pasaia Kayak Eskola - Euskadi Etorbidea. (Astilleros Lasa) - 20110 Trintxerpe. Pasaia - Tel.: 943 39 97 53 - pasaiakayak@pasaiakayak.com Piraguen alogera. Arraun Elkartea Hondarribian - Arraun Elkartea. Tel.: 943 64 01 61 - www.hondarribiarraun.com Surf Central Surf - Erlaitz, 3. 20300 Irun - Tel.: 943 62 22 16 - www.centralsurf-irun.com - inigo@centralsurf-irun.com Surf-eskola. Hondarribiako Surf Elkartea: Uhingain - Tel.: 666 54 12 32 / 620 94 44 54 - www.uhingain.com - uhingain@hotmail.com Surf-eskola. • Errenteria: • Pasaia:
3

Uztaila

Abuztua

4

Iraila

Urria Azaroa Abendua

1. 2. 3. 4.

San Martzial Alardea (Irun) Kutxaren jaia (Hondarribia) Estropadak Herri kirolak (Lezo)

Turismo Aktiboa
Uretako Aktibitateak
Urpekaritza Scubadu - Ramón Iribarren, 23. - 20280 Hondarribia - Tel/ Faxa: 943 64 23 53 - info@divescubadu.com - www.divescubadu.com Itsasoari buruzko ikastaroak eta bisita gidatuak (itsas gaiak) Club Náutico de Hondarribia - Ramón Iribarren paseal. s/n. - 20280 Hondarribia. - Tel: 943 64 27 88. Faxa: 943 64 28 94 - cnhondarribi@terra.es. Bela ikastaroak. Escuela Medioambiental Itsasgela - Euskadi Etorbidea, s/n. Ed. Ciriza. - 20110 Pasaia. - Tel.: 619 81 42 25 - itsasgela@hotmail.com - www.itsasgela.org Kostaldera irteerak. ingurumenarekin zerikusia duten jarduerak egiteko aukerarekin, urpekaritza irteerak, zetazeoak ikusteko aukera. Jolaski, S.L - Paseo Butrón s/n - 20280 Hondarribia - Tel.: 639 61 78 98 - info@jolaski.com • www.jolaski.com Itzuliak Bidasoan barrena. Pasajeros del Viento - Pº Ulia, 117 - 20013 Donostia - Tel.: 667 45 05 27/943 29 27 55 - jmob@mixmail.com. Bela ikastaroak. Donostia eta Honda-

20110 Pasaia - Tel.: 943 52 71 42 / 615 78 40 72 - Faxa: 943 341 084 - soka@arrakis.es - www.arrakis.es/~soka Jarduerak: globozko bidaiak, airetiko eta globozko itzuliak.

Lurreko Aktibitateak
Abentura Pedro Aranbarri - Tel.: 943 15 11 99 / 658 70 80 29 - www.mendigida.com - info@mendigida.com Mendiko gidaria. Bizikleten alokairua Club Mountain Bike Pasaia - Borda Enea 4- behea. 20110 Trintxerpe-Pasaia. - Tel.: 670 63 55 52 - trintxerpe@trintxerpe.com - www.trintxerpe.com Ikastaroak eta bisita gidatuak. Kirol-material alokairua Sherpa. - Santa Klara, 12. - 20100 Errenteria - Tel. / Fax: 943 51 61 92 - sherpacb@euskalnet.net - www.sherpamendia.com Golfa Donostiako Golfeko Errege Kluba - Borda-Gain etxea 13. Jaizubia - Apdo. 6. Hondarribia - Tel: 943 61 68 45. Fax: 943 61 14 91 - www.golfsansebastian.com Hipika Listorreta Hipika Kluba - Aldura, 55. 20100 Errenteria - Tel: 943 51 03 99. Faxa: 943 51 59 10

Aireko Aktibitateak
Kirol-hegazkinak Hegan Aireko Zerbitzuak - Tel: 943 64 42 36. Fax: 943 64 48 50 - comercial@heganserviciosaereos.com Kirol-hegazkina: Hondarribiatik abiatzen da. Easo Flyers - Donostiako aireportua - Gabarra, 22. 20280 Hondarribia - Tel.: 943 64 42 52 / 649 80 91 05 - www.easofly.com • info@easofly.com -Aire-lanak eta abiazio-eskola. Parapentea eta Delta hegala Bidasoa Hegaldi Eskola DeltaParapentea - Ibarla auzoa. 20305 Irun - Tel: 609 45 95 95. Faxa: 943 62 77 88 - jorge@bidasoavuelo.com - www.bidasoavuelo.com Bidaiak globoan Soka - Gelasio Aramburu, 6-behea.

E K I A L D E K O

K O S TA

17

Ekitazio ikastaroak, zaldi gaineko txangoak, poneyak haurrentzat. Jaizubia Hipika Kluba - Jaizubia hiribidea, 1. Apdo. 285 - 20300 Irun - Tel: 943 61 90 15. Fax: 943 66 03 10 - www.hipicajaizubia.com Estrategiazko jokoa Jaizkiball - Jaizkibel errepidea, km 5-6 20110 Pasai Donibane. Pasaia - Tel.: 647 929 212 - reservas@jaizkiball.com - www.jaizkiball.com

Txingudi Ekoetxea – interpretazio zentroa - Pierre Loti bidea, z/g. 20304 Irun - Tel: 943 61 93 89. Faxa: 943 61 93 89 - txingudikoetxea@hotmail.com - www.euskadi.net/txingudi - Ordutegia: Galdetu. Sarrera doan - Itxita: astelehenez

Ihesaldia
Badien ibilbidea

Bisita gidatuak
Oarsoaldea eskualdea: Errenteria, Lezo, Oiartzun eta Pasaia. - Gune naturaletan barrena: ibilbide gidatuak Aiako Harria Parke Naturalean zehar (udaldian): Añarbeko hariztia, Aizpitarteko kobetako aztarna paleolitikoak, Añarbeko pagadia, Malbazarko hezegunea: anfibioen bidetik, Ibai-basoak - Trenberdea- Oiartzun: Tren Berdeak hainbat ibilbide ditu, eta Oiartzungo hiru museoak bisitatzeko aukera eskaintzen du: Arditurriko Meatze Esparrua, Lurberri Ikasgune Geologikoa eta Herri Musikaren Txokoa. - Pasaiako Badian barrena: Blas de Lezo Ibilbidea, Batelerak Ibilbidea, Itsastarrak Ibilbidea eta Zabarre Ibilbidea, Lafayette Ibilbidea eta Victor Hugo Ibilbidea. - Bisitaldi didaktikoak, itsasoari buruzko tailerrak eta Pasaian, itsasora irteerak eta Mater eskola-ontzian irteerak. - Museoetan barrena: Luberri, Herri Musikaren Txokoa, Ontziola, Fanderiako errota, Planetarioa, Victor Hugo Etxea, Arditurriko Meatze Esparrua, Mater Atunketaria eta San Markoseko Gotorlekua. - Bisita gidatuak kostako ibilbideetan barrena: Platako faroa, Jaizkibeleko ingurumena, Ulia didaktikoa, Alabortza ezagutzen. Bidasoa-Txingudi eskualdea - Goikoerrota: - Bº Jaizubia, 14 (Goikoerrota) 20280 Hondarribia - Tel: 943 64 38 84 / 606 95 85 83 / 699 95 62 58 - www.capitantximista.com - info@capitantximista.com - XVI. mendean eraberrituriko errota batera bisita egin daiteke, eta nola funtzionatzen erakusten dute. Lorturiko irinarekin landuriko produktuak eskaintzen dituzte dastatzeko. - Trenberdea-Irun: ibilbidearen iraupena 2 ordu eta erdikoa da, San Juan Harri plazatik irten eta Hirugurutzetako Labeetaraino heltzen da, Ibarlako bailaran barrena. - Ordutegia: urte osoan. Osteguna, Ostirala: 10:00etatik 12:30era / 16:00etatik 18:30era. Larunbata, Igandea: 11:00etatik 12:30era / 16:00etatik 18:00etara. Taldeak gehienez: 29 pertsona. Oharra: Erreserbak egitea beharrezkoa da. • ARGIBIDEAK: - Oarsoaldea Eskualdeko Turismo Bulegoa. Tel.: 943 49 45 21 www.oarsoaldea.com. - Listorreta – Barrengoloia. Tel.: 943 44 96 38. Gidari-zerbitzuak Aiako Harria Parke Naturalean zehar (udaldian). - Bidasoa Activa - Bidasoa Bizirik. Tel.: 943 64 54 58 turismo@bidasoa-activa.com www.bidasoaturismo.com - Hondarribia tours. Tel.: 943 64 54 35 www.hondarribiatours.com reservations@hondarribiatours.com - Jolaski. Tel./Faxa: 943 61 64 47/639 6178 98. Jolaski@jazzfree.com - Ortzi. Tel.: 650 78 94 76 ortzi@guipuzcoa.zzn.com - Guidatour. Tel.: 902 20 54 20 www.guidatour.net reservas@guidatour.net - Itsasgela. Tel.: 619 81 42 25 itsasgela@hotmail.com www.itsasgela.org

Lurreko, ureko eta airetako jarduerak:
Capitán Tximista - Bº Jaizubia, 14 (Goikoerrota) 20280 Hondarribia - Tel: 943 64 38 84 / 606 95 85 83 / 699 95 62 58 - www.capitantximista.com - info@capitantximista.com - Jarduerak: Mendi-ibiliak, eskalada, surfa, piraguismoa, txangoak globoan, etab.

Guadalupeko Santutegia

Museoak
Planetario eta Pasaia Nautika eskola - Marinos kalea, 2. 20110 Pasai San Pedro - Tel.: 943 39 93 40 - pasaia@itsasmendikoi.net Herri Musikaren Txokoa - Tornola kalea, 6. Ergoien Auzoa 20180 Oiartzun. Tel.: 943 49 35 78 - herrimusika@herrimusika.org - www.herrimusika.org Luberri. Interpretazio Geologikorako Zentroa. - Pagoaldea pol. 41-42. Bº Ergoien - 20180 Oiartzun. Tel.: 943 26 05 93 - geoluberri@euskalnet.net - www.luberri.org Fanderiako Errota Museoa - Dolores Ibarruri kalea z/g - Barrio Fanderíia. 20100 Errenteria - Tel.: 943 44 96 06 - www.oarsoaldea-turismo.net Ontziola. Usadiozko itsasontzien ikerketa eta eraikuntza zentroa. - Donibane kalea 33. 20110 Pasai Donibane - Tel: 943 49 45 21. Faxa: 943 49 46 14 - turismo@oarsoaldea.net - www.oarsoaldea-turismo.net Oiasso Museo Erromatarra - Esloleta, 1. 20302 Irun - Tel: 943 63 93 53 - info-oiassomuseo@irun.org - www.oiasso.com - BISITA GIDATUAK: Asteartetik ostiralera:10:00, 12:00, 16:00 eta 18:00. Larunbatetan: 11:00 eta 17:00 - OIASSOKO TREN ERROMATARRA: Oiassoko hiri erromatarrean zehar bisita arkeologikoa: hirigintza eta nekropolia. Irteerak ostegun, ostiral, larunbat eta igandetan. - Ordutegia: 11:00 eta 17:00 - Prezioa: 2,5 € - Gutxieneko taldea: 29 lagun - Erreserbak: nahitaezkoa da gutxienez egun bat lehenago erreserbatzea. Irungo Oiasso Museo Erromatarra Oiasso hiriaren inguruan aurkitutako erromatar garaiko hondakinak biltzen dituen museo arkeologikoa da, eta bere xedea zonaldeko ondasun arkeologikoa ezagutzera ematea eta Bizkaiko Golkoaren erromatar garaiko ezagupen eta hedapenaren erreferentzia zentro izatea da. Ama Xantalen Ermita Museoa - Ermita Kalea z/g - 20304 Irun - Tel.: 943 63 93 53 - info-oiassomuseo@irun.org - www.oiasso.com Munduko Tximeleten erakusketa iraunkorra - Larretxipi, 5 - bajo. 20304 Irun - Tel.: 943 62 09 93 / 943 62 66 47 Arditurriko Meatze Esparrua - Arditurri bidea, 3. 20180 Oiartzun - Tel.: 943 49 45 21 - www.arditurri.com Casa Víctor Hugo Etxea - Donibane, 63. 20110 Pasai Donibane - Tel.: 943 34 15 56. - turismo.pasaia@oarsoaldea.net - www.victorhugopasaia.net

Donostiatik ekialdera, Gipuzkoako kostaldeak ez du hondartzarik, ez bada Hondarribikoa. Itsasaldearen zati horretan Jaizkibel mendia gailentzen da: Oarsoaldea eta Bidasoa-Txingudi eskualdeak mendean hartzen ditu, bi badiaren artean kokatuta baitago, Pasaiako eta Txingudiko badien artean, hain zuzen. Hiriburutik abiatuta, N-1 errepidea hartu eta Pasaiako , zati bat zeharkatuko dugu. Pasaia lau barrutik osa-tzen dute, birsortze-prozesuan murgildutako badiaren eta portu handiaren inguruan banatzen direnak. Errepideak Errenteriaraino , eramango gaitu. Biteri kale jendetsuan eta horren inguruko kaleetan zehar ibiliko gara, bertan baitago herriko merkataritza-gune nagusia. Multzo Monumental

garrantzitsuak biltzen dituen ibilbide batekin. Errenteriara bueltan, eskuinaldean, Pasaiako badia inguraturik, Lezon ,sartuko gara. Herri txiki bat da, harribi-txi bat duena: Santo Kristo basilika. Jarraian Pasai Donibane aurkituko dugu, Pasaiako lau barrutietatik apainena. Autoa utzita, Pasai Donibaneko kale bakarrean zehar ibiliko gara: badiaren ondo-ondotik doan kale bat da, eraikinen azpitik eta arrantzaleetxe zaharren artetik igaroz. Itzultzerakoan, GI-3440 errepidea hartuko dugu, Jaizkibel mendia –bere labar, bidezidor, baserri eta itsas panoramekin- zeharkatzen duena. Hondarribiranzko jaitsieran jada, Guadalupeko Amaren Santutegiarekin egingo dugu topo, eta bertan

izendatutako alde zaharrean ere egin beharko genune sartuirtena. Astia izanez gero, aukera baliatu eta San Markos Iturrira hurbil gaitezke. Errenteria utzita, Oiartzun , aldera joko dugu, San Esteban elizako erretaula miresteko. Benetan aparteko ingurune batean dago Oiartzun, Aiako Harria Natura-Parkerako sarbidearekin eta monumentu megalitiko

geldialditxo bat egingo dugu, ikuspegi ederrez gozatzeko. Hondarribiak hondartza eta kirol-portua ditu, bai, baina ez da baztertu behar Butron pasealekuan barrena, Txingudiko badiaren gainean, edo Marina auzo zaratatsuan eta alde zaharrean barrena ibiltzeko aukera. Gure ibilbidearen helmuga Irun , izango da, aspaldi hirimuga izana, eta egun, berriz, merkataritza-jarduera bizikoa.

Mendiez inguratutako hondartza hiritar eta basatiak batetik, eta Zarautz, Getaria edo Zumaiaren nortasun indartsua duten herriak bestetik. Gipuzkoako mendebaldeko kosta enblematikoak arazo bakar bat du: horrenbeste toki interesagarriren artean, zaila dela erabaki bat hartzea.

Mendebaldeko Kosta
Nola iritsi?
ORIO-ZARAUTZ

Orion, Azpimarratzekoa da San Nikolas Barikoaren Parrokia Eliza (XIII. mendea); pixkanaka
bere inguruan eraiki diren etxeek pasabideak, eskailerak eta aldapak osatu dituzte. Herri honek hondartza handi bat du Oriaren ibai-ahoan. Espazio zabal hau jendez beteta egoten da udan eta hondartzan bertan dago, gainera, Orioko kanpina.

DONOSTIA - ORIO - ZARAUTZ A-8 autobidea (E-70) edo N-634 errepidea, Bilborako norabidean.

Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: DONOSTIA-USURBIL-ORIO-AIAZARAUTZ-GETARIA-ZUMAIA. Irteerak: Pío XII. Plazan (Donostia) ••• Konpainia: Landabus (Tel.: 943 24 01 14 ) www.landabus.com Norakoa: ORIO-AIA-ZARAUTZ

Donostiatik abiatu eta N-634 errepidetik Zarautzera, XIX. mendetik turismo-enklabe
tradizionala izan den herrira iritsiko gara. Santiago-bidearen nahitaezko gune izan zen, gainera. Bere hondartzak ospe handia du –2.500 metrorekin Gipuzkoako handiena da- eta, itsasoari guztiz zabaltzen zaionez, bertan nazioarteko surf-txapelketak ospatzen dira. Itsasertzeko pasealeku eder bat ere badu. Balio arkitektonikoa duten eraikinen artean nabarmena da Santa Maria

Parroki Eliza, ez baita ezagutzen hau bezala gotorlekuaz eta tenplutik banandutako dorreaz osatutako elizarik. Frantziskotarren komentua eta Santa Klara komentua (XVII. mendea), Narroseko Jauregia eta Dorre Luzea bertan aurki daitezkeen eraikin historiko enblematikoetako batzuk dira. Zarautzek, ondo prestatutako ostatuen azpiegitua, golf-zelaia bat (9 zulokoa) eta bi kanpin ere bisitariari eskaintzen du. Herriaren inguruetan, Santa Barbara ermita, itsaslabar baten gainean eraikia, talaia interesgarria da. arrantzale-herri hau Getaria,produktuenmahatsondoa txakolina egiteko bezalako hazkuntza ahalbidetzen duen mendi emankor baten hegalean kokaturik dago. Harresiz inguratutako herri honen erdi aroko alde zaharrak oraindik Katraponako arkua bezalako aztarnak gordetzen ditu; hau elizaren azpian dagoen pasabidea da eta
Iñurritzako dunak eta biotopoa
(Zarautz)

Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Amarako geltokia (Donostian) Linea: Donostia-Bilbao. Pagoetako Parkera iristeko, errepidez bakarrik.

Zer ikusi
Salbatore parrokia-eliza
(Getaria)

Turismo Bulegoak
Zarautz
• Nafarroa Kalea, 3 • 20800 Zarautz • Tel.: 943 83 09 90-Fax: 943 83 56 28 • turismoa@zarautz.org • www.turismozarautz.com •••

Orio
• Kale Nagusia, 17 • 20810 Orio • Tel.: 943 83 09 04 • orioturismo@gmail.com • www.oriodonejakue.net

Getariako Erdi Aroko gunearen gainean XV. mendeko Salbatore elizaren soslaia gailentzen da. Tenplu gotikoak lursail irregular eta aldapatsu batean dotoreziaz ezartzea lortu du. Azpimarratzekoak dira Kristo hilzorikoaren eta Ama Nahigabetuaren irudiak.

Zarauzko hondartzaren ekialdeko muturraren eta Iñurritzako ibaiaren ahoaren arteko tarte honetan datza Gipuzkoako duna-sistemarik handiena. Zaldain baten bitartez sartuko gara biotopo horretan, eta ikusiko dugu nola igarotzen den dunagune batetik –muturreko baldintzetara egokitu den flora eta fauna baten bizileku– berreskuratze-bidean dagoen padura batera.

1

marinel-kapera txiki bat du. San Salbador Parroki Eliza (XV. mendea) Gipuzkoako eliza zaharrenetarikoa eta arte gotikoaren altxorra da. Herria, gainera, hainbat pertsonaia ospetsuren jaioterria da, esaterako, Juan Sebastian Elkano –Magallanesen espedizioan munduari bira eman ziona eta herriaren sarreran bere omenezko monumentua duena – eta Cristobal Balenciaga jostuna. San Anton mendiak, "Getariako arratoia" izenez ezagutzen den itsasoan barneratutako lurmuturrak, arrantzaportua babesten du; hemen arrainerretegi eta jatetxe askok agerian dituzte beren parrilak. Getarian badira bisita daitezkeen hainbat txakolindegi.

soiltasunagatik. Eraikin honen kanpoaldean defentsa-izaerak eta bolumetriak balio dekoratiboa gainditzen dute eta barnealdean, berriz, Euskal Herriko ederrenetarikoa den nabe bakarreko espazio gotiko bat ikus daiteke. Aipagarria da Juan de Antxietak egindako erretaula, monumentu nazional izendatua izan dena. Zumaiara iritsita Itzurungo hondartza ikusi behar da, ikusgarriak baitira bere failakitsaslabarrak. Beste hondartza bat ere bada, Santiagokoa, izen bereko hareatzean kokatua. Historikoko kostaldeko Santiago-bideko atseden-toki saihestezin zen honek, gainera, Kirol Portua du. Leize-zulo natural ugariak dituen –berrogeita hamar baino gehiagokareharrizko ingurune menditsu batean Deba dago. Herri hau garrantzitsua da bertan egin diren esplorazio arkeologikoengatik, hauetan historiaurreko aztarna garrantzitsuak aurkitu direlako. Hainbat leize-zulo aurkitu dira,
Zuloaga Museoa
(Zumaia)

1. Zarauzko Itsas Pasealeku ederrean zehar paseatzea ohitura da zarauztar eta kanpotarrentzat.

Ba al zenekien...?
>
... 1237an Felipe III.ak Zarautzi emandako hiri-gutunak hala xedatuta, harrapatutako balea bakoitzaren zati bat eman behar ziotela zarauztarrek erregeari, hain zuzen ere «burutik buztanerainoko zerrenda bat, lege denez»? ... Lau urtean behin, herri-antzezpen baten bitartez gogora ekartzen dela nola lehorreratu zen Juan Sebastian Elcano, munduari lehen aldiz bira eman eta gero? ... Getariako beste pertsonaia unibertsala, Cristobal Balenciaga «goijoskintzaren arkitektoa», arrantzale baten seme zela, baina amaren bidetik jo zuela, joskintzako irakaslea baitzen? artistaren sorkuntza-guneak edo estudioak, Ignacio Zuloaga margolariarena eta Julio Beobide eskultorearena, museo txikiak direla orain?

>

Z

umaia, Urola ibai-ahoan kokatuta dago, etxeek parroki eliza inguratzen dutela, erdi aroko diseinuari jarraituz eraikita dago eta Gipuzkoako portu garrantzitsuetako bat da. San Pedro Parrokia azpimarratzekoa da kanpoaldetik ikusirik duen

>

> ... Zumaiaz maiteminduta zeuden bi

Orioko alde zaharra

Kale harriztatu, mailakatu eta sarritan labirinto-itxurakoek osatzen dute Orioko ‘Goiko kalea’, alde zaharra, alegia. Kale horien artean Bariko San Nikolasen parrokia-eliza altxatzen da, gailen, hura ere lur malkartsu batera egokitzera behartuta. Aldare nagusiko erretaula barroko bikainak Bariko San Nikolasen irudia goresten du.

Ignacio Zuloaga margolariaren estudioa izandakoa Santiago Bideko erromesentzako ostatu ohi batean kausitzen da. Barruan, Zuloagaren beraren margolan batzuekin batera, hark bildutako arte-bilduma ere gordetzen da, hainbat artelanez osatua dagoena, Goyaren eta Grecoren mihiseetatik hasi eta Rodin-en brontze-lanetaraino.

20

M E N D E B A L D E K O

K O S TA

Nola iritsi?
GETARIA-ZUMAIA

DONOSTIA-ORIO-ZARAUTZ- GETARIAZUMAIA A-8 autobidea (E-70) edo N-634 errepidea, Bilborako norabidean.

esate baterako, Ekaingoa (1969), barruan balio handiko pintura polikromoak aurkitu direnez haitzuloetako artearen alorrean munduko bost onenen artean sartzen dena. Duela gutxi orain arte Gipuzkoan aurkitu diren labar-pintura antzinakoenak topatu dituzte Astigarraga koban. Eraikinen artean azpimarratzekoak dira Santa Maria eliza (Monumentu Nazionala eta XIV-XV mendeetako euskal gotikoaren altxorra), portada polikromoa eta klaustro gotikoa dituena, Agirre Jauregia, eta Sasiolako dorretxea eta komentua. Debako hondartza zabala (700 m) udaldiko toki tradizionala izan da eta da. Hirigunetik hurbil, Itziar auzoan, eliz parrokia bisitatzea

gomendagarria da. Bertan, auzoaren izen bereko Ama Birjina gurtzen dute. Elizaren alboan Oteizaren "Amatasuna" eskultura dago. Itziar inguruan Aitzuri, Sakoneta eta Mendata Puntak osatzen duten zona dago, naturaren eta geologiaren aldetik interes handikoa. zeharkaDeba GI-634 errepidetikbatera tu eta gero, errotonda iritsi eta lehen irteera hartu dugu eskuinera. Ibaiaren gaineko zubi moderno bat igaro eta GI-638 errepidetik jarraituz, Mutrikura iritsiko gara, Gipuzkoako Lurralde Historikoaren mendebaldean dagoen kostaldeko azken herria aurkituko dugu. XIII. mendearen hasieran fundatua, orain dela 800

Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Donostia-Usurbil-Orio-Zarautz-GetariaZumaia Irteerak: Pío XII. Plazan (Donostia).

Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Donostia – Zumaia Irteerak: Amarako geltokia (Donostian) Linea: Donostia – Bilbo.

DEBA-MUTRIKU

1

DONOSTIA-DEBA-MUTRIKU A-8 autobidea (E-70) edo N-634 errepidea, Bilborako norabidean. A8ko irteerak: 13 zk. Itziar-Mutriku-Deba (Donostiatik) eta 14 zk. Elgoibar-Deba (Bilbotik)

Konpainia: Pesa (Tel.: 902 10 12 10) Linea: Donostia-Itziar-Deba-MutrikuOndarroa-Berriatua-Lekeitio. Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Linea: Mallabia-Ermua-Eibar-ElgoibarMendaro-Deba-Mutriku-Ondarrua Konpainia: Alsa Linea: Irun –Santander (Irun-DonostiaZarautz-Deba-Eibar-Bilbao-BarakaldoSanturce-Castro-Laredo-Solares-Santander)
1. Herri arrantzaleen erakarmena eta barnealdeko paisaia berdeen edertasuna uztartzen ditu Mutrikuk.

Konpainia: Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Donostia - Deba - Mendaro Irteerak: Amarako geltokia (Donostian) Linea: Donostia – Bilbo.

Zer ikusi
Turismo Bulegoak
Getaria ( Udan, Aste Santuan eta zubietan irekita )
• • • •

Marearteko Zabalunea. Flyscharen Ibilbidea. (Zumaia-Deba-Mutriku)

Lastur
(Deba)

Aldamar parkea, 2 • 20808 GETARIA Tel.: 943 14 09 57 turismo@getaria.net www.getaria.net ••• Kantauri enparantza, 13 • 20750 ZUMAIA Tel.: 943 14 33 96. Faxa: 943 86 15 31 turismoa@zumaia.net www.zumaiaturismoa.com ••• 19 28 04
Zumaia, Deba eta Mutriku arteko itsasaldeko labar ikusgarriak ingurune aldendu batean daude, eta interes handia dute geologiaren ikuspegitik. Itsasoaren eraginak labarrak higatu ditu, baina plataforma harritsu bitxi bat utzi du, itsasbeheran agertzen dena. Debako udal-barrutian, eta kostatik oso gertu, haran berde bat ezkutatzen da, Lasturko errekastoak eratua. Eremu karstikoa da, leize, haitzulo eta hobiz josia. Harana zezenengatik da ezaguna; izan ere, Europako bertako arrazarik zaharrenetako bateko zezenak jokatzen dira San Nikolas plazan.

Zumaia
• • • •

Deba
• Ifar kalea, 4 • 20820 DEBA • Tel.: 943 19 24 52. Faxa: 943 • turismoa@deba.net • www.deba.net

•••

Mutriku
• • • • •

Txurruka enparantza, z/g 20830 MUTRIKU Tel.-Faxa: 943 60 33 78 turismo@mutriku.net www.mutriku.net

M E N D E B A L D E K O

K O S TA

21

urte 1209ean, antzinako harresien aztarnak eta Erdi Aroko herrien diseinu tipikoa gordetzen ditu. Bertan ikus daitezkeen interes artistiko handiko dorretxe oinetxeak eta jauretxeak mendez mende itsasotik heldu zen aberastasunaren isla dira. Monumentu multzo bikaina osatzen dute. Estilo neoklasikoko Jasokundearen Andre Mariaren eliza, Monumentu Nazional izendatua, Galdona Jauretxea eta, herriko seme eta Trafalgarko ontzibatailako heroi izandako Txurruka Almirantearen Etxea eta Monumentua eta Berriatua dorrea, Gipuzkoan gordetzen diren artekoen handiena, nabarmentzen dira. Portua, Kantauri itsasoko zaharrenetarikoa, bale-, arrantzaeta kortsario-portu izan zen bere garaian.

Mutriku bertan egiten diren arrain-kontserbengatik ere

bada ezaguna; antxoa kontserbengatik batik bat. Itsasbeheran, paseo bitxia egin daiteke, portutik Saturrarango hondartzaraino, euskal kostaldeko toki erakargarri eta basatienetariko bat den "Zazpi Hondartza" izeneko eremuan. Astigarribiako landa-auzoan Gipuzkoako elizarik zaharrenetakoa aurkituko dugu (XI. mendekoa). Ferraleiho aurrerromaniko bitxi bat du, era horretako bakarra Euskadin. Olatzeko bailaran, berriz, paisaia bitxi eta xarmangarria: EBren Natura 2000 zerrendaren barruan dagoen Arno mendia.

Natura Guneak
Pagoetako Natura Parkea (Aia)

2

Gipuzkoako kostaldeko mendikatean kokatuta, Pagoetako natura-parkeak osagai ugari ditu, hala nola kareharrizko gailur eta mendi-mazelak, hostozabalen eta koniferoen baso mistoak, larreak eta sasitzak. Bertako hegaztien artean, gizakiaren aztarna nabarmen ikusten da Agorregiko burdinolak eta errotek osatzen duten multzoan. XVIII. mendeko instalazio hidrauliko baten birsorkuntza horrek aukera ematen du burdinola bat eta lau errota lanean ikusteko, urtegi, presa eta kanalen azpiegiturarekin batera. Iturraran baserria da parkeko informazio-gunea, eta antropologiaeta etnografia-erakusketa didaktiko bat hartzen du barruan. 8 hektareako arboretuma, erlategia eta ibilaldi gidatuak dira, besteak beste, ingurune lasai eta atsegin batean dagoen parke honen elementu erakargarri batzuk.
Uztaila, abuztua • Azalera: 1.200Ha. eta irailean: Asteartetik ostiralera: • Kokalekua: 10.00etatik Urola eta Oria 14.00etara / ibaien artean, Aiako 16.30etik 18.30era. udal-barrutian eta Larunbatak, igandekostatik oso gertu, ak eta jai egunak: Orio eta Zarauztik 10.00etatik kilometro gutxira. 14.00etara. Erdigune Bisita gidatuak. geografikoa 678,5 Sarrera: doan. m-ko Pagoeta Itxita: astelehenez. mendian du. • Sarbideak: N-634 • Agorregi errepidea Orio burdinola: inguruan iparOrdutegia: Urritik isurialdetik ekainera: Igande Tolosa GI-2634 eta jaiegunetan: errepidea hegoal10etatik 14etara deko isurialdetik. (astean zehar eta taldeentzat, • Informazio eta hitzordua egin) Interpretazio Uztailean eta Zentroa: irailean: Ostiral, Iturraran baserria larunbat, igande 20809 Aia eta jaiegunetan: Tel.: 943 83 53 89 10etatik 14etara. www.iturraran.org Abuztuan: iturraran@gipuzkoa.net Asteartetik igandeOrdutegia: ra: 10etatik Urte osoan irekia: 14etara. larunbat, igande eta Bisita gidatua: jaiegunetan: 10eta11:30 tik 14etara. Sarrera: doan.

2. Haitz ikusgarrien artean zabaltzen den Saturrarango hondartzak finkatzen du, Mutrikun, Gipuzkoa eta Bizkaiaren arteko muga.

Santa Maria eliza (XV-XVII)
(Deba)

Mutrikuko alde zaharra

Mendiaren malkarraren eta Debako Erdi Aroko guneko etxeen artean, Santa Maria elizak bere dimentsio monumentalak erakusten ditu, ia katedral batenak izan litezkeenak. Atari polikromatua eta klaustroa dira XV. eta XVII. mendeen artean eraikitako Debako tenpluaren alderdi aipagarrietariko batzuk.

Euskal Herrian ondoen gorde direnen artean dago. Goiko aldean dagoen Txurruka plazatik Beheko plazan barrena portu aldera goazela, jauregi eta dorretxe ugari ikusiko ditugu, bata bestearen segidan. Berez nabarmentzen dira Galdona eta Arrietakua etxeak, Berriatua dorrea eta Montalivet jauregia.

22

M E N D E B A L D E K O

K O S TA

Agenda
Jaialdiak, Ekitaldiak eta Azokak
Urtarrila Otsaila Martxoa Apirila Maiatza - Nekazaritza- eta abeltzaintzaazoka. «Urteberri» • Mutriku: - Ganbara Musika Zikloa • Pagoeta (Aia): - Harri-herresta - Txakolinaren Eguna • Mutriku: - Liburuaren Astea • Zumaia: - - San Telmo Jaiak • Orio: • Deba: - Euskal Herriko produktuen azoka - Debarren eguna - Erraldoien kalejira • Getaria: - Euskal Jaia • Zarautz: - Zarauzko Nazioarteko Triatloia, uztailaren 2. astean - Urpeko argazkigintzako sariketa irekia • Zumaia: - Eskulangintza Azoka - San Pedro Jaiak • Zarautz: - Zarauzko Nazioarteko Jazz Mintegia - Kalerki (Kaleko antzerkia) - Akordeoiaren kultura-astea • Aia: - Pilota-txapelketak (uztail-abuztuak) • Mutriku: - Magdalenako festak (17- 25) - Txistularien Alardea - Akordeoi Alardea • Deba: - Eskulangintza Azoka. - Udako musika-zikloa. (ostegunez) - San Roke jaiak. Tanborrada, entzierroak eta nobilladak - Itziarko festak - Debako herria pilota Txapelketa. • Zarautz: - Estropadak: Zarauzko Bandera - Udako pilota-txapelketa - Udako musika-zikloa - Eskulangintza Azoka - Liburuaren azoka • Zarautz: - Euskal Jaiak - Euskal Astea - Uztaren Jaia-Txakoli Eguna - Munduko surf txapelketa • Deba: - Lasturreko festak - Euskal Jaiak • Zarautz: - Natur Astea. • Zumaia: - Zakila Bira • Aia: - Harri-herresta. • Deba: - Itziarko Ganadu Azoka • Mutriku: - Santo Tomas Azoka: Ganadu Azoka (18) • Orio: - San Nicolas Jaiak • Deba: • Getaria: - Txakolinaren Eguna • Mutriku: - Magia Jardunaldiak - Inauteria • Mutriku: - Emakumearen Astea • Zumaia: - XV. Berdel Eguna (27) • Aia: - Landare-azoka • Zarautz: - Garagardoaren Azoka (Aste Santua) • Mutriku: - Dantza Jaialdia/ San Isidro Jaiak Olatzen (17 eta 18) - Musika astea - Herriko nekazal eta abeltzantza • Aia: produktuen azoka eta erakusketa • Deba: - Quema de pellejos. San Pedro bezpera • Mutriku: - Arnoko V mendi lasterketa - Euskal Haur Festa • Orio: - San Pedroko jaiak • Orio: - “Ostegunero”: Umeentzako ekitaldiak - “Ostiralean jai”: Kontzertuak herriko tabernan - Zinema kalean - Bisiguaren Festa • Zumaia: - Triatloia - Nekazaritza Biologikoaren azoka. • Getaria: - Abuztuaren 7an, San Salvador eguna, Elkano konkistatzailearen lehorreratzearen antzezpena (4 urtero) • Mutriku: - Aste bukaerako aktibitate kulturalak • Zumaia: - Nazioarteko Musika Jaialdia (1-10) - Euskal Jaiak - Estropadak: Zumaiako bandera • Orio: - Zinema kalean - Estropadak: Orioko Bandera. • Zumaia: - Olagarro Eguna (Iraileko hirugarren larunbatean) • Mutriku: - Erdi Aroko Azoka (6) - Kalbaixo Jaiak (11- 16) - San Jeronimo Jaiak (30 eta 31) • Orio: - Auto Klasikoen Kontzentrazioa • Mutriku: - Jazz Asteburua - Gaba Beltza • Mutriku: - Antzerkiaz Blai!. Amateur antzerki jaialdia. • Zarautz: - Gitarra Jaialdia - Kros mistoa • Zarauzko Surf Elkartea. - Mendilauta, 13. Zarautz -Tel.: 607 42 45 56 - www.zarauzkosurfelkartea.com • Itsas kiroldegia (15/06-31/08). Zumaiako Udala - Tel.: 943 86 15 30 Bela, kanoa eta piraguismoa: • Bela eskola. Kostabela Kirol Kluba - Tel.: 687 83 55 42 - Getaria

1

2

Ekaina

Uztaila

3

Abuztua

4

Iraila

Urria Azaroa Abendua

1. 2. 3. 4.

Arraina, mahairaino fresko. Musika Zarautzen eta Deban. Txakolinaren lehengaia. Elkanoren lehorreratzea Getarian.

Turismo Aktiboa
Uretako Aktibitateak
Urpekaritza • Buceo Euskadi. Puerto, z/g. - 20830 Mutriku. Mobila: 617 33 30 03 - Tel: 943 19 50 88. Faxa: 943 60 34 74 - www.buceoeuskadi.com - www.grupobuceo.com - buceo@buceoeuskadi.com • K Sub. Txoritompe kalea 34-35. - 20808 Getaria. Tel./Fax: 943 140185 - Mobila: 627 930330 - ksub@ksub.net • www.ksub.net • Alitan. Aritzbatalde kalea, 2 bajo. - 20800 Zarautz. Tel./Fax: 943 132647 - www.alitan-sub.com - alitan-sub@alitan-sub.com • Mollarri Sub. 20800 Zarautz. - Tel.: 639 41 40 07 - mollarrisub@hotmail.com • Itxas Jai. Sokagin Kalea, 7 - 20820 Deba. Tels.: 943 192858 / 678 517257 / 605 761662 - itxasjai@itxasjai.com - www.itxasjai.com • Olarru-Sub urpekaritza zentroa - Gernika ibilbidea, z/g - 20750 Zumaia. Tel.: 675-007786 Kajak • Begi-Bistan. Tel.: 943 86 22 41 (Enpresaren datuak Mendi ibiltaritza eta Naturan ikusi) Kayakak Orion. • Itsas kiroldegia (15/06-31/08). Gernika ibilbidea, s/n - Tel.: 943 86 07 76 Irteerak ontzian • Alquileres Náuticos Albamar - Zumaiako Kirol Portua. - Tel.: 629 44 24 94 / 649 84 05 02

- www.todobarcos.com - info@todobarcos.com • Getari Charter - Txoritonpe kalea, 24 (Getariako kaia) - Tel.: 676 50 93 12 / 627 93 03 30 - getari@getari.com - www.getari.com • Flyscharen ibilbidea. - Zumaia, Deba eta Mutrikuko turismobulegoak. - Tel.: 943 14 33 96 / 943 19 24 52 / 943 60 33 78 • Itsas Begi. Tel.: 943 86 22 41 - www.itsas-begi.com - begi-bistan@terra.es Surfa • Zarauzko Surf Eskola - Donibane plaza, 5 - Tel./Fax: 943 01 95 07 - www.surf-skola.com / info@surf-skola.com • La Escuela de Surf - Tel: 661 09 13 96 / 679 49 34 48 - www.laescueladelsurf.com • Pukas Surf Eskola. Lizardi, 9. - 20800 Zarautz. Faxa: 943 13 41 49 - Tel.: 943 89 06 36/943 83 58 21 - www.pukassurf.com - www.pukassurfeskola.com - surfeskola@pukassurf.com - surfeskola@pukassurfeskola.com • Gaztetape Surf Elkartea - Playa de Gaztetape. 20808 Getaria - Tel.: 615 761 264 • Zurrunbilo Debako Kirol Elkartea - Udan, surf eta body board ikastaroak. - Nafarroa Plaza 1-B. 20820 Deba - Tel.: 660 83 76 12 / 655 701 024 • MOOR. Bañeru Kalea, 1. bajo - Tel.: 943 00 53 69 - www.moorsurf.com - yoana@moorsurf.com

Aireko Aktibitateak
Parapentea eta Delta Hegoa - Aireko itzuliak parapentez Donostiatik eta Zarauztik abiatuta - www.sensacionparamotor.com - Tel.: 604 40 16 00

- Artadi Auzoa, 26. Zumaia - Tel./Faxa: 943 86 04 35 - Mobila: 650 25 54 49

Lurreko Aktibitateak

Bisita gidatuak
Orio
• Ibilbideak kanoaz, Oria ibaian barrena. • Ibaia eta sagardotegiak: Jarduerak kanoarekin ibaitik eta bisitaldi gidatuak sagardotegietara. • Bisitaldi naturalista: Bisitaldia kayakez egingo da eta bisitariek aukera izango dute Santio ibaiko padurak ezagutzeko. Azkenik, beste jarduera batzuen artean, prismatikoekin hegaztiak ikusteko aukera ere izango dute. • Trekking: Orio – Donostia • Bisitaldi kulturala. • Bidaiak itsasontziz: Orio – Donostia.

Paintballa • Debaventura. Lastur-Deba - www.devabentura.com - Tel.: 660 450 239 / 660 450 245 • Paintball Mendaro - Tel: 620 89 83 38 / 685 70 72 41 - www.paintballmendaro.net Quads • EQA. Aita Lertxundi, 22. Orio - Tel.: 664 25 95 65 / 94 39 Flyscharen ibilbidea • Zumaia, Deba eta Mutrikuko turismo-bulegoak. - Tel.: 943 14 33 96 / 943 19 24 52 / 943 60 33 78 Mendi ibiltaritza eta Natura • Begi- Bistan. Tel.: 943 86 22 41 - www.begi-bistan.com - begi-bistan@terra.es (Mutrikun, Deban, Zumaian, Getarian eta Orion jarduerak) Golfa • Real Club de Golf de Zarauz - 82. Posta-Kutxa. 20800 Zarautz - Tel.: 943 83 01 45. Faxa: 943 13 15 68 - www.golfzarauz.com • Jolas Golf Karakas. Golf Eskola.

Aia
• Bisita eta itzuli gidatuak Pagoeta Natura Parkean barrena. - Datak: Hilabete guztien 3. asteburuan (eskuarki larunbatez) 09:30etik 13:30era. Sarrera: Dohainik • Agorregiko burdinola eta errotak (Pagoetako Natura Parkea) - Ordutegia: Neguan: Igande eta jaiegunetan 10:00etatik 14:00etara. Udan: Uztailean eta irailean: Ostiral, larunbat, Igande eta jaiegunetan 10:00etatik 14:00etara. Abuztuan: asteartetik igandera, 10:00etatik 14:00etara. Bisita gidatua 11:30ean hasten da, eta ordubete eta erdi inguruko iraupena du. Sarrera doan.

M E N D E B A L D E K O

K O S TA

23

• Bisitaldiak lorategi botanikora eta erlategi didaktikora

Zumaia - Deba - Mutriku
Flyscharen ibilbidea • Trekkina eta irteerak itsasontziz itsaslabarrak ikusteko - Gipuzkoaren mendebaldeko itsaslabar ikusgarriek altxor natural bitxia gordetzen dute: ‘flysch’ izenez ezagutzen den fenomeno geologikoan, hau da, itsasoaren etengabeko lanak bistan utzi dituen haitzezko geruzen segida batean idatzitako milioika urteko historia geologikoa. Mutriku, Deba eta Zumaia dira antzinan sortutako paradisu honetarako ateak eta herri horietako turismo bulegoek antolatutako ekintza desberdinei esker inguru hori ezagutu daiteke ontziz nahiz oinez egindako bisita gidatu eta irteeretan. Esperientzia hauek osatzeko, Zumaiako Algorri Ezagutza Etxea eta Mutrikuko Nautilus Ikasgune Geologikoa bisita daitezke. - www.flysch.com Argibideak: Turismo Bulegoak

Zarautz
• Talaimenditik ibilbidea, kostalde osoko ikuspegi aparta eskainiz eta upategi batera bisitaldia eginez, bertan txakolinaren elaborazio prozesuak ezagutzeko eta dastatzeko. D.O. Talaimendi. Tel.: 943 14 03 83 • Santa María la Real Arkeologia Aztarnategia Uztailetik irailera: Asteartetik ostegunera: 11:00- 14.00 / 16:00 – 18:00. Igandeetan: 16:00-18:00. Urteko gainontzeko egunetan: Asteartetik ostegunera: 12:30ean eta 16:30ean. Larunbatetan: 11:00- 14.00 / 16:00 – 18:00. Igande eta jai-egunetan: 16:0018:00 • Ibilaldi gidatuak: 1. Monumentu-multzoa. 2. Zabalgunea. 3. Vista Alegre parkea – Santa Barbara. 4. Baserriak eta baselizak. Talaimendi. 5. Zarauzko eskultura-ondarea.

Ihesaldia
Hamahiru hondartzen ibilbidea

Museoak

I. Zuloaga Museoa

Getaria
• Bisitaldia hirigune historikotik eta ondoren paseoa itsasontziz Zarautzeraino. • Txakolindegietara bisita, aldez aurretik hitzartuta: - Urki: 943 14 00 49 / 660 03 49 80 - www.urkitxakolina.com

- Santiago-etxea. 20750 Zumaia - Tel: 943 14 33 96 • turismoa@zumaia.net - www.ignaciozuloaga.com 1912. urtean museo moduan zabaldu zituen ateak, barruan bilduma ospetsuenetariko bateko artelanak ikus daitezke.

Julio Beobide Museo-Tailerra
- Kresala Etxea. Julio Beobide Ibiltokia z/g. 20750 Zumaia. Tel.: 943 14 33 96 (Zumaiako turismo-bulegoa) Aurretik txanda hartu beharreko bisitaldiak.

Zumaia
• Zumaia kukturala Bisita dinamikoa, Urola ibaian zehar ontzitxangoa, Zuloaga museoari bisita eta San Pedroko parrokiara eta San Telmoko Marinelen Kofradiara bisita gidatuak eskaintzen dituena. • Bisita geologikoa + ontzi-txangoa Biotopo Babestu izendaturiko Zumaiaren ondare geologikoa erakustea helburu duen bisita. Algorri Ikasgunera bisita eta ontzi-txangoa ere eskaintzen ditu. • Hegaztiak begiztatzea Gure lurraldean bizi diren edo migraziobideetan gure lurraldea igarotzen duten hegaztiak behatzeko eta interpretatzeko bisita. • Egunak eta ordutegiak galdetu. Zumaiako Turismo Bulegoa. Tel.: 943 14 33 96 • turismoa@zumaia.net

Photomuseum-Argazki Museoa
- San Inazio kalea, 11-3.a 251 posta-kutxa. 20800 Zarautz - Tel.: 943 130 906. Faxa 943 831 823 - photomuseum@photomuseum.name - www.photomuseum.name Museo honek argazkigintzaren teknikaren eta artearen garapena erakusten dio bisitariari, kronologiari jarraituz, jatorrietatik hasi eta gaur egunera arte.

Santa María La Real Parrokiako Multzo Arkeologikoa
- Elizaurre, 1. 20800 Zarautz - Tel.: 943 83 52 81. Faxa: 943 00 52 06 - info@menosca.com / www.menosca.com XV. mendeko bi eraikin aurkituko ditugu multzo arkeologiko-monumental honetan: kanpandorrea eta Santa Maria la Real parrokia.

Deba
• Bisitaldi kulturala: Bere atentzioa Santa Maria Elizan jartzen du, monumentu nazionala eta euskal gotikoaren altxorra dena. Bere klaustroa, Gipuzkoako zaharrena, bere sakristia barrokoa, polikromatutako portada, etab. ikustea merezi du. - Irteera: Turismo Bulegotik. - Iraupena: 45 minutu. Egunak kontsultatu. - Turismo bulegotik bisitaldi gidatuak antolatzen dira taldeentzat, ezarritako ordutegitik kanpo. • Lastur, paradisu naturala: Lastur ezagutzeko lau orduko txangoa. San Nicolas baselizatik, Plazaolako antzinako errotetatik eta landa ingurunetik igarotzen da ibilbidea. Goikola gaztandegia da bisitatu beharreko beste toki esanguratsu bat, produktu hau nola egiten den jakiteko. Ezin ahaztu dezagu PR-GI 44-n zehar ibilbidea. Mutriku. • Gune historiko eta monumentalaren bisita: Hiribilduaren historia, Jasokundeko Andre Mariaren elizara bisita, ibilaldia gune historiko eta monumentalean barrena, Kosme Txurruka eta Antonio Gaztañeta herriko seme ospetsuei buruzko argitasunak, Bentalekua museora bisita. - Gutxi gorabeherako iraupena: Ordu bat. Oharra: 4tik 50era lagunez osatutako taldeentzat soilik. Prezioa: euro 1 • Bentalekua museora bisita. Bisitan zehar garai batean arraina saltzeko erabiltzen zen makinak nola funtzionatzen duen erakusten da, eta "Mutriku eta itsasoa" erakusketa ere hartzen du barne. Gutxi gorabeherako iraupena: 30 minutu. Oharra: 4tik 30era lagunez osatutako taldeentzat soilik. Prezioa: euro 1 r • Astigarribiako San Andres elizara bisita. Astigarribia auzoan dago Gipuzkoako eliza zaharrena den hau. Barrualdea bisitatzen da, bertan baitago jatorrizko eliza, XI. mendekoa. Gutxi gorabeherako iraupena: 30 minutu. Oharra: ibilgailua duten taldeentzat soilik. Prezioa: euro 1 • Nautilusera bisita eta txangoa itsasontziz Mutrikuko Flysch beltzera. Nautilus Interpretazio Zentroa ezagutu ostean, “Zazpi hondartzak” izenaz ezagutzen den ingurunea bisita daiteke. Europan inoiz aurkitu den fosil-bilduma onenetakoaren balio geologikoa ezaugutuko dugu bertan. -Iraupena: 2 ordu -Prezioa: 12 euro (helduak), 6 euro (8 urte baino gazteagoak) -35 lagun gehienez

Bentalekua Museoa
- Moila, 1. Kofradía Zaharra. 20830 Mutriku. - Tel. / Faxa:943 60 33 78 - turismo@mutriku.net / www.mutriku.net - Ordutegia: Bisitak: hitzordua aurretik. Portuko moilan dagoen Kofradia Zaharrean aurkitzen da. Bertan, XX. mende hasierako makina bitxia gordetzen da, arrainaren enkantea antolatzea lortu zuena, salmenta aho bizian egitean sortzen ziren istiluei amaiera emanaz. Kantauriko Kostaldean zabaldu ziren egurrezko makina hauek desagertzen ari diren garaiotan, Mutrikun gorde den honi Euskal Herri osoan geratzen den bakarra izateak balio etnografiko handia ematen dio. "Mutriku eta Itsasoa" izeneko erakusketa iraunkorra ere bisita daiteke.

Algorri Interpretazio Zentroa
- Juan Belmonte 21. 20750 Zumaia - Tel.: 943 14 31 00 / 943 14 33 96. - Faxa: 943 86 03 49 • algorri@zumaia.net Ikus-entzunezko deigarri batek Gipuzkoako kostaldearen zati honetan ikus daitekeen ‘flysch’ fenomenoaren garrantziaz jabetzea eta nola osatu zen ulertzea ahalbidetzen du. Zumaian aurki daitezkeen ekosistema desberdin guztiei eskainitako unitate didaktikoak ditu zentroak.

NAUTILUS: Mutrikuko Geologia Interpretazio Zentroa
- Jose Antonio Ezeiza, 3. 20830 Mutriku - Tel.: 943 60 33 78/ 689 13 79 18 - nautilus@mutriku.net Bertako itsaslabarretan aurkitutako “Colección Narváez” (Narvaez Bilduma) izeneko itsas fosilen erakusketa duen zentro txikia. Bilduma hau Euskadiko garrantzitsuena eta Europako onenetariko bat da eta gainera gure kostako eraketa prozesua ezagutzeko aukera ematen digu. Zentrora eta itsaslabarretara, bietara, bisitaldi konbinatuak eskaintzen dira.

Hondartza luze-luzeen (Zarauzkoa kasu) eta kala txikien artean (Mutrikuko Zazpi Hondartzen aldekoak kasu), Gipuzkoako mendebaldeko itsasaldeak hamaikatxo aukera eskaintzen ditu, dela itsasora gerturatzeko edo dela barrualdeko haranetan murgiltzeko. Donostiatik abiatuta, Orion , hasi dugu kostako ibilbide hau. Hantxe aurkituko dugu Antillla hondar-tza, campingaren ondo-ondoan, bai eta Oriok duen beste hondartza txikiagoa, Oribazar izenekoa, Oria ibaiaren ahoan, Aiako udal-barrutian jada. N-634 errepideak, «kostaldeko errepidea» izenaz ezagutzen denak, alde hartako herri nagusietan gaindi joateko aukera emango digu. Orio eta Zarautz artean, lehenengo hauta-zalantza. Bizkaiko Itsasoaren tonu urdinak alde batera utz genitzake, Pagoetako naturaparkearen berderantz jotzeko. Aurrera jarraitzea hautatzen badugu, berriz, Zarautz izango dugu zain, 2,5 kilometroko hondartzarekin, bainulari eta surflarien gustuko udako helburu. Hondartza inguratzen duen pasealekuak amaigabea ematen du. Zarauztik begiratuta Getaria hautematen da, alde zaharraren alboetara hondartza bana duela: Malkorbe eta Gaztetape. Getariako alde zaharra toki aproposa da parrillan erretako arrain goxo batez indarrak berritzeko. Hurrengo geldialdia Zumaian egingo dugu. Herri horretan, Urola ibaiaren bokalean, Santiago hondartza zabala aurkituko dugu, Ignacio

Zuloaga margolariaren estudioaren ondoan. Ikusgarriagoa da, hala ere, Zumaiako beste hondartza, Itzurun izenekoa, itsaslabar batek zedarritzen baitu. N-634 errepideak Zumaiatik Debara eramango gaitu, Itziar gainetik igarota. Itziarko santutegiak, bidenabar, geldialdia merezi du. Astirik izanez gero, Itziarrera heldu aurretik, desbideratu eta kostalderantz jo genezake, iristen zailagoa den zati batean barneratzeko, itsaslabarrak eta marearteko zabalunea aurrean ditugula. Behin inguru hartan, Sakoneta hondartza bilatu behar dugu. Debara iritsi aurretik, Itziarko begiratokian egin daiteke geldialdia. Bista zoragarriak ditu, Bermeotik Larrun mendira arteko kostalde osoa zabaltzen baita begien aurrean. Debarantz goazela, La Hilandera deituriko begiratokian ere gelditu gaitezke, paisaiaz gozatzeko eta irulearen kondairaren berri jasotzeko. Deban garela, bertako hondartza atseginean zehar pasea gaitezke, eta gero Mutrikura joko dugu, Gipuzkoako kostaldeko herririk sartaldekoenera, alegia. Portuaren ondoan dagoenaz gain, Mutrikuk badu beste hondartza bat, Ondarbeltz izenekoa, Zazpi Hondartzak esaten zaion kala-gunea eta, azkenik, Saturrarango hondartza zabala, Ondarroatik hurbil. Bertako harrizko egitura ikusgarriak ikus daitezke eta gainera, itsaslabarretara eta Mutrikuko flysch beltzera sarbide erosoa aurkituko dugu.

Done Jakue Bidearen interpretazio Zentroa
- Kale nagusia 17, 20810 Orio - Tel.: 943 83 09 04 - www.oriodonejakue.net Santiago Bideari buruzko lehen Interpretazio Zentroa da Euskadin eta bisitariari ibilbideei buruzko informazio guztia ematea eta Bidearen espiritua biziaraztea du helburu.
Zumaia

Historia duten herriak eta nekazaritza-guneak ugari dira Tolosaldean eta Goierrin, Oria ibaiaren ibilbidea eta Txindoki mendiaren soslaia egitura-ardaztzat dituzten eskualde hauetan. Gipuzkoako ekialdeari Idiazabal gaztaren zaporea antzematen zaio eta, orobat, Ordizian eta Tolosan asteroko azoketan salgai diren produktuen zaporea.

Txindoki inguruan
Nola iritsi?
DONOSTIA - ANDOAIN TOLOSA - BERASTEGI 26 Tolosa, Donostiatiketa N-1 Kilometrotara dago, errepidean, Iruñera Madrilera doazen bi bide garrantzitsuren elkargunean. 1844-1854 urteen artean Gipuzkoako hiriburu izan zen. Alde zaharra probintziako handienetako bat da eta bertan asko dira eraikin publiko ikusgarriak: esate baterako, barroko estiloko Idiaquez Jauregia (XVII. mendekoa), Udaletxea, Aranburu Jauregia (XVII. mendekoa), euskal gotikoko Santa Maria Parroki Eliza (XVI. mendea) eta Santa Klara komentua.Toki interesgarriak dira, halaber, Oria ibaiaren ertz-ertzean dagoen Tingladuko azoka (XVIII. mendekoa) eta Gaztelako Atea, garai bateko harresietako bost ateetako baten tokian dagoena. Tolosako inauteriek jende ugari erakartzen dute urtero, eta gauza bera gertatzen da Abesbatzen Nazioarteko Txapelketarekin. Zezen-plaza duten Gipuzkoako herri urrietako bat da Tolosa. Larunbat goizetan bertaratzea gomendatzen dizuegu, animazio handiko azoka egiten baita. historiko-artistiko, Andoain balioeta, batez ere, arkeologiko natural handiko herria da. Inguruan dituen eremu natural ederretan ibilbide bikainak egin daitezke oinez, bizikletan edota zaldi gainean. Ibilbide horietako asko Leitzarango haranean barneratzen dira. Leitzaran ibaia Leitzan (Nafarroa) sortzen da eta, 42 kilometroko bidea egin ondoren, Andoainen egiten du bat Oria ibaiarekin. Mendeetan zehar meatze-garbitegiak, errotak eta burdinolak jarri dituzte jardunean Leitzaran ibaiko urek. Gaur egun, haranean zehar barreiatuta ikus daitezkeen zentral hidroelektrikoek baliatzen dute uraren indarra. Ur horiexen kalitate handia dela-eta, arrantzarako ere oso egokia da ibaia. Arrantzale ugari biltzen dira, hortaz, ibilguan zehar dituen hiru arrantza-barrutietan. Biotopo babestua da Leitzarango harana, garrantzi eta edertasun handiko birika berdea. Naturarekin zerikusia duten jarduera ugari burutu daitezke bertan. erastegi, Gipuzkoako XVIII. mendean Nafarroarako bide nagusia izan zenaren ibilbideari jarraituz, Gipuzkoako azken herria

N-1 - Donostia. Gasteizko norabidean Andoain eta Tolosara A-15 Andoainetik Berastegira

Konpainia: Garayar (Tel.: 943 55 66 58) Norakoa: Donostia-Andoain. Irteerak: Okendo kalean (Donostia). ••• Konpainia: TSST (Tel.: 943 36 17 41) Norakoa: Donostia-Andoain-Tolosa Irteerak: Gipuzkoa Plazan (Donostia). ••• Konpainia: Tolosaldea (Tel.: 943 65 06 21) Norakoa: Tolosa-Berastegi. Irteerak: San Frantzisko elizaren aurrean (Tolosa)

B

Zer ikusi
Leitzarango biotopo babestua

Tolosako jauretxeak

Konpainia: Renfe aldirikoak (Tel.: 902 24 02 02) Norakoa: Donostia-Brinkola

Turismo Bulegoak
Tolosaldea Tour
• Tel.:

943 69 74 13 943 67 62 13 • tour@tolosaldea.net • www.tolosaldea.net
• Fax:

Andoaingo turismoinformazioko gunea
• La

Salle Etorbidea, 6 Andoain • Tel.: 943 59 04 09 • Fax: 943 30 42 23 • infoturismo@andoain.org
• 20140

Nafarroatik Andoaineraino, Leitzaran ibaiak haran estu bat zeharkatzen du, cromlech, trikuharri eta behinolako burdinolen hondakinak ezkutatzen dituena. Martin arrantzalea, uhandre piriniarra eta ur-ipurtatsa dira natura-gune honetako biztanleetariko batzuk. Plazaolako antzinako trenbidearen tunel arteko bidea zikloturistek eta xendazaleek erabiltzen dute orain.

Tolosan barrena, bata bestearen ondoan ageri dira jauregi eta oinetxeak. Horietako batek, XVII. mendean eraikitako Aranburu jauregiak, euskal barrokoaren ezaugarriak erakusten ditu. Mende berekoa da Idiakez jauregia, Samaniego alegilariaren bizileku izandakoa. Tolosako gainerako eraikin bitxi ugarien artean, nabarmenak dira Andia dorretxea, Atodo jauregia, Iturriza jauregia...

1

1

da. Leitzarango haranean, lautada batean, dago. Errege Bideak hiriegitura baldintzatu du eta, ondorioz, herriko kale bakarra hirigunetik eta Leitzaran ibaiaren goi-ibarrean sakabanatuta dauden bidexka desberdinetatik urruntzen da. Herriko enparantza XVIII. mendean berritu zen eta bertan ikusi beharrekoak dira San Martin Parrokia eta Udaletxea (XVIIIm.) aurrealdean nagusitzen den armarri polikromatuarekin. Inguruan zenbait etxe eta dorre interesgarri daude. San Martin Toursekoaren parroki elizak gurutze latindarreko oinplanoa du, gurutzadurarekin, eta azpimarratzekoa da euskal eskultore handietako batek, Anbrosio Bengoetxeak egindako erretaula. Larreko San Lorentzo, San Sebastian eta San Anton ermitak leku estrategikoetan daudenez, herriaren eta, bereziki, Errege Bidearen ikuspegi zabala dute. easainen Igartza Monumentumultzoa enklabe historiko nagusia da, herriaren finkapenereduaren lekuko xehea. XV. mendetik gaur egun oraindik ere gordetzen diren eraikinek beren arteko espazio-erlazioei eta funtzioei

B

eutsi diete. Oinetxea (antzina dorretxe eta gaur egun jauregi dena), errota, burdinola, zubia, Gurutzeta, Dolarea, zurezko urtegi-horma, Belengo ermita, Errementaria, etab. Zorionez, Igartzak eraikin eta azpiegitura hauetako gehienak gorde dituenez, historian zehar ibilbide bat egitea eta egungo Gipuzkoako gizartea ondorio izan duten hainbat eboluzio-prozesu ulertzea ahalbidetzen digute. baltzisketako auzoa da baserrigiroko Larraitz. Txindoki mendiaren magalean dago, eta Aralarko parke naturalerako sarrera nagusietako bat ere bada. Egun-pasarako egokitutako zelai zabal batean dago, jatetxez inguratuta, Larraizko Erremedioetako Andre Mariaren ermita. Tradizioaren arabera, mirarigilea da bertan gurtzen den Ama Birjina. rdizia Monumentu Multzo Historiko izendatua izan den alde zahar eta hirigunea, erdi aroko planta duen kale estuz osatutako espazio bat da; bertako merkataritza-jarduera bizibizia da eta zenbait eraikin ikusi beharrekoak, besteak beste, parroki eliza, udaletxea, Zabala, Abaria eta Barrena jauregiak, Muxika Dorretxea

1. Atzean, Txindoki gailur enblematikoa. 1.346 metroko garaiera du eta Euskal Herriko hainbat txokotatik ikusten da.

Ba al zenekien...?
>
… Felix Maria Samaniego alegilari ospetsuak Tolosako alkate eta epaile gisa jardun zuela garai batez? … Tolosa Gipuzkoako hiriburua izan zela, harik eta duela mende eta erdi, 1854an, hiriburutza behin betiko Donostiara lekualdatu zen arte? … Inguruko arte-lanik handienak 24 metroko garaiera duela? Nestor Basterretxeak Beasaingo Arriarango urtegirako diseinaturiko hormigoizko eskultura bikoitzaz ari gara, hain zuzen ere. … Duela hamarkada bat trenek handik pasatzeari utzi bazioten ere, Ormaiztegik ‘bizia barkatu’ diola 1864az geroztik herria zeharkatzen duen burdinazko zubibideari, eta zubi haren egilea Alexander Lavalley izan zela, Eiffelen aurrekoa?

>

A

>

>

O

Gorrotxategi Gozogintza museoa
(Tolosa)

Topic. Tolosako Txontxongiloaren Nazioarteko Zentroa

Ordiziako azoka

Jose Maria Gorrotxategi gozogile tolosarrak bilduma berdingabe bat osatu du, gozogileek mendez mende txokolatea, izozkiak, pastelak, karameluak eta bestelako gozokiak prestatzeko erabili izan dituzten teknikak eta lanabesak erakusten dituena.

Tolosako Txotxongiloen Nazioarteko Zentroa txotxongiloaren arteari buruzko zentro integral bakarra da Europa mailan eta panpina horien bilduma aipagarria jasotzen du, mundu guztikoak eta teknika ezberdinez eginak. Aldi baterako erakusketak egiteko gune bat ere badauka zentroak, txotxongiloaren munduko alderdi bereziak erakutsi ahal izateko.

Ordizian astero-astero egiten den azokak nekazaritzako eta abeltzaintzako produktuen saltzaile eta erosleak biltzen ditu, asteazkenez, zutabe handien artean. Hitzordu hori sasoiko produktuak aurkezteko eta salneurriak finkatzeko erreferentzia nagusia izatera heldu da.

26

T X I N D O K I

I N G U R U A N

Nola iritsi?
DONOSTIA - ORDIZIA - BEASAIN ORMAIZTEGI - ZERAIN - SEGURA ZEGAMA - IDIAZABAL

N1- Donostia Gasteizko norabidean

Konpainia: Pesa (Tel.: 902 10 12 10) Norakoa: Donostia - Ordizia - Beasain - Ormaiztegi. Irteerak: Pío XII. Plazan (Donostia). ••• Konpainia : Goierrialdea (Tel.: 943 88 59 69) Norakoa : Beasain -Ordizia - Idiazabal -Zegama Segura- Zerain Irteerak : Ordizia eta Beasain Konpainia: Aldiriko RENFE (Tel.: 902 24 02 02) Norakoa: Donostia-Brinkola Irteerak: Ipar geltokian (Donostia).

eta Urdanetari eskainitako monumentua. Halere, Ordiziak duen ezaugarririk erakargarri eta interesgarriena bertako produktuen azoka da, XI. eta XII. mendeetatik egiten dena. Urteko asteazken guztietan izaten da eta asteroko honi beste azoka berezi batzuk gehitzen zaizkio, esaterako Idiazabal gaztari eskainia, erdi aroko azoka, Gabonetakoa eta, guztietan aipagarriena, iraileko Euskal Jaietakoa. Ordiziako azoka oso garrantzitsua da bertako produktuen eskaintzan eta eskaeran; izan ere, bertan ezarritako prezioak dira Euskal Herri osoko kotizazioetarako erreferentzi gisa hartzen direnak astean. Euskal kulturan elikadurak duen garrantziaren inguruan sortu zen 2005ean Delikatuz, Gastronomia, Elikadura eta Nutrizio Interpretazio Zentroa. Hau era berean, Goierriko Interpretazio Zentroa da.
1

Zerain nekazaritzari eta burdinmeatzeak, zura, ikatza, etab. bezalako natur baliabideen
ustiapenari loturik egon da beti. Herriaren proiektuak Zeraingo Parke Kulturala izena du. Ondare aberatsean eta kalitatezko nekazaritzaproduktuen sustapenean oinarrituta, Zeraingo biztanleek natur eta giza paisaiaren alde lan egiten dute. Bisita gidatuak egin daitezke Museo Etnografikora, 1711. urteko kartzelara, Aizpeako interpretazio zentroa eta Meatze-gunera, eta Larraondoko Zerrategi hidraulikora. egura, XIII. mendeko herri honen alde zaharra Monumentu Multzo izendatu zuten. Erdi aroko xarma guztia gordetzen du eta herrian zehar aipatzekoak dira jauregiak: Gebara (XV. mendea), Ardixarra (XVI. mendekoa, Erdi Aroko Interpretazio Zentroa dauka) eta Lardizabal (XVIII. mendea) gaur egun udaletxea dena, bai eta Jasokundearen Ama Birjina

S

Turismo Bulegoak
Idiazabal
• • • •

Nagusia, 37. 20213 Idiazabal Tel.: 943 18 82 03 info@idiazabalgaztarenmuseoa.com www.idiazabalgaztarenmuseoa.com ••• Barrenetxe Etxea. Santa María kalea, 24. Tel.: 943 88 22 90 turismo@ordizia.org www.delikatuz.com ••• Zumalakarregi Museoa. Iriarte Erdiko Baserria. Muxika egurastokia, 6. Tel.: 943 88 99 00 mzumalakarregi@gipuzkoa.net zm.gipuzkoakultura.net ••• Ardixarra Etxea. Kale Nagusia, 12. 20214 Segura. Tel.: 943 80 17 49 / 943 80 10 06 turismobulegoa-segura@telefonica.net turismo.segura@udal.gipuzkoa.net www.seguragoierri.net ••• Andueza Etxea. 20215 Zegama Tel.: 943 80 21 87 aizkorribidean@aizkorri.net www.egurmuseoa.com •••

Ordizia
• • • •

Ormaiztegi
• • • •

1. Oria ibaiaren ezkerraldean altxatzen da Tolosa, Gipuzkoako historian erro sakonak dituen hiribildua.

Segura
• • • • •

Zer ikusi
Igartzako monumentu-multzoa
(Beasain)

Zumalakarregi museoa
(Ormaiztegi)

Zegama
• • • •

Zerain
Herriko plaza z/g. 20214 Zerain Tel.: 943 80 15 05 • Faxa.: 943 80 16 06 turismobulegoa@zerain.com www.zerain.com ••• * Goierriko bulego bakoitzaren kokapen eta ordutegia, bere museoaren berdina da.
• • • •

Goitur
Goierriko garapen eta promozio turistikorako elkartea.

(informazio e-mail edo telefonoz bakarrik) • Industrialdea Pab. 18. 20240 Ordizia • Tel.: Tel.: 943 16 18 23 Mugikorra: 610 40 51 49 • Faxa.: 943 88 38 50 • goierri@goierriturismo.com • www.goierriturismo.com

Igartza jauregia (XIII. mendekoa, hainbat berreraikitze-lan izan dituen arren) Erdi Aroraino bidaiatzeko aukera ematen duen eraikin-multzo baten erdigunea da. Errota hidraulikoa, burdinola, sagardoa egiteko dolarea eta eskulangileen behinolako etxebizitzak gaur arte kontserbatu dira Igartzan. www.igartza.net

Karlisten buruzagi nagusiaren figura abiapuntu gisa harturik, XIX.mendeko gipuzkoar gizartea nolako zen azaltzen duen erakustokia dugu Iriarte Erdikoa etxea. Tomas Zumalakarregik bertan igaro zuen bere haurtzaroa, eta hori oinarritzat hartuta, bertan kokatzen da gaur egun Zumalakarregi Museoa. zm.gipuzkoakultura.net

T X I N D O K I

I N G U R U A N

27

ere (XVI. mendea), euskal gotiko estilokoa. egama, Aizkorri-Aratz Parke Naturalaren atarian kokatua dagoen nekazal giroko herrixka dugu. Ingurune honetan egonik, natura-gune honekin hartu-eman estua izan du betidanik Zegamak eta hori dela-eta, egun kultura- eta natura-ondare aberatsaren jabe da. Zegamako lurretan natura basatienaren adierazle diren Aizkorri mendizerrako tontorrik garaienak nahiz baserri inguruko txoko gizatartuak aurki ditzakezu natura- eta kultura-ondare honen adierazle. Halaber, ezin ahaztu baso ilunetan barrena Zegamatik San Adriango koba famaturaino bideratzen gaituen Erdi Aroko galtzada zaharra ere. Ibilbide eskaintza zabala beraz Zegamak eskaintzen dizuna! Zegama inguruak ez ezik, herriguneak berak ere baditu hainbat txoko

Z

erakargarri, Egurraren interpretaziozentroa basoa eta zuhaitzak ikuspegi ezberdin batetik ikusteko aukera ematen duena, San Martin zaindari duen eliza. Bertan daude Gipuzkoako gurutzerik zaharrena den Aizkorriko gurutzea eta Tomas Zumalakarregi karlisten jeneralaren mausoleoa eta Intxaustiko errota, buztina eta berniza ehotzen ziren Gipuzkoako errota bakarra. diazabal.Tradizionalki artzaintza izan da Idiazabalgo lanbide nagusietako bat. Jatorrizko izendapena duen "Idiazabal gazta" Euskal Herriko produktu adierazgarrienetariko bat da eta nazioartean ospe onekoa izatera iritsi den arte. Arrazoi horiek guztiak direla eta, Artzainaren Monumentua eraiki da herrian eta Gaztaren Interpretazio eta Dastapen Zentroa, bertan gazta nola egiten den ikusi eta Artzainaren Txabola bisitatzeko aukera dago.

Natura guneak
Aralarko Natura Parkea

I

2

2. Zaldibiako udalerri txikiak baserri ederrak ditu ezaugarri, 70 inguru, baita inguratzen duten pasaia natural zoragarriak ere.

Ekialdetik mendebaldera zabaltzen da, 20 km inguruko luzeraz, eta 900/1000 metroko batez besteko garaitasunean. Txindoki da Gipuzkoak eta Nafarroak partekatzen duten kareharrizko mendigune honen ikur-gailurra. Haitzarteak eta larreak dira nagusi paisaiaren parte garaietan. Zati handi bat estaliz, ordea, baso zabalak aurkituko ditugu, nagusiki pagadiak, Akaitz-Sastarri eta Lizarrustikoak kasu, eta artadiak, Itaundieta-Leizadikoa kasu. Urak kareharrizko materialengan egin duen eraginak leize, iturburu eta lurpeko ur-laster ugari sorrarazi ditu. Ingurune honetan artzaintza (ardi latxa) da jarduera nagusia. Bestalde, antzinaantzinatik izan da gizakiaren bizileku, eta horregatik aurkitzen dugu hemen Euskal Herriko trikuharrikontzentrazio ugarienetariko bat. Aukera dugu turismo aktiboa egiteko, mendi-ibilaldiak, etab.

Segurako alde zaharra

Goierriko Interpretazio Zentroa eta Gastronomiaren Interpretazio Zentroa

Gaztelako errege Alfontso X.ak fundatu zuen Segura, XIII. mendeko herri honen alde zaharra Monumentu Multzo izendatu zuten. Erdi aroko xarma guztia gordetzen du eta herrian zehar aipatzekoak dira jauregiak: Gebara (XV. mendea) gaur egun udaletxea dena, eta Jasokundeko Andre Mariaren eliza (XVI. mendea), euskal gotiko estilokoa. Bertan dagoen erretaula Monumentu Historiko-Artistikoa izendatu dute.

• Kokalekua: • Informazioa: mendilerroa GipuzLizarrusti koako hegoParketxea. ekialdean dago, Aralar Parke NatuNafarroarekiko raleko Informazio mugan. GipuzkoaBulegoa. ko mendi-eremu San Gregorio garrantzitsuenetari auzoa, ko bat da. elkargunea 12. 20211 Ataun. • Azalera: 10.956 Ha. Irekita asteartetik igandera: 10:00 - 20:00 • Sarbideak: Ataun (Lizarrusti eta San Gregorio), Zaldibia, Abaltzisketa (Larraitz), Amezketa eta Bedaio.

Zentro hau bisitatuz Goierriko eskualdeko errealitate osoa ezagutzeko aukera izango duzu: historia, natura, tradizioak, ibilbideak eta informazio guztia herriz herri. D’Elikatuz Goierriko Interpretazio Zentroa eta elikadura eta gastronomia gunea. Gainera, bertan dastamenari eta osasunari eskainitako txokoa aurkituko dugu. Elikaduraren eta nutrizioaren ezaugarri nagusiak erakusten dira, bertako betiko produktuen elikadura-balioen alde eginez.

28

T X I N D O K I

I N G U R U A N

Agenda
Jaialdiak, Ekitaldiak eta Azokak
Urtarrila Otsaila Martxoa • Lazkao: • Tolosa: • Tolosa: • Segura: • Ordizia: • Idiazabal: • Segura: • Andoain: • Idiazabal: • Ordizia: • Zerain: • Tolosa: • Andoain: • Segura: • Ordizia: • Ataun: • Tolosa: • Zerain: • Ordizia: • Segura: • Ibarra: • Asteasu: Urria • Andoain: • Tolosa: • Ormaiztegi: • Zizurkil: • Ordizia: Azaroa • Ataun: • Tolosa: • Ordizia: • Zegama: • Ormaiztegi: Abendua • Tolosa: • Ordizia: • Segura: Astotxo eguna Zuhaitz eguna Abere-azoka. Lore eta landareen azoka Udaberriko lore eta landareen azoka Artzain Eguna: Gaztaren kanpaina berriaren aurkezpen-azoka Transhumantzia Aste Santuko prozesioak Lore eta landareen azoka Gaztaren eguna, eta artzaintzarekin lotura duten hainbat jarduera Ardien ile-mozketaren erakustaldia - Erdi Aroko azoka. Eskulan-gintzako produktuen eta elikagaien erakusketa - Bi izarreko nazioarteko raida - San Joan. Ekainaren 24an - Nekazaritza-azoka. Zaindariaren omenezko jaiak eta San Joan azoka - Nekazaritza ekologikoaren erakusketa - Nekazaritza- eta eskulangintza-azoka - Euskal Herriko dantza solteko Txapelketa - Txirrindularitza: «Villafranca» proba - Organo Barrokoaren Jaialdia - Garagardo Azoka. - Gipuzkoako nekazaritza ekolo gikoaren azoka. Eskulangintza-lantegiak - Nekazaritza- eta abeltzaintza- azoka. Euskal Jaiak Pirineoetako arraza duen Gipuzkoako azienda lehiaketa - Hegazti-azoka - Piperraren Azoka - Nekazaritza eta Abeltzaintza Azoka - Eskulangintza- eta mikologia-azoka - Abere-azoka - Tolosako Nazioarteko Abesbatzen Lehiaketa - «Tolosa Goxua»: gozogintza-lehiaketa eta -azoka - Abere-azoka - Nekazaritza eta Eskulangintza. Azoka berezia - Artisautza Azoka - Jentilen Etorrera - Babarrunaren Astea. - Nazioarteko Txotxongilo Jaialdia.”Titirijai”. - Nekazaritza-azoka. Arabako Errioxaren Astea - Musika Barrokoaren Jaialdia - Nekazaritza-, abeltzaintza- eta eskulangintza-azoka - Gipuzkoako eta Arabako artzainen ardi latxaren gazta- lehiaketa - Eskulangintza-azoka. Nekazaritza-azoka - Eskulangintza-azoka; Gabonetako azoka - Txuletaren Festa - Abeltzaintza- eta nekazaritza-azoka eta -erakusketa. Gabonetako azoka - San Nikolas txiki (abenduaren 6an) - Bº Elbarrena, z/g. 20247 Zaldibia - Tel.: 943 88 05 76 / 629 48 78 68 - alarpezalditegia@hotmail.com • Pottok - Tel.: 943 69 27 28. - 20159 Zizurkil Apirila Maiatza

1

2

Ekaina

3

Uztaila Iraila

4

1. Azoketako giro ezin hobea. 2. San Nikolas txiki. 3. San Joan eguneko Bordon Dantza. 4. Tolosako asteroko azoka.

Turismo Aktiboa
Uretako Aktibitateak
Piraguismoa
• Kaxkardi - 104. posta-kutxa

Ormaiztegi
• Zumalakarregi Museoa zein Ormaiztegiko Trenzubi Ospetsura bisita gidatuak. Egunero, urte osoan zehar. Taldeak, aurrez erreserba eginez. 943 88 99 00 telefonoan.

Museoak
Zumalakarregi Museoa
- Iriarte erdikoa etxea. Muxika egurastokia, 6. 20216 Ormaiztegi - Tel.: 943 88 99 00. Faxa: 943 88 01 38 - mzumalakarregi@gipuzkoa.net - zm.gipuzkoakultura.net - Ordutegia: Asteartetik ostiralera: 10:00etatik 13:00etara / 15:00etatik 19:00etara. Larunbat eta igandetan: 11:00etatik 14:00etara / 16:00etatik 19:00etara. Itxita: astelehen eta jaiegunetan Museoak ondorengo zerbitzuak eskaintzen ditu erakusketa iraunkorraren osagarri: bisita gidatuak, XIX.mendean murgiltzeko jolasak, artxibo historiko osatua, belaunaldi-arteko mintegiak, asteburuetako Familientzako ekintzak, Ormaiztegiko Trenzubi ospetsura bisita gidatuak, etab. luze bat.

Xendazaletasuna, mendiko bizikleta
• Club Alpino de Tolosa - Gudari, 5. Tolosa. Tel.: 943 65 27 89 • Lizarrusti parketxea - Aia auzoa, 2 - 20211 Ataun - Tel.: 943 58 20 69 / 669 67 25 75 Argibideak: Turismo Bulegoak

Tolosa
• Ibilbidea: Monumentuak, Museoak, Eskulangintza-lantegiak. - Egunak eta iraupena: urte osoan zehar, hitzordua eginez, ordubete.

Aireko Aktibitateak
Globo aerostatikoa
• Aidean - Berria Kalea,28, 4º. - 20150 Amasa- Villabona - Tel.: 943 69 13 71 - aideangloboa@hotmail.com

Segura
• Alde Zaharra. Urte osoan zehar. - Ardixarra Etxea • Jasokundeko eliza. - Erdi Aroko Interpretazio Zentroaren ordutegia ikusi.

Globo-hegaldiak
• Irteerak Villabonatik: - Tel.: 607 591 371 (Urko)

Bisita gidatuak
Ataun:
• Aralar Parke Naturalera bisita Lizarrusti Parketxea - Aia auzoa, 2 - 20211 Ataun - Tel.: 943 58 20 69 / 669 67 25 75 - Urtarrilean itxita

Zerain
• Zerain Parke Kulturala: Larraondoko zerrategia eta Aizpeako meatzegunea. Egunak: urte osoan zehar, larunbat, igande eta jaiegunetan eguerdiko 12:00etan. Iraupena: 2 ordu. • Zeraingo etnografia-museoa eta 1711ko kartzela. Urte osoan zehar, astelehenetik igandera. Ordutegia eta iraupena: 15 minutuko diaporama, 45 minutuko bisita museoari.

Lurreko Aktibitateak
Golfa
• Goiburu Golf - San Esteban z/g. 20140 Andoain - Tel.-Faxa: 943 30 84 45 - www.goiburugolf.com - goiburu@goiburugolf.com • Golf Oianguren - Oianguren Aisialdi Gune Publikoa - Oianguren Parkea, z/g. - 20240 Ordizia. Tel.: 943 88 66 20 - www.oianguren.com

Idiazabal
• Gaztaren Museoa, Artzainaren Txabola eta Aranburu baserria. • Ordutegia: Astelehenetik ostiralera: 10:30 - 12:30; Asteburuetan eta jai egunak: 11:00 - 14:00 eta 16:00 19:00. Gabonak, Aste Santua eta Uztailetik Irailera: 10:30 - 13:30 eta 15:30 -18:30

Zuraren Interpretazio Zentroa
- Anduetza Etxea. 20215 Zegama - Tel./Faxa: 943 802 187 - aizkorribidean@aizkorri.net - www.egurmuseoa.com - Ordutegia: Astelehenetik ostiralera 10:30-13:30 / 15:30-18:30 (astelehen goizean itxita) - Asteburuetan eta jaiegunak: 9:30 14:00 eta 16:00 - 19:00.

Hipika
• Lazkaomendi Hipika Kluba

Ordizia
• Alde zaharra. Urte osoan. • D’Elikatuz zentroa. Urte osoan.

Zegama
• San Adrianera bisitaldia Urte osoan. Argibideak: Turismo Bulegoak

T X I N D O K I

I N G U R U A N

29

Bilduma honen helburua, gure basoak eta bertako zuhaitz mota guztiak ezagutaraztea da. Zentro hau 2003ko Urrian ireki zen eta bertan, Euskal Herriko basoetan aurkitu daitezkeen 173 enbor ezberdinak ikusi daitezke.

batez gain, beste hainbat gairi buruzko informazioa ere ematen da: Erdi Aroko Historia, Donejakue Bidea eta Erdi Aroko hirigintza, gizarte eta arkitekturaren gaineko ezaugarriak.

Ihesaldia
Zumalakarregiren ibilbidea

Gozogintza Museoa
- Lechuga 3. 20400 Tolosa - Tel.: 943 69 74 13. Fax: 943 67 62 13 - tour@tolosaldea.net / xaxueta@gorrotxategi.com - www.gorrotxategi.com www.tolosaldea.net - Ordutegia: Aurrez eskatuta irekitzen dute, astelehenetik larunbatera, 9:30-13:30 / 15:30-19; Igandetan, 10:00- 14:00. Jose Mª Gorrotxategik, 1981. urtean, XVII. mendeko XAXU gozotegi zaharra eraisten ari zirenean, herrien historian etnografiak duen garrantziaz oharturik, Gozogintza Museoa sortzea erabaki zuen, urteetan han gordetako lanabesekin. Une horretatik aurrera bilduma pixkanaka osatu zuen elektrizitatea iritsi arte ezkogintzan eta gozogintzan erabilitako lanabes desberdinekin.

D’Elikatuz
- Santa María, 24. 20240 Ordizia. - Tel.: 943 88 22 90. - delikatuz@ordizia.org - www.delikatuz.com - Ordutegia: astelehenetik ostiralera 10-13 / 16-19. Asteburuetan 11-14 / 16-19. • Goierriko Interpretazio Zentroa: Hurrengo atalak garatzen dituen gunea: Natura (Goierriko ingurune eta baliabide naturalak ezagutzera ematen dira), tradizio eta folklorea (dantza, fedea edota artisautza bezalako adierazpen tradizionalak), arte eta historia, Goierriko ibilbideak. • Gastronomiaren Interpretazio Zentroa: Bi gai ezberdineko atalez osatzen da (elikadura munduan eta Euskal Herriko gastronomia denboran zehar) eta era askotako edukinez: zer dira elikagaiak?, behar-beharrezko substantziak, naturatik platerrera, nola prestatu, ondo jatea osasuntsua da, bertako produktuak, azokak, euskal sukaldaritza, elkarte gastronomikoak eta sagardotegiak.

Larraulgo Museo Etnografikoa
- Larraulgo Plaza. 20159 Larraul - Tel.: 943 69 74 13. Fax: 943 67 62 13 - tour@tolosaldea.net / larraul@udal.gipuzkoa.net - www.tolosaldea.net - Ordutegia: Aurrez eskatuta irekitzen dute, astelehenetik larunbatera, 9:30-13:30 / 15:30-19; Igandetan, 10:00- 14:00. Museoa osatzen duten pieza gehienak landa-munduari dagozkio: laiak eta goldeak, gurdi eta erremintak, garigarbitzeko makina, dolarea, eltzeak, kutxak, azpila, etab., hain zuzen, bizitokia, janaria eta jantziak ziurtatzeko egin behar zen lan amaigabearen lekukoak.

elizan, eta Zubi Zarrak ere bisita merezi du. N-1 errepideari jarraituz, mapan jadanik elkarri lotuta ageri diren bi herri aurkituko ditugu: Ordizia eta Beasain. Asteazkenetako azokagatik ezaguna da Ordizia . Ikusteko modukoa da, halaber, Barrena jauregia, egungo kutura-etxea. Beasainen , berriz, Igartzako monumentu-multzoa nabarmentzen da. GI-632 errepidetik Ormaiztegiraino jo dezakegu, bertan ditugu-eta zubibide ikusgarria eta Zumalakarregi Museoa. GI-3572 errepideak Segurara eramango gaitu. Herrigunean etxetzar zaharrak mantendu dira, bai eta harresiaren hondakinak ere. Harrigarria da Jasokundeko Andre Mariaren elizak duen erretaula churriguereskoa. GI-2637 errepideari jarraituz gero, Zegama , aurkituko dugu, Aizkorri mendikatearen magalean. San Martin parrokia-elizan, mausoleo bat dago Tomas Zumalakarregiren gorpuzkiekin, jeneral karlista Zegaman zendu baitzen.

Idiazabal gaztaren interpretazio eta dastatze zentroa
- Kale Nagusia, 37 bajo. - 20213 Idiazabal - Tel.: 943 18 82 03 - info@idiazabalgaztarenmuseoa.com - www.idiazabalgaztarenmuseoa.com - Ordutegia: Aste Santua, uztaila, abuztua eta Gabonak. Astelehenetik ostiralera: 10:30-13:30 eta 15:3018:30. Asteburu eta jai egunetan: 11:00 14:00 eta 16:00 -19:00 Irailetik ekainera. Astelehenetik ostiralera: 10:30 -12:30 Asteburu eta jai egunetan: 11:00 14:00 y 16:00 -19:00 Artzaintzaren mundua aztertzen du zentroak, antzinatetik gure egunetara. Europako hainbat gazta aurkezten ditu, eta herriko gaztandegi batean Idiazabal gazta nola egiten den bertatik bertara ikusteko aukera ere eskaintzen du; Zentroan bertan gaztadastatzea egin daiteke.

Zeraingo Kultur Parkea
- Zeraingo Turismo Bulegoa. Herriko plaza, z/g. 20214 Zerain - Tel.: 943 80 15 05. Faxa: 943 80 16 06 - turismobulegoa@zerain.com - www.zerain.com • Herri Museoa - Ordutegia: Astelehenetik ostiralera, 10:30-13:30 / 15:30-18:30. Asteburuetan, 11-14 / 16-19. Zeraingo nekazari herriak eskaintza interesgarria egiten dio bisitariari: museo etnografikoa, eta Zerain herriaren historia eta garapena azaltzen duen diaporama bat; XVII. Mendeko kartzela; Larraondoko zerrategi hidraulikoa, gaur egun ere martxan dagoena. • Aizpeako Interpretazioa Zentroa. Orain dela gutxi basoberritutako Aizpeako inguruak, kiskalketa labe zilindriko batzuk ikusteko aukera ematen dio bisitariari. - Ordutegia: Asteburuetan eta jai egunetan: 11:00 - 14:00 eta 16:00 - 19:00 Beste egunetan: aurretik hitzartu behar.

Leitzaran Bisitarien Etxea:
Uraren interpretazio Zentroa – Arrantza eskola
- Leizotz auzoa, 48. (Leitzarango bailaratik sarrera) - Parque rural Otieta. 20140 Andoain - Tel.: 943 30 09 29 - centrovisitantesleitzaran@leitzaran.org - www.leitzaran.org - Turismo-ekipamendu honen bi helburu ditu: alde batetik, bisitariak Leitzaran ibaiaren biotopo babestuaren garrantziaz kontzientzia hartzea eta, bestetik, iraunkortasun-irizpideei eutsita, arrantza kontinentalari balio ematea.

Txindoki mendiaren (1.346 metro) soslai berezia Tolosaldeko eta N-1 errepideak zeharkatzen duen Goierriko herri askotatik begizta daiteke. Beste ardatz nagusi bat Tomas Zumalakarregi jeneral karlistaren oroitzapena da, bereziki nabarmena Ormaiztegin eta Zegaman. Lehendabiziko geldialdia Tolosan egingo dugu. Udazkenean egiten den Nazioarteko Abesbatzen Lehiaketa da bertako kultura-mugimendu handiaren erakusgarririk onena. Tingladoko merkatua edota Santa Maria, besteak beste, parrokia-eliza Oria ibaiari begira dagoen hiribilduaren erakargarri batzuk baino ez dira. Hurrengo herriak, Alegiak , Kristo gotiko interesgarri bat du ikusgai San Joan Bataiatzailearen

Erdi Aroko Interpretazio Zentroa
- Casa Ardixarra, Mayor 12 20214 Segura. - Tel.: 943 801749 - turismobulegoa-segura@telefonica.net - www.seguragoierri.net. - Ordutegia: 11:30 - 13:30 eta 15:30 17:30. Asteburuetan eta jai egunak: 11:00 - 14:00 eta 16:00 - 19:00. Interpretazio zentro hau Ardixarra etxean dago kokaturik. Etxe hau antzinakoa da, Gipuzkoako zaharrenetariko bat. Eta, gainera, Segurako historiari buruzko diaporama

Topic Tolosa (Tolosako Txontxongiloaren Nazioarteko Zentroa)
- Emeterio Arrese, 2 - Tel.: 943 65 04 14 - Fax: 943 69 80 28 - www.topictolosa.com Europan Txotxongiloen arteari buruz dagoen zentro integral bakarrak txotxongiloen erakusketa nabarmena du erakusgai. Hainbat herrialdeetatik ekarritakoak ikus daitezke, baita teknika desberdinak erabilita sortutako piezak ere.

Alegia

Santu bat, Ignazio Loiolakoa, kolonizatzaile bat, Miguel Lopez de Legazpi, eta bardo bat, Jose Maria Iparragirre, Gipuzkoaren bizkarrezurra den Urola ibaiaren ondoan bizi izan ziren. Tenplu, monumentu, natura-gune eta landa-inguruneek osatzen dute lurraldearen bihotza.

Gipuzkoaren bihotza
Nola iritsi?
DONOSTIA- LEGAZPI ZUMARRAGA - URRETXU EZKIO-ITSASO

Legazpin burdinaren XI.mendera garamatza historiak, garai haietan mendietan kokatzen ziren haizeolen eskutik. XIII. mendean, Urola ibaiaren ertzetara jaitsi ziren burdinolak uraren indarra baliatu ahal izateko. XV.erako, 20 burdinola zeuden lanean, artzaintzari eta nekazaritzari uko egin gabe betiere. Ibaiaren indarrak eta inguruko mendi, baso eta belardiek sorrarazi zuten Burdinaren Harana; burdinolek, presek, ubideek, meatzeek, labeek, tailerrek… Hiri- eta landagiroaren arteko elkarbizitzaren isla da, alegia. Hainbat ibilbidek zeharkatzen dute, eta Euskal Burdinaren Museoan abiatzen dira denak ere.

N1- Donostia Gasteizko norabidean, irteera Ormaiztegin, ondoren GI-632 errepidetik Zumarragara joateko eta GI-2630 errepidetik Legazpira joateko. A-8 autobidea (bidesaria) (E-70) Donostia- Bilborako norabidean. Irteera Zumaian, ondoren GI-631 errepidetik Azpeitia, Azkoitia eta Zumarragara joateko.

dio paisaiak burdinoletako jabeen oinetxeei, pagadi lepatuei, presei eta ubideei esker. Garai haietara eramango zaitu Mirandaolako burdinolako ikuskizunak ere, bertan egiazko olagizonak ikusi ahal izango dituzu-eta burdina XV. mendean egiten zen bezalaxe lantzen. Ibilbide honetako zati da, halaber, Idiazabal Gazta nola egiten den erakusten duen Telleriarteko Artzaintzaren Ekomuseoa, eta okintzari buruzko erakusketa iraunkorra hartzen duen Brinkolako Ogiaren Txokoa.

Konpainia: Pesa (Tel.: 902 10 12 10) Norakoa: Donostia - Ormaiztegi - Zumarraga. Irteerak: Pío XII. Plazan (Donostia). Avda de la Libertad

Burdinolen ibilbidea: Urola ibaia da ibilbide honen ardatz nagusia. Ibaiaren ondotik doan ibilbide atseginak burdinolen mundu magikoan eta paisaia ederrean murgiltzeko aukera emango dizu. Antzinako handitasunari eusten

Konpainia: Renfe cercanias (Tel.: 902 24 02 02) Linea: Donostia-Brinkola. Irteerak: Ipar Geltokia (Donostia)

Zer ikusi
Legazpi dorretxea
(Zumarraga)

"Egun bat 50eko hamarkadan. Langileen ibilbidea". Langileen ibilbideak ere denboran atzera eramango zaitu. Ez, ordea, antzinatera, iragan mendeko 50eko hamarkadako langilefamilien bizimodura baizik. Industrializazioari atxikitako hamabost toki lotzen ditu ibilbideak: ekonomatoa, medikuaren kontsulta, pentsioa, langileen auzoak… Horrez gain, bertatik bertara ikusi ahal izango duzu nolakoak ziren garai haietan
Antiguako ermita
(Zumarraga)

Turismo Bulegoak
Urola Garaiko Eskualdeko Turismo Bulegoak

Mirandaola parkea, z/g Telleriarte, z/g • 20230 Legazpi Tel: 943 73 04 28 Fax: 943 73 31 63 mirandaola@lenbur.com www.urolagaraia.com Areizaga, 12 • 20700 Urretxu Tel: 943 25 06 81 Fax: 943 73 31 63 turismo-uz@urretxu.euskalnet.net www.urolagaraia.com

Erdi Aroko dorretxe hau, «Jauregi Haundia» ere deitua, historia- eta arte-monumentua da. Bertan sortu zen Miguel Lopez de Legazpi, Filipinen kolonizatzailea.

Antiguako Andre Mariaren ermita euskal ermiten katedrala dela esaten da. Apaindura gutxiko eta babes-itxurako kanpoaldea badu ere, harritzekoa da barrualdea, haritzaren egurrez egindako kasetoiduraestalki bikaina ikusiko baitugu bertan, haga, tirante, karel eta besoez osaturiko egitura konplexu bat. Historia - eta arte- monumentu hau Hiru Tenpluen Ibilbidearen parte da, Loiolako eta Arantzazuko santutegiekin batera.

langileen etxeak barrutik, nolakoa zen eskola, nolakoa kapera… Toki horiek guztiek, noski, 50eko hamarkadako giroari eusten diote, eta ikus-entzunezkoen bitartez ahalbidetzen dute garai haietako familia, hezkuntza eta erlijio girorako bidaia. 1997 urteaz geroztik ari da LENBUR Fundazioa ondarearen gaineko etengabeko ikerketa-lanetan. Lan horren emaitza da, alegia, Legazpi Euskal Herri mailan burdinaren inguruko kultur eta turismo erreferentzia nagusia izatera eraman duen proiektu berritzailea.

gainean, naturaz inguraturik, Antiguako Ermita, txikia eta itxura soilekoa, altxatzen da. Bakarra da bere estiloan haritzezko kasetoidura duen landa eraikuntzagatik.

Ba al zenekien...?
>
... Ignazio Loiolakoak bizimodu jauregitar eta militarra eraman zuela harik eta, Iruñeko Ziudadelan zaurituta, dena uztea erabaki zuen arte, erlijioa zabaldu eta Jesusen Lagundia sortzeko? ... Elgoibar eta Donostia arteko burdinbideko Aurrera 104 tren-makina Britainia Handian fabrikatu zutela, eta makina haren galdara, behin «erretiratuta», ura irazteko erabili zela, Burdinbidearen Euskal Museoak berreskuratu zuen arte? ... Jose Maria Iparragirre, ‘Gernikako arbola’ idatzi zuen euskal koblakari handia, Urretxun jaio eta bizi izan zela, eta kale, plaza eta estatua bana dagoela bertan, haren oroimenez? ... Legazpi bezalako herri bat hamabost burdinola ere izatera heldu zela eta horietako bat, Mirandaolakoa, jardunean ikus daitekeela gaur egun?

Urretxu, Zumarragaren alboan dagoen herria Joxe Mari Iparragirreren, "Gernikako Arbola"
kantaren sortzaile izandako koblakariaren, jaioterria da, eta, bere oroimenez, monumentu bat dago bertan. Alde zaharrean hainbat oinetxe, bost kontinenteetako mila erakusgarri baino gehiago biltzen dituen Mineral eta Fosilen Museo berezia eta elementu errenazentistak, gotikoak eta barrokoak dituen San Martin de Tours eliz parrokia nabarmendu behar dira.

>

Zumarraga, Migel Lopez de Legazpi Filipinetako konkistatzaile ospetsuaren
sorterria da; bere estatua plaza nagusian ikus daiteke. Hirigunean udaletxea, estilo neoklasikokoa, eta Gipuzkoan hain urriak diren dorretxeetako bat, Legazpi Etxea, aurkituko ditugu. Jasokundearen Ama Birjinaren parroki elizak erretaula barroko eta neoklasiko interesgarria du. Muino baten
Igartubeiti baserria
(Ezkio-Itsaso)

>

Ezkio-Itsaso mendiz da. Bi inguratutako udalerria hirigune, Ezkio eta Itsaso,
elkartzean sortu zen. Inguru hartako paraje paregabeek, ermitek eta baserriek interes handiko landa eta kultura eremua osatzen dute. Aipagarria da
Ekainberri, Ekaingo haitzuloaren erreplika (Zestoa)

>

Baserria XVI. mendekoa da, eta mende bat geroago handitze-lanak egin zitzaizkion. Jatorrizko Igartubeiti etxetik egurrezko egituraren zatirik handiena eta hagazko dolarea atxiki dira. Baserria berriztatua izan da, jatorrizko egoera errespetatzen eta garai hartako bizimoduaren atmosfera birsortzen saiatuz. (Argibide gehiago «Agenda» atalean)

Ekain haitzuloa Paleolito garaiko labar-artearen erakusgarri bikaina dugu, UNESCOk Gizateriaren Munduko Ondare izendatua. Bertako Madeleine aroko pintura zoragarriak zaintzeko asmoarekin, Ekainberri izeneko erreplika eraiki da, jatorrizko haitzulotik 600 metrora. Ibilbidean sigi-saga, Ekaingo bitxiak erakutsiko dizkigu, ordu erdiko ibilbidean: zaldien panela (labar-arte franko-kantabriar osoko dotoreena), bisonteak, ahuntzak, hartzak...

32

G I P U Z K O A R E N

B I H O T Z A

Nola iritsi?
AZPEITIA - AZKOITIA

A-8 autobidea (bidesaria) (E-70) DonostiaBilborako norabidean. Irteera Zumaian, ondoren GI-631 errepidetik Zestoa eta Azpeitira joateko eta, ondoren GI-3174 errepidetik Loiolara eta Azkoitira joateko. A-8 autobidea (bidesaria) (E-70) DonostiaBilborako norabidean. Irteera Elgoibarren Mendarora joateko. ••• N-1 errepidea Madrilerako norabidean Tolosaraino, GI-2634 errepidean desbideratu, Errezildik pasatuz, Azpeitia, Loiola eta Azkoitiraino joateko. GI-631 Azpeititik Zestoara joateko.

Igartubeiti baserria. Gipuzkoako Foru Aldundiak berreraiki zuen baserri hori XVI. eta XVII. mendeko bere hasierako ezaugarrietan oinarrituta eta, bere bitartez, bizimodu tradizionaletara hurbil gaitezke. mendiaren (1026 Azpeitia, Erloda eta inguruko m) azpian, Gipuzkoako herri zabalenetakoa bailaretan kokatutako zenbait gunek osatzen dute. Alde Zaharrean eta honek duen plazan, San Sebastian parroki eliza eta beren estiloagatik interesgarriak diren zenbait etxe aurkitzen dira, esaterako Antxieta Etxea, mudejar estilokoa edo Enparan Dorretxea. Gainera, Zezen Plaza ere badu. Loiolako Santutegira doan bide zuzenaren erdian Olatzeko Amaren ermita dago.
1

mendigunearen Izarraitz,dakokaturik,buruzko magalean Azkoitia aurkitzen eta bere lehen erreferentziak XI. mendekoak dira, “San Martin de Iraurgi” izenarekin. Ikustekoak dira estilo gotikoa duen Jasokundeko Andre Mariaren eliza, bertan aurkitzen da CavailléColl etxe ezagunak egindako azken organoa, Santa Cruz komentua eta Gipuzkoan zaharrenetakoak diren dorretxeak, esate baterako, Insausti Etxea, “Azkoitiko Zalduntxoen” egoitza izandakoa. Izen horrekin ezagutzen zen, Peñaflorida Kondea buru zutela, XVIII. mendean Euskal Herriaren Adiskideen Elkartea sortu zuten nobleziako pertsonaia-taldea (“Nekazaritza, Zientzia, Arte baliagarri eta Merkataritzako

La Guipuzcoana (Tel.: 943 85 11 59) Linea: Donostia-Azkoitia Irteerak: Pío XII. Plazan (Donostia). Avda. de la Libertad

Zestoa
• •

Turismo Bulegoak

Foru Plaza s/n - 20740 Zestoa Tel.: 943 14 70 10. Faxa: 943 14 80 74 • koordinatzailea@zestoa.net • www.zestoa.net • Bakarrik udan irekita •••

Iraurgi Lantzen
Eskualdeko Informazio Bulegoa (informazioa e-mail edo telefonoz bakarrik) • Insausti Jauregia, Julio Urkijo, 25 • Tel.: 943 85 11 00. Faxa: 943 85 16 81 • turismo@urolaerdia.net / www.urolaturismo.net •••

Loiolako Bisitarien Zentroa
Turismo Bulegoa: Loiolako Santutegia, Loiola auzoa. 20730 Azpeitia • Tel.: 943 15 18 78. Faxa: 943 81 64 74 • i-loiola@urolaturismo.net • www.urolaturismo.net

1. Loiolako santutegiaren proportzio ederrak Jesusen Lagundiaren erreferentzia-gune izan dira XVIII. mendeaz geroztik.

Zer ikusi
Zestoako Bainuetxea
(Zestoa)

Burdinbidearen Euskal Museoa
(Azpeitia)

Loiolatarren dorretxea

Zestoako Bainuetxea 1804az geroztik dago irekita, eta handik mende batera hasi zuen ibilbidea termahotel gisa. ‘Belle epoque’-a gogora ekartzen duen eraikin baten barruan, areto zabalak eta hidroterapiako teknikarik berrienak aurkituko ditu erabiltzaileak. Kanpoaldean, berriz, natura izango du inguruan.

Urolako burdinbide desagertuaren geltoki batean lurrunezko, dieselezko eta elektrizitatezko tren-makina zaharrak eta bagoiak ditugu ikusgai, bai eta erlojuez eta burdinbidearen historiari loturiko bestelako elementuez osaturiko bilduma bat ere. Tren zahar horietako batean sartu eta ibilbide bat egitera gonbidatzen gaitu museoak.

«Etxe Santua» izenaz ere ezagutzen den dorretxean jaio zen Ignazio Loiolakoa, 1491n, eta bisitak garai hartako eguneroko bizitzara hurbilduko gaitu. Loiolako Santutegiaren baitan dago, eta hura XVII eta XVIII. mendeetan altxatu zen, Jesusen Lagundiaren sortzailearen omenez. Haren basilikaren ganga ikaragarria da.

G I P U Z K O A R E N

B I H O T Z A

33

Kultura-Elkartea”). Herri honek eragin nabaria eta sakona izan zuen Euskal Herriko bizitza ekonomiko, kultural eta politikoan. estoa, bainuetxe-hiri nagusia, Urola ibaiaren ertzean dago kokatua, eta Donostiako autobidetik 20 minututara, gaur egun Gipuzkoako bigarren hotelesparrua da, ohe kopuruari dagokionez, eta hiriburu gipuzkoarrarentzat benetako birika. Gran Hotel Balnearioaren esparrua 1895ean eraiki zen, bere iturburua aurkitu zen leku berean (1774 inguruan), eta bere instalazioak munduko erreferentzia turistiko izan ziren. Hiritar guztien inplikazioari esker lortutako arrakasta turistikoa dela eta, Zestoa Euskal Herriko

Z

turismoaren hiri aitzindaritzat jo dezakegu. Gaur egun, Bainuetxeko instalazioak guztiz zaharberritu dituzte eta bainuetxe- eta hidroterapia-teknika modernoenak dituzte. Aipatutako ekipamendu garrantzitsuaren, Ekainberri (Paleolitikoko artearen eredurik bikainena den Ekainen erreplika) irekitzearen eta paisaiaren aberastasunaren ondorioz, turismo-gune bihurtuko da berriz Zestoa. Herri xarmagarriak dira landa-giroko Beizama eta Errezil. Errezilen dago, gainera, lurralde ia osoa begiztatzea ahalbidetzen duen ‘Gipuzkoako balkoia’.

Natura guneak
Izarraitz mendigunea

2

Izarraitzeko natura-gunea ausart altxatzen da Zestoa, Azpeitia eta Azkoitiaren gainetik, 900-1.000 metro inguruko garaierak dituzten kareharrizko gailurrekin. Erlo mendia (1.026 m) da tontor nagusia. Lur-eremu karstikoa izaki, haitzulo eta dolinak ugari dira bertan. Ardi latxak eta behi eta zaldiek osatzen dute Izarraitzen gizakiak ezarritako fauna; hala ere, mendigune horren benetako balioa kantabriar isurialdean ezohikoak diren basapizti batzuen presentzian datza; izan ere, Izarraitzen animalia hauek aurki ditzakegu, besteak beste: basakatua, basurdea, erbia, sai zuria...
2. Aizkorriko Parke Naturalak Euskal Autonomia Erkidegoko gailur altuenetarikoak biltzen ditu.

Natura-gune hau pagadi, harizti eta arantzadiz estalita dago, eta baldintza egokiak eskaintzen ditu xenda-txangoak eta eskalada egiteko.

Jorge Oteizaren Pilotalekuak
(Azkoitia)

Euskal Burdinaren Museoa
(Legazpi)

Mirandaolako burdinola
(Legazpi)

Jorge Oteizak diseinatutako pilotaleku multzoa etorkizunean egingo den Euskal Herriko Pilota Zentroaren zati bat izango dira. Euskal Herriko 7 eskualdetan dauden 6 pilotalekuak aipatzen dira bertan eta guztiek eskultura erraldoi bat osatzen dute. Behin barnean, espazioak sentitu eta beraiekin jolastu daiteke.

Euskal Burdinaren Museoa toki guztiz egokia da burdingintzak historian zehar paisaian eta gizartean eragin dituen aldaketak ezagutzeko. Burdinaren Haraneko ibilbide naturaletarako eta kultur zein aisialdi guneetarako abiapuntua ere bada. Ikuspegi desberdinetatik aztertzen du burdina, alderdi guztiak aintzat harturik: teknologia, historia, zientzia, ondarea, gizartea, industria, paisaia…

Zenbait urtez burdinolen loraldia bizi izan zen Legazpin. Gaur egun, Mirandaolako Burdinola da Burdinaren Ibilbidearen mugarri nagusia. Izen bereko baseliza du ondoan, eta Gurutze Santuaren miraria gogorarazten da bertan. Mirandaolako burdinola eta haren gurpil hidraulikoak mugimenduan jartzen dira, XIV. mendeko olagizonek nola jarduten zuten erakusteko.

34

G I P U Z K O A R E N

B I H O T Z A

Agenda
Jaialdiak, Ekitaldiak eta Azokak
Urtarrila • Zestoa: • Azpeitia: Otsaila Martxoa • Urretxu: - Gipuzkoako Kross Txapelketa. Santa Ines jaiak (Iraeta auzoa): biatloia, pilota, herri-kirolak. - San Sebastian jaiak Azpeitian, haurren eta helduen danborradak (19-20ean). - Abere-azoka.
2
1

• Azkoitia-Azpeitia: • Zestoa:

- Atletismoa. Martxoaren 29ean - Maratoi erdia Azkoiti-Azpeitia - Herri Krossa.

Apirila Maiatza Uztaila

• Azkoitia: • Azkoitia: • Legazpi: • Azpeitia: • Idiazabal:

- Aste Santua. Prozesioak. - Udaberriko musika-zikloa. Maiatzeko larunbatetan. - Mirandaolako Erromeria - San Ignazioren omenezko jaiak. Eskualdeko nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka. Baserritar Eguna. - Era tradizionalean erretako txahala dastatzeko aukera.
3

Abuztua Iraila

• Azkoitia: • Legazpi: • Urretxu: • Zumarraga: • Zestoa:

- Abeltzaintza-azoka. - Gipuzkoako Artzain Eguna (lehiaketa, erakusketa, enkantea, esku-lanak, beti ere ardiaren eta artzain-munduari lotuak; bertako produktuen salmenta) - Nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka. - Antiguako Musikaldia. - Pilota-txapelketa.

4

Urria

• Zumarraga: - Gastronomia-azoka. Buzkantza-lehiaketa. - Abeltzaintza- eta nekazaritza-azoka. Lore, landare eta artisautza-lanen erakusketa eta salmenta. • Oñati: • Ezkio- Itsaso: - Sagardoaren Astea • Azkoitia: • • • • Zestoa: Azpeitia: Urretxu: Zumarraga: - San Andreseko nekazaritza- eta eskulangintza-azoka. Nekazaritza-azoka. Euskadiko Antzerki Topaketak. Abeltzaintza- eta nekazaritza-azoka, Eskulangintza eta Arabako Errioxako ardoen lehiaketa. Nekazaritza- eta zaldi-azoka. Makinen, larrukien, burdingaien eta abarren erakusketa.
1. Santa Lutzi azoka, Urretxu eta Zumarragan. 2. Loiola: San Ignazio jaia. 3. Ezpata-dantza Zumarragako Antiguan.

Azaroa Abendua

Turismo Aktiboa
Lurreko Aktibitateak
Arkeologia esperimentala • Sastarrain jarduera-zentroa - 102. posta-kutxa - Zestoa - Tel-Faxa: 943 14 81 15 - sastarrain@jet.es - www.sastarrain.com Arku-tiroketa, suaren bila... Historiaurreko kanpalekua, bisitak haitzuloetara, piraguismoa, eskalada, parapentea, zaldiketa, xendazaletasuna, soka-zubi tiroldarra... Ostatua eta mantenu osoa basetxean, begirale espezializatuak. Paintballa • Legazpi Paintball - Urtatza- Egialde Auzoa, 18. Legazpi - Tel.: 630 32 74 66

Bisita gidatuak
Legazpi
• Mirandaolako burdinola: - Ordutegia: Apiriletik urrira, igandero burdinola ren funtzionamenduaren erakusketa (12:00, 12:30, 13:00 eta 13:30). Azarotik martxora, hilabete bakoitzeko lehen igandeetan soilik (ordutegi bera); gainontzeko egunetan bisitaldi gidatuak burdinolara baina funtzionatzen ikusi gabe. Aurretiko txanda: 943 73 04 28) • Euskal Burdinaren Museoa - Ordutegia: Ekainetik irailera: Lanegunetan: 10:00 – 18:00 (Astelehenetan itxita) Jai-egunetan: 10:00 – 19:00 Urritik maiatzera Lanegunetan: 10:00 – 18:00 (Astelehenetan itxita) Jai-egunetan: 10:00 – 19:00 • Artzaintzaren Ekomuseoa eta Ogiaren Txokoa: - Ordutegia: Igandeak: 10:30 eta 11:30; astean zehar, hitzordua eskatu. Iraupena: 30-45 minutu baserri bakoitzeko. - Tel: 943 73 04 28

• Langileen Ibilbidea: Egun bat 50eko hamarkadan. Alderaurretik hitzordua: 943 73 04 28.

Museoak
URRELUR. Mineralen eta fosilen Museoa
- Jauregi 19. - Kultur Etxea. - 20700 Urretxu - Tel.: 943 03 80 88 / 943 25 06 81 - Faxa: 943 03 80 89 - kultura.urretxu@urretxu.net - www.urretxu.net - Ordutegia: Astelehenak: 17:30-20:30 Asteartetik ostiralera: 10:30-12:30 / 17:30-20:30 Larunbatak: 10:30-12:30 Museo hau 1987. urtean sortu zen eta Urretxuko Kultura Etxean kokatuta dago. Bost kontinenteetako etapa geologiko desberdinei dagozkien mineral, harri eta fosilez osatutako bilduma osatu bat du. - Bustarviejoko mineralak, Troyako Meatzeko mineralak- prestatzen dira. Gainera, irteerak ere egiten dituzte eta urtero Mineral, fosil, harribitxi eta paleontologiako Azoka antolatzen dute.

Urretxu
• Urretxuko alde zaharra, Iparragirreri buruzko ikus-entzunezkoarekin. • Mineralen eta Fosilen Museoa. URRELUR - Hitzordua egin behar da. Iraupena: 60-90 minutu. - Ordutegia: Astelehenez 17:30-20:30 Asteartetik ostiralera 10:30-12:30 / 17:30-20:30 Larunbatez 10:30-12:30. Tel.: 943 03 80 88 / 943 25 06 81 / 943 73 04 28

Zumarraga
• Antiguako ermita. - Bisita ermiten katedralera (Hiru Tenpluen Ibilbidearen osagaia). - Ordutegia: maiatzetik urrira, egunero, 11:30-13:30 eta 16:30 19:30; azarotik apirilera, larunbat eta igandeetan 11:30-13:30 eta 16:30 - 18:30. (Astelehenetan itxita) Iraupena: 30-45 minutu. Tel.: 943 73 04 28 / 943 25 06 81 Argibideak: Turismo Bulegoak

G I P U Z K O A R E N

B I H O T Z A

35

Igartubeiti Baserri Museoa
- Carretera Ezkio Km. 1. Ezkio-Itsaso - Tel: 943 72 29 78 - Faxa: 943 88 99 00 - igartubeiti@gipuzkoa.net - www.igartubeiti.gipuzkoakultura.net - Udako Ordutegia: Ekainak 15-irailak 15 eta Aste Santua. Asteartetik igandera 10:00-13:00 eta 16:00-19:00. Astelehenak, itxita. Bisita gidatuak: 11:00, 12:30 eta 17:00. - Neguko Ordutegia: Irailak 16-Ekainak 14. Asteazkenetik ostiralera 10:0014:30. Larunbat, igande eta jai-egunetan 10:00-14:00 eta 16:00-19:00. Bisita gidatuak: 11:00 eta 12:30 (Asteburuetan, baita 17:30ean ere) Igartubeiti Baserria euskal baserrien urrezko aroaren eta XVI. eta XVII. mendeetako egurrezko arkitekturaren adierazle zoragarria da. Bisitak garai hartako baserri bateko giroa, atmosfera, altzariak eta erremintak ezagutzeko aukera ematen digu, baita XVI. mendeko habezko dolarea funtzionamenduan ikustekoa ere. Ikasguneak, azken belaunaldiko baliabide espografikoen bitartez, euskal baserriaren historia, erabilerak, ezaugarriak eta bilakaerak azaltzen dizkigu.

Trenaren denboralditik kanpo: Asteartetik larunbatera: 10:0013:30/15:00-18:30 Igande eta jaiegunak: 10:30-14:00 Uztaila-abuztua: Asteartetik larunbatera: 10:3014:00/16:00-19:30 Igande eta jaiegunak: 10:30-14:00 Lurrunezko trena: Azpeitia-Lasao-Azpeitia (40min) Aste Santutik azaroa arte Larunbatak: 12:30ean eta 18:00etan Igande eta jaiegunak: 12:30ean Itxita: astelehenak Donostiatik 50 Kilometrotara, probintziaren erdian, Azpeitian kokaturik, Europako gaikako museo onenetarikoa da bere generoan, era guztietako lurrun-makinak, tranbiak, trolebusak, automotoreak eta bagoiak izateaz gain, munduko trenbideko erlojuen bilduma aberatsenetakoa baitu. Museo honek duen ezaugarririk erakargarriena da bagoietara igo, tren-makinetan bidaiatu eta antzinako tranbiek nola funtzionatzen zuten ikus daitekeela.

Ihesaldia
Urola ibaiaren ibilbidea

Loiolako Santutegia
- Azpeitia. Tel.: 943 02 50 00 - Ordutegia: 10:00etatik 13:00etara / 15:00etatik 19:00etara (egunero). Igande arratsaldetan eta astelehenetan itxita. Monumentu-multzo eder hau XVII. eta XVIII. mendeen artean eraiki zen, Loiolatarren Dorretxearen inguruan eta Loiolako San Inazio Jesusen Konpainiaren sortzaile eta euskaldun unibertsalenaren ohoretan. Loiolako Inazio hemen jaio zen 1491. urtean, familia noble eta boteretsu batean; eta bizitza osoa gerretan igaro ondoren, guztia utzi eta bizitza espiritualari ekin zion, Gipuzkoako Zaindari izatera iritsiz. Santutegia multzo arkitektoniko bat da. Basilika barrokoa da eta estilo bereko erretaula, oinplano biribila eta 65 metroko altuerako kupula oso ederra ditu; baita organo zoragarri bat ere. Berniniren ikasle izandako Carlo Fontana arkitekto italiarraren obra hau, XVII. mendean eraiki zen Zaldua, Lekuona eta Ignazio de Ibero arkitekto euskaldunen laguntzarekin. "Etxe Santu" edo Dorretxean San Inazioren familiaren eguneroko bizimodua nolakoa zen erakusten digute. Handik metro gutxitara Errekarte baserria dago, ona eta umila izateagatik nabarmendu zen Frantzisko Garate beatoaren etxea. Gaur egun, haren familiarenak izandako hainbat tresna eta objektu erakusgai jarrita dituen museo txiki bat da.

Ekainberri
- Ekainberriko informazio bulegoa: Portale kalea 9. 20740 Zestoa - Tel.: 943 86 88 11 - info@ekainberri.com - www.ekainberri.com Ordutegia: Asteartetik ostiralera: 10:00h 18:00. Asteburuetan, jaiegunetan eta udan: 10:00h-19:00h. Astelehenetan: itxita (jaiegunetan, uztailean eta abuztuan izan ezik). Erreplika ikusteko, nahitaezkoa da erreserba egitea. Ekain haitzuloaren erreplika hormigoi eta Corten altzairuzko eraikin handia da, Sastarraingo bailara paregabean kokatua eta ezkutatua. Ikusgai dauden erreprodukzioak jatorrizko haitzulokoaren berdinak dira, eta Ekaingo lanen teknika eta material berdinak erabiliz egin dira. Pasabideak, egoki argiztatua, erreplika osoan barrena ibiltzera gonbidatzen du bisitaria, eta pixkanaka-pixkanaka orain 14.500-10.000 urte gizakiak egin zituen irudiez jabetzen da.

Euskal Burdinaren Museoa
- Mirandaolako Parkea. - TelleriarteAuzoa z/g. Legazpi - Tel.: 943 73 04 28 - www.lenbur.com - www.urolagaraia.com - Ordutegia: Ekainetik Irailera: Egunero 10:00 - 19:00. Urritik Maiatzara: 10:00 - 18:00. Astelehenetan itxita. Aurretiko txanda hartuta duten taldeentzat gidatutako bisitaldiak.

Urola ibaia Aizkorri mendigunean sortu eta Zumaian itsasoratzen da, Gipuzkoako lurralde osoa zeharkatu ondoren. Ibai horrek lotzen dituen herriek elementu ezberdinak dituzte bereizgarri: ura (Zestoa), harria (Azpeitia), zura (Zumarragoko Antigua) edo burdina (Legazpi). GI-631 errepidean goazela, gure lehen helburua Zestoa , izango da. Terma- eta bainuetxe-herri horrek Europa osoko goi-gizartea erakartzen zuen 'belle epoque'-an. Bainuetxe-hotelaz gain, Zestoan ezinbestekoa da Lili jauregia ikustea, XV. mendeko historia- eta arte monumentua baita. Urola ibaian gora eginez, Azpeitia aurkituko dugu. Esan genezake Gipuzkoaren bihotza dela Azpeitia , Azkoitiarekin eta bi horien artean dagoen Loiolako santutegiarekin batera. Elementu ikusgarri ugari ditugu Azpeitian. Soreasuko San Sebastianen eliza eta Antxieta etxeak lekua uzten diete Burdinbidearen Euskal Museoaren lurrun eta txistuei. Ezinbestekoa da Loiolako santutegia bisitatzea. XVII. eta XVIII. mendeen artean izan zen eraikia, San Ignazio Loiolakoaren –Jesusen Lagundiaren sortzailearen- omenez. Haren proportzio harmoniatsuak eta haren ganga bikaina ederki antzematen dira monumentumultzoaren aurrean hedatzen den zelaigunetik. Alde zaharra eta bertan den Santa Maria eliza dira elementu ikusgarrienak Azkoitian , Azpeitiaren ondoko herrian. Tarte honetan GI-631 errepidea Urolaren ertzetik doa, eta Zumarragaraino , eramango gaitu. Han Miguel Lopez de Legazpi agurtu ahal izango dugu, eta Antiguako ermita bisitatu. Ezkio-Itsasoko , eremu landatarrerantz desbideratzen bagara, XVI.

Loiolako Santutegia

AIKUR Erle Museoa
- Grupo Santa Barbara, s/n 20700 Urretxu - Tel.: 943 73 04 28. Fax: 943 73 31 63 - mirandaola@lenbur.com - www.aikur.com - www.urolagaraia.com - Ordutegia: Asteburuetan eta jaiegunetan 11:00-14:00. Astean zehar aldez aurretik hitzordua hartuta. - Iraupen: ordu eta erdi. Bi solairutan banatua dago. Behean erlezaintzaren kontzeptua eta haren historia eta mitologia azaltzen dira, eta horri loturiko produktuen inguruko informazioa ematen da. Goiko solairuan bi behatoki daude, intsektu horien eguneroko bizitza ezagutzeko.

Trenaren Euskal Museoa
- Julián Elorza 8. 20730 Azpeitia - Tel: 943 15 06 77. Faxa: 943 15 07 46 - museoa@euskotren.es - www.euskotren.es - Ordutegia: Trenaren denboraldian: Asteartetik ostiralera: 10:0013:30/15:00-18:30 Larunbatak: 10:30-14:00/16:00-19:30 Igande eta jaiegunak: 10:30-14:00

mendeko baserri bat ezagutu ahal izango dugu, Igartubeiti baserria, hain zuzen. Berriz Zumarragan garela, ohartuko gara haren hiri-trazadurak eta Urretxurenak bat egin dutela. Urretxuk , Iparragirre koblakariaren sorterriak, San Martin Toursekoari eskainitako beste eliza bat du, egurrezko ganga bitxiez jantzia. Urolaren ibilbidean gora eginez, Legazpira helduko gara. Bikuña jauretxe ederraz gain, interes handiko bi ibilbide-proposamen eskaintzen ditu Legazpik Burdinaren Haranean barrena: Burdinolen Taupada eta Egun bat 50eko hamarkadan, Langileen ibilbidea.

Gipuzkoako mendebaldean, industria-eremuak eta landa-guneak txandakatzen diren lurralde aldakor batean barrena eramango gaitu Deba ibaiak. Iraganeko kultura-guneak -Bergarako Erret Mintegia eta Oñatiko Unibertsitatea- aurkituko ditugu bidean, eta oraingo zein geroko harribitxi bat: Arantzazuko Santutegia.

Deba arroa
Nola iritsi?
MENDARO - BERGARAARRASATE - OÑATI ARANTZAZU LEINTZ GATZAGA baina bere inguruan dituen Mendaro herri txikia da,mendiek ematen diote bere handitasuna. Mendaroko Txokolateen etxea- Saint Gerons da Kilimon bailararen bazter batean dagoen herri honen elementurik azpimarragarriena. Bailara hori espeleologia egiteko eta mendi ibiltaritza gune berde bikaina da. udalerriek industria arloan handia Elgoibar eta Eibarpisu hainbat dute eta interesgarriak diren gauza ezkutatzen dituzte. Elgoibar makina-tresnaren arloan erreferentea da nazioartean. Gainera, aipatzekoa da Udaletxeak, Bide askok osagai megalitikoak dituen ingurune naturalera garamatzate, Trikuharrien Ibilbidea bezala, Karateko mendietatik, Soraluzen. bizia eta eskaintza kultural Eibar ,merkataritza handia duena, ezaguna da, damaskinatu eta armagintza tradizioagatik da batik bat ezaguna. Arma Industriaren Museoa da horren erakusgarri, Europako bildumarik onenetariko bat duela. Diseinu, erabilera eta teknologia aldetik izandako garapena ezagutzeko ibilbidea eskaintzen du. XVI. mendeko San Andres elizak Errenazimendu garaiko erretaula nagusia interesgarria du; horrez gain, aipatzekoak dira Unzueta dorretxea, Isasi "Markeskoa"ren jauregia eta Udaletxea dira Eibarko ondare nagusia. herri Bergara, Gipuzkoakohandi eta dotoreenetarikoa da, XVI. eta XVII. mendeetako etxe dotoreek eta jauregiek osatzen duten monumentu-multzoaren ondorioz. XVIII. mendean Bergara Europa osoan ezaguna izatera iritsi zen Peñaflorida Kondeari esker burututako hezkuntza- eta kultura-arloetako aldaketa handiaren ondorioz. Izan ere, 1776. urtean Peñaflorida Kondeak

A-8 (bidesaria) GI- 634 Bilborako norabidean. A-1 autobia (EibarVitoria): A-8ko desbideratzea Irteera 15a Eibarren, Bergara, Arrasate, Leintz-Gatzagara eta Oñatira joateko. Oñatitik Arantzazuko Santutegira, autoz ala autobus pribatuan bakarrik joan daiteke, ez baitago inolako garraiobide publikorik. GI- 3591 errepidea.

Konpainia Pesa (Tel.: 902 10 12 10) Norakoa: Donostia-Elgoibar-Eibar. Irteerak Pio XII. Plazan / Linea, Donostia – Ermua (autobidetik) ••• Konpainia Pesa (Tel.: 902 10 12 10) Norakoa: Donostia-Bergara-Arrasate-Oñati. Irteerak Pio XII. Plazan / Linea, DonostiaGasteiz, Bergara eta Arrasatera joateko. Linea, Bergara edo Arrasate, Oñatirako.

Zer ikusi
Eibarko Arma Museoa
(Eibar)

BTT-DEBABARRENA
(Elgoibar)

Konpainia Eusko Tren (Tel.: 902 54 32 10) Norakoa: Bilborako norabidean, Eibarreraino bakarrik. Bergara, Arrasate, LeintzGatzaga eta Oñatira joateko ez dago trenik. Irteerak Amarako geltokian (Donostia).

2007ko urtarrilean irekia, Eibarko Arma Museoak Europako bildumarik onenetariko bat dauka. Armagintza industriatik ibilbide bat proposatzen du, XV. mendetik hasi eta egundaino, sektore honetan Eibarrek izandako tradizio luzean eta garrantzian arreta jarriz.

Zentroak mendiko bizikletarekin inguruko paisaiak ikusteko aukera eskaintzen du. Homologaturiko eta seinaleztaturiko 14 ibilbide prestatu dituzte kirol horren zaleentzat. Mintxetako (Elgoibar) Harrera Gunean ibilbideei buruzko informazioa emateaz gain, bizikleten alokairua, dutxak eta aldagelak, bizikletak garbitzeko gunea, parkinga eta abar dituzu.

11

2

1

2

hezkuntza- eta kultura-izaerako elkarte bat pentsatu eta sortu zuen, "Bergarako Erret Mintegia", hezkuntzaren alderdi guztiak indarrez bultzatuz. Eraikin historiko-monumentalen artean aipatu beharrekoak dira San Pedro Ariznoakoaren Parrokia eta Orixondoko Santa Marina eliza. Lehenengoan Agoniaren Kristoa, Juan de Mesa eskultore barrokoaren maisu-lana (1622) gordetzen da. Santa Marinan, aldiz, erretaula nagusia (XVIII. mendea), monumentu nazional izendatua izan dena, nabarmentzen da.

bisitariari. Multzo barroko bikaina duen Antzuolan Mairuaren Alarde bitxia egiten da urtero. Elgetan, berriz, kale bakarreko Erdi Aroko gunea ikus daiteke.

1. Arantzazuko Santutegian gora, Urbiako zelai eder eta zabaletara iritsiko gara, eta hortik Aizkorriko gailurrera, bertatik abiatzen baita Aizkorrirako bidea.

2. Bergarako Jauregi etxeak (XVI. mendea).

Turismo Bulegoak
Bergara (apiriletik irailera irekia)
• •

Arrasate/Mondragon, industriaherri garrantzitsuenetarikoa da. 50eko hamarkadan kooperatibamugimendua sortu zen, gizarteekonomia bultzatuz eta, bertako enpresen espezializazio-maila handiari esker, herria nazioartean ospe handia duen gune bilakatuz. Debagoienako bi herri txikik ere eskaintzen diote ezustekorik

ñati Gipuzkoako herri dotore eta monumentalena da, benetako balio arkitektonikoa duten eraikinen aberastasun artistikoarengatik. Aizkorriren inguruko mendietan, Aloña mendiaren (1.298m.) hegalean kokaturik, herri osoa da altxor bat: San Migel parroki elizan (XV. mendea) ikustekoak dira klaustro gotiko flamigeroa, erretaula platereskoa eta Rodrigo Mercado de Zuazola lehen Unibertsitatearen sortzailearen mausoleoa; "Sancti Spiritu" Unibertsitatea (1540), Euskal Herriko estilo errenazentistako eraikin garrantzitsuenetarikoa, portada interesgarria, kapera eta klaustroa dituena. XVIII-XIX. mendeetan jada hainbat fakultate zituen lehen unibertsitate-zentroa izan zen, esate baterako, Filosofiakoa,

O

San Martin Agirre Plaza z/g Tel.: 943 77 91 28 / 61 • turismoa@bergara.net ••• San Miguel Plaza 1-3. 20530 Leintz-Gatzaga Tel.: 943 71 47 92 • labidea@euskalnet.net •••

Leintz-Gatzaga
• •

Oñati
• • •

San Juan kalea, 14 20560 Oñati Tel.: 943 78 34 53. Faxa: 943 78 30 69 turismo@oinati.org • www.oinati.org •••

Debagoiena
• •

(Informazioa e-mail edo telefonoz bakarrik) Tel.: 943 79 64 63 • turismo@debagoiena.net www.turismodebagoiena.com •••

Eskoriatzako Turismo Bulegoa
• • •

Palacio Ibarraundi Tel.: 943 71 54 53 ibarraundi@eskoriatza.net •••

Debagoienako Turismo Informazio Puntua eta Interpretazio Zentroa
(Asteburuetan, Aste Santuan eta udan dago zabalik) Arantzazuko Santutegia • Tel.: 943 71 89 11/ 943 79 64 63 • turismo@debagoiena.com • wwww.turismodebagoiena.com

Makina-Erremintaren Museoa
(Elgoibar)

Bergarako alde zaharra

Sancti Spiritus Unibertsitatea
(Oñati)

Museo hau Elgoibarren aurkitzen dugu, makina-erremintaren sektorearen Gipuzkoako erdigunean, alegia. Sektorearen garapena ahalbidetu zuten aitzindariei omenaldia egitea eta sektoreak historian zehar izan duen bilakaera erakustea dira museoaren helburuak. Eraikinaren hiru habearteetan mekanizazio-lantegi bat ikusiko dugu martxan, bai eta errementeria bat eta Erdi Aroko makineriari buruzko erakusketa bat ere.

XVI eta XVII. mendeetako etxe handi eta jauretxez osaturiko multzo ikusgarri honen zatirik ederrena San Martin Agirre plaza da, haren inguruan altxatzen baitira udaletxea, Jauregi etxea, Izagirre eta Ondartza jauregiak eta Bergarako Erret Mintegia, kulturaren eta zientziaren gunea.

Oreka eta dotorezia nabarmentzen dira eraikuntza honetan, Gipuzkoan diren Errenazimentuko eraikinen artean garrantzitsuenetariko bat baita. Barrualdean deigarriak dira kasetoidura mudejar aberatsak, klaustroa eta erretaula platereskoa duen kapera. Unibertsitatearen eraikina 1540. urtean hasi zen altxatzen, Rodrigo Mercado de Zuazola apezpiku oñatiarraren ekimenez.

38

D E B A

A R R O A

Ba al zenekien...?
>
... Fausto Fermin eta Juan Jose Elhuyar anaiek historia egin zutela XVIII. mendeko Europan hezkuntza- eta ikerkuntza-gune nagusienetariko bat zen Bergarako Erret Mintegian, ‘wolframio-tungsteno’ izendatu zuten elementu kimikoa lehen aldiz isolatzea lortu baitzuten? ... Mintegiaz gain beste kulturaerakunde garrantzitsu bat, Euskalerriaren Adiskideen Elkartea, Bergaran sortu zela, Peñafloridako kondearen, Narrosko markesaren eta «Azkoitiko zalduntxoak» bezala ezagutzen den talde baten ekimenez? ... Lope de Aguirre abenturazale polemikoa, bere burua «traidoretzat» jo zuena, Oñatiko Araotz auzoan jaio omen zela? ... Jorge Oteizak Arantzazuko santutegiko frisorako egin zuen obrak, hamalau apostolu baitzituen, izugarrizko eztabaida piztu zuela, eta horregatik hamabost urte igaro behar izan zirela eskulturak ezarri ahal izan ziren arte?

Teologiakoa, Ekonomia Zientzietakoa eta Medikuntzakoa. Herriaren beste muturrean Bidaurretako Monasterioa dago, 1510. urtean Juan Lopez de Lazarraga Errege Katolikoen kontulariak sortua. Udaletxeak, oinetxeek eta Lazarragakoa bezalako jauregiak (XV. mendea) bazter guztietan aurki daitezke, bai hirigunean bai eta inguruko auzoetan ere, Gipuzkoako geografiaren ikuspegi oso pribilegiatua eskaintzen duen aberastasun naturalarekin lehian. Leku ezin hobea da mendi-ibiliak egiteko. Oñatitik 9 kilometrora, sakan eta tontorren arteko aldapa piko bat igo

ondoren, Gipuzkoako Santutegi garrantsitzuenetako bat aurkitzen da, eta honera autoz bakarrik iritsi daiteke. Bidean Arrikrutz haitzuloak aurkitzen dira. Santutegia (Oñati) Arantzazuko garaikide onenaren Euskal arte

>

>

sintesi den gune geografiko berezi honek erakargarritasun ikaragarria izan du, 1468. urtean, arantza gaineko (arantzan-zu) ama birjinaren harrizko irudi txikia agertu eta miraritzat hartu zenetik. Gertakari hark pelegrinazio-toki bilakatu zuen eta, ondorioz, basilika, gogo-jardunetarako etxea eta ostatua izango zituen Santutegia eraiki zen. Gune osoa Aita Frantziskotarren ardurapean dago;

>

1

KIÑUKA
1. Udaletxeak, San Bartolome elizak eta arkupedun etxe zenbaitek osatutako multzoa da Elgoibarko erakargarrietako bat. Herria inguratzen duten mendiek (Karakate, Irukurutzeta, Kalamua...), berriz, mendi-ibilien zaleak erakartzen dituzte.

Zer ikusi
Arrateko santutegia
(Eibar)

Arantzazuko santutegia
(Oñati)

Arrasateko alde zaharra

Eibartarrek asko maite duten toki bat da Arrateko santutegia. Hari buruzko lehen aipamenak XIII. mendekoak dira. Barrualdean Ignacio Zuloagak opari emandako lau mihise gordetzen dira, margolari hura Eibarren jaio baitzen.

Amildegi baten gainean ageri da Arantzazuko Amaren santutegia, Aizkorri mendigunean gora. Magiaz beteriko toki bat da, oso maitatua fededunen artean, bai eta arte garaikidearen zaleen artean ere. Sainz de Oizak eta Laorgak diseinatutako eraikinean Oteizaren eskulturak, Chillidak egindako ate batzuk eta Lucio Muñozen erretaula eder bat biltzen dira.

Felipe V.ak, Isabel II.ak eta Maria Kristinak Monterron jauregian ostatu hartu zuten, eta hori da Arrasteko gune historikoko eraikin berezienetako bat, baina ez bakarra: inguru hartan ditugu, izan ere, San Joan eliza, udaletxe barrokoa edo Okendo jauregia.

D E B A

A R R O A

39

San Frantziskoren Ordenak duela gutxi bost mende bete zituen Arantzazura iritsi zenetik eta denbora luze horretan lan handia egin dute kulturaren, fedearen eta gizakien alde, agiritegi aberatsaren, liburutegiaren eta musikafondoaren gehigarriarekin. Hogeiko hamarkadan eraikinak hobetzen saiatu ziren arren, XX. mendean ezagutu zuen erabateko aldaketa. Basilika berrian arkitekto, eskultore eta pintore abangoardistek parte hartu zuten eta gertaera gogoangarria izan zen arte sakratu garaikidearen berrikuntzan. 1950 eta 1955 urteen artean altxatutako eraikina Sainz de Oiza eta Luis de Laorga arkitektoen

obra da. Azpimarratzekoak dira aurrealdeko Jorge Oteizaren artelana, Eduardo Chillidaren ateak, Lucio Muñoz eskultorearen zur zizelkatuko erretaula polikromoa, 600 m2koa eta kriptan dauden Nestor Basterretxearen pinturak. Eraikin honen indarra ezin hobeki eta harmonia handiz integratzen da paisaia naturalean.

Natura guneak
Aizkorriko Natura Parkea

2

Aizkorri mendikatean aurkitzen ditugu Euskal Autonomia Erkidegoko gailur garaienak: Aitzuri (1.550 metro) eta Aizkorri mendia (1.528). Gipuzkoako hegoaldean dago kokatuta, eta haren 18.000 hektareen artean dute sorburua Oria, Urola eta Deba ibaiek. Bi paisaia-mota txandakatzen dira natura-parke honetan bertara Zegamatik iris daiteke, Goierriko eskualdeko herria, eta baita Oñatitik ere, Debagoienan. Batetik, kareharrizko tontor malkartsuak, ardi latxen bazkaleku diren ordokietan gora altxatzen direnak (bidenabar, esan behar da Urbiako zelaien edertasuna ia adierazkaitza dela). Bestetik, landarez estalitako siliziozko lepo eta muinoen segidak. Amezti, harizti eta pagadi zabalen ondoan, Aizkorriko florak mendiko espezie tipiko batzuen bidez erakusten du bere bitxitasuna. Mendilerroko fauna dela-eta, belatz handia, sai arrea, gailurretako uhandrea, basakatua eta lepahoria aipatu behar ditugu.
• Hedadura: 18.000 hektarea. Debagoieneko Mankomunitatea, Tel.: 943 79 64 63 Goitur, Tel.: 943 16 18 23

2. Arantzazuko santutegiak espiritualtasuna eta forma abangoardistak biltzen ditu inguru pribilegiatu batean

Urkuluko urtegia
(Aretxabaleta)

Gatzaren Museoa
(Leintz Gatzaga)

Aretxabaletako udal-barrutian dago. Urkulu ibaiaren urak atxikitzen dituen presa gune atsegin bat da, baserriz eta kareharrizko tontorrez inguratua. Arrain-espezietan aberatsa izateaz gain, koartza hauskararen eta beste hegazti urtar batzuen hegaldiari behatzeko toki egokia da Urkulu.

Erdi Arotik hona, gatzaren produkzioa izan da Leintz Gatzagako jarduera nagusia. Orain, menderen mendetan erabili den «urre zuria» lantzeko sistema ezberdinak erakusgai jartzen ditu museo batek.

• Goratasuna: Bertako mendiak 1.000 m-tik • Jarduerak: gorakoak dira. Xenda-ibiliak Aitzuri (1.551 m) da Urbiako zelaietan gailur garaiena. barrena, eskalada • Nola heldu: Madril eta mendi-igoerak eta Irun arteko N-1 Aizkorriren gailurreerrepidean, Altsasu rantz, bizikleta-ibilondoan, GI-2637 bideak edo naturaerrepidea, gune eder hau Zegamarantz. Oñainguratzen duten titik Arantzazuko udalerriak bisitasantutegira, eta tzea. Horiek dira gora jota iristen jardueretariko dira Urbiako batzuk. zelaiak. Aukera dago, hala• Argibideak: ber, Aizkorriko naZegamako tura-parkera bisita Turismo Bulegoa, gidatua egiteko, Tel.: 943 80 21 87 parkearen ezaugaOñatiko Turismo rrien, inguruko hisBulegoa, toriaren eta abarren berri izateko. Tel.: 943 78 34 53

40

D E B A

A R R O A

Agenda
Jaialdiak, Ekitaldiak eta Azokak
Otsaila Apirila Maiatza • Aretxabaleta / Eskoriatza: - Santa Agueda eguna • Eibar: - Antzerki Jardunaldiak. • Bergara: • Antzuola: • Oñati: • Bergara: Ekaina Uztaila Iraila • Eskoriatza: • Elgeta: • Antzuola: • Bergara: • Aretxabaleta: • Eibar: • Oñati: • Bergara: • Aretxabaleta: • Arrasate-Mondragón: • Leintz Gatzaga: • Eibar: - Erramu Zapatuko Azoka (Eskualdeko abeltzaintza- eta nekazaritza-azoka). - Nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka. Txorimalo-lehiaketa. - Oñatiko musika-jardunaldiak (igandeetan). - Corpus Christi eguneko ospakizuna; prozesioa eta dantza tradizionala. - Mundumira Jaialdia - Nekazaritza-, elikagai-, hegazti- eta eskulangintza-azoka. - Tokiko abeltzaintza- eta nekazaritza-azoka. - Mairuaren Alardea. Uztailaren 3. larunbata. - Eskualdeko nekazaritza-azoka. - Nekazaritza ekologikoaren azoka. - Sagardo Eguna. Sagardo-dastaketa. - Nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka. - Abere-azoka (Elosu). - Gastronomia eta Folklore Jaialdia. - Maritxu Kajoi. - Eskulangintza-azoka. «Sanmillixanak». - Nekazaritza- eta abeltzaintza-azoka.

1

2

3

Urria

Azaroa

1. Corpus Christi eguna, egun nagusia Oñatin.

Abendua

• Mendaro: - Nekazaritza-, abeltzaintza- eta eskulangintza-azoka. • Arrasate-Mondragón: - Santamasak. • Elgoibar: - Gabon Zaharretako Feria Informazio gehiago: - www.turismodebagoiena.com - turismo@debagoiena.net. - www.turismodebabarrena.com - correo@debegesa.com deitzen zaio "makina-erremintaren hiriburu" eta horrexegatik sortu du museo hau. Museoaren edukia XX. mendearen hasierako industria-eraikinak imitatu nahi dituen eraikin berri batean dago ikusgai. Barne hartzen ditu mekanizazio-tailer bat, dokumentazio-zentro bat, erakusketa-gela eta burdinola. Gainera, 50 makina baino gehiagoz osatutako erakusketa dago eta horietako 25 martxan ikus daitezke, XIX. mendean lana nola egiten zuten ikusteko.

2. Mairuaren Alardea Antzuolan. 3. Artzain-txakurrak lehian, Oñatin.

Turismo Aktiboa
Aireko Aktibitateak
Parapentea • Aloña mendia, Oñatiko haranarekin batera, Gipuzkoako eremu hoberenetariko bat da hegaldi librean aritzeko. Argibideak: Oñatiko Turismo Bulegoa - Tel.: 943 78 34 53 - turismo@oinati.org • www.oinati.org

Ibarraundi Museoa
- Palacio Ibarraundi. 20540 Eskoriatza - Tel.: 943 71 54 53. Faxa: 943 71 40 42 - ibarraundi@eskoriatza.net - Ordutegia: 9:00 - 14:00. Astelehenak, asteburuak eta jai-egunak, itxita. Etnografikoa da museo honen eskaintza. Aretoz areto Historiaurretik Aro Digitalera bitarteko ikuspegi ebolutiboa ematen dio bisitariari. Museo dinamiko hau aukera bikaina da gauzen ezagutzan sakontzeko. Horretarako, tailerrak, jolasak eta era guztietako ekintzak antolatzen ditu. Gaiez gai sailkatuta, hona museoaren eskaintza: ingurumena, hominizazioa, historiaurrea, erromatar garaia, Erdi Aroa, Aro Modernoa eta Aro digitala.

Aisia
Pilota
• Eibar Astelena pilotalekua - Partidak: Igande arratsaldez - Denboraldia: Udazkena-negua-udaberria - Agenda kontsultatu • Bergara Udal Pilotalekua Argibideak - Tel.: 943 76 05 09 / 943 77 91 67

Lurreko Aktibitateak
Mendizaletasuna: • Ibilbide homologatu ugari aukeran, edozein adin eta egoeratako mendizaleentzat. Mendiko bizikleta Mountain bike: mendiarekiko zaletasunak eta bizikletak bat egiten dute kirol zirraragarri honekin gozatzeko aukera emateko. • BTT-Debabarrena: Mintxeta harrera gunea (Elgoibar) - Tel.: 943 74 73 56 - www.euskadibttzentroak.com Eskalada • Araotz Goi-mailako eskalada egiteko, Euskal Herrian diren leku garrantzitsuenetariko bat. Zubi-jauzia • Araotzen bertan egiten da, eskalada-gunea baino lehentxeago. Mendi ibilbideak • Debagoiena eta Debabarrenako eskualdeen Ibilbideen sareek 21 eta 14 bidetako eskaintza dute, hurrenez hurren.

Gatzaren Museoa
- San Antonio Auzoa - 20530 Leintz Gatzaga - Tel.: 943 71 47 92 - Faxa: 943 71 46 21 - labidea@euskalnet.net - Ordutegia: Larunbatetan: gaztelaniaz (13:00 eta 18:30), euskaraz (12:00 eta 17:30). Igande eta jaiegunetan:gaztelaniaz (13:00), euskaraz (12:00). Abuztuan: egunero, gaztelaniaz (13:00), euskaraz (12:00). Museoaren muina gatza ustiatzeko lehengo moduak berreskuratzea izan zen eta, zehazki, XIX. mendean erabilitako eredua berreskuratzea. Leintz Gatzagako herritik 250 metrotara kokaturik dago, bertako biztanleak eta gatz-produkzioa babesteko antzina eraikitako Dorletako gazteluaren –gaur egun santutegi denarenoinetan. Museoa barne hartzen duen eraikina Burdin Arotik 1972. urtera arte erabilitako metodo desberdinak erakusteko birgaitu da eta, bertan, gatza ateratzeko behar ziren elementu desberdinen kopiak ikus daitezke, esate baterako, dorlak – burdingaldara zuten etxeak-, sistema hidraulikoa eta kanjiloi-gurpila.

MUFOMI. Fosil eta Minerales Museoa.
- Bº Artetxe s/n. 20870 Elgoibar. - Tel.: 943 74 11 31 - www.mufomi.com - Ordutegia: astelehenetik ostiralera 18.30etatik 20.00etara. Larunbata, igandea eta jai egunak 11.00etatik 14etara. - Bisita gidatuak: aldez aurretik hitzartu. Museoan Euskadiko fosil eta mineral bildumarik osatuena aurkitzen da, bilduma honetan Fluoritak, Goethitak, mamuten buruhezurrak edota kokodriloen eskeleto fosilizatuak daude.

Museoak
Makina-Erremintaren Museoa
- IMH Eraikina– San Roke auzoa,1 - 20.870 Elgoibar - Tel.: 943 74 84 56. Faxa: 943 74 41 53 - museo@imh.es - www.museo-maquina-herramienta.com - Ordutegia: Astelehenetik ostiralera, 08:00etatik 13:00era eta 14:30etik 17:30era. Aste Santutik urrira: larunbat, igande eta jai egunetan, 11:00etatik 14:00etara. Abuztuan, asteartetik igandera, 11:00etatik 14:00etara. Astelehenetan, itxita. - Bisita gidatuak: aldez aurretik deitu behar da.. - Itxita: larunbat, igande, jaiegun, Abuztu eta Gabonetan Elgoibar, antzinatik industria-tradizio handiko herria izan da eta, gaur egun, makina-ekoizle nagusia da; horregatik

Eibarko Arma Museoa
- Bista Eder, 10 – 5º. 20600 Eibar - Tel.: 943 708446. Faxa: 943 70 84 36 - www.armia-eiba.net - museo@eibar.net Memoria historikoa eta Eibarko armagintza jardueraren ondare industriala mantentzea eta hedatzea du helburu museoak.

D E B A

A R R O A

41

Ihesaldia
Monumentu-herrien ibilbidea Bisita gidatuak
Oñati
• Sancti Spiritus Unibertsitatea. Iraupena: 30 min. • Sancti Spiritus Unibertsitatea + San Migel eliza. Iraupena: ordu 1 • Sancti Spiritus Unibertsitatea + San Migel eliza + jauregiak. Iraupena: ordu 1 eta 45 min. • Sancti Spiritus Unibertsitatea + San Migel eliza + jauregiak + Bidaurreta monasterioa. Iraupena: 2 ordu eta 30 min. • San Migelgo Errota: Aurrez eskatu eta hitzartutako bisita gidatuak. Uztailean eta abuztuan, bisita gidatuak inguruko paraje naturaletara. Informazio gehia-gorako: 943 78 34 53. • Bisita gidatuak toki edo eraikin jakinetara: urte osoan zehar • Arrikrutz Kobazuloak: Ordutegia: Martxoa, apirila eta urria: 10:00 - 14:00 eta 15:00 - 18:00. Ekainetik Irailera, Aste Santuan, zubietan eta jai egunetan: 10:00 - 14:00 eta 15:00 - 19:00. Azarotik otsailera: 10:00 - 14:00 eta 15:00 - 17:00. Astelehena itxita. Iraupena: Ordu bat. Informazio gehiago: 943 08 20 00 • Euskal artzainaren ibilbideak, euskal artzain mundua hurbiletik ezagutzeko. 1 Ibilbidea: Euskal Baserria. Gomiztegira bisita, bere jatorria eta funtzionamendua ezagutuz. Iraupena: 45 minutu 2 Ibilbidea: Euskal Gazta. Gomiztegin egindako esnekiak egiteko tailerra eta mamia egitea. Iraupena: 2 ordu 3 Ibilbidea: Euskal Artzaina. Duruko saroi eta larreetara bisita. Euskal artzainaren bizitza ezagutu eta esperimentatzea. Iraupena: 4 ordu. Informazio gehiago: 943 25 10 08 info@arkide.org Informazio gehiago: Oñatiko Turismo Bulegoa Tel.: 943 78 34 53 www.oinati.org • turismo@oinati.org

Bergara
• Bisita gidatuak alde zahar monumen talara Turismo Bulegoa irekita dagoen garaian.

Leintz-Gatzaga
• Bisita gidatuak alde zaharrera, hitzordua eskatu.

Arantzazuko Santutegia
• Bisitaldi gidatuak Arantzazuko Santutegira: Aurretik eskatuta eta ordutegi zehatzetan asteburuetan, zubietan, Aste Santuan eta udan (ekaina-urria) Informazio gehiago: 943 71 89 11/943 79 64 63 turismo@debagoiena.net www.turismodebagoiena.com

Debagoiena
• "Ezagutu Debagoiena" bisita programa. - Tel.: 943 79 64 63 - www.turismodebagoiena.com - turismo@debagoiena.net • Jardunaldiak Gastronomikoak: Eskualdeko jatetxeek urteko garai desberdinetan proposatzen dituzten menuak dastatzeaz gain, Debagoieneko Jardunaldi Gastronomikoek bertako produktuen elaborazio prozesua ezagutzeko bisita gidatu interesgarriak eskaintzen dituzte.

Bergara eta Oñati bezalako monumentu-herriak zeharkatzen ditu Deba ibaiak, haren ibilbidearen inguruan egituratzen baita Gipuzkoako zati mendebaldekoena. Debatik abiatuta, ibaian gora egingo dugu N-634 errepideari jarraituz eta, gero, GI-627a hartuko dugu. Mendaron , egin genezake lehen geldialdia, txokolate-hornidura egiteko. Gero industrializazio handiko eremu bat zeharkatuko dugu, Elgoibar eta Eibar gune garrantzitsuen ingurukoa, hain zuzen. Elgoibarren , Makina-Erremintaren Museoa bisita genezake, eta Eibarren , ikustekoa da San Andres eliza

itzela. Soraluze atzean utzita, Bergarara , helduko gara. Monumentu-hiribildu horretako alde zaharrean ugari dira oinetxeak, dorretxeak eta elizak, hala nola San Pedrorena eta Oxirondoko Santa Marinarena. Bergarako Erret Mintegiak herriko plaza nagusia du kokaleku. GI-2630 errepidetik beste monumentu-hiribildu batera joko dugu, Oñatira Arkitektura-estilo ugari biltzen dira Oñatin, ibaiari begira dagoen San Migel elizaren gotikotik Sancti Spiritus Unibertsitatearen errenazentismoraino. Arte-abangoardia,

berriz, kilometro batzuk gorago aurkituko dugu, nahitaez bisitatu behar den Arantzazuko santutegian . Itzultzean, GI-632 errepidea hartuko dugu berriz, Arrasateko alde zaharrean barrena itzuli bat egiteko. Aretxabaleta ondoan dago Urkuluko urtegiaren ingurune lasaigarria. Eskoriatza herri txikian, Apotzaga auzoan, antzinako hileta-artea miresteko aukera izango dugu, cromlech edo harrespilen bitartez. Gure azken geltokia Leintz Gatzaga , izango da, gatzaren hiriburua.

42

Gipuzkoa. Gustuari omenaldia
P
roduktuarekiko eta lehengaiekiko erabateko begirunea da Gipuzkoako gastronomiaren ezaugarri nagusia. Pintxoen, autoresukaldaritzaren nahiz erretegi tipikoen bidez, lurralde historikoko sukalde guztiek jakien jatortasuna bilatzen dute.

Gipuzkoak ospe handia du gastronomia-alorrean. Euskal lurralde hori, bere merituengatik, erreferentziazko lekua da janariari buruz hitz egiterakoan, eta ez bertako sukaldarien eta jatetxeen itzal handiarengatik soilik, baita sukaldaritzarako zaletasuna gizartean sakon erroturik dagoelako ere. Gozatzea, dastatzea eta bizitzea da Gipuzkoako turismo-esperientziaren alderdirik erakargarriena. Mila modu daude egiteko: pintxotabernetara joanez, izen handiko jatetxeak bisitatuz, eta erretegi tipikoak, sagardotegiak edo txakolindegiak ikusiz, txakolina upeletatik zuzenean dastatzeko. Kalitatea letra larriz ageri da beti, hori baita helburu nagusia. Gipuzkoan, bisitariak adina sukaldaritza-aukera daude. Hiriburuan, Donostian, pintxo-taberna eskaintza zabala dago, baita goi-mailako jatetxe nagusiak ere. Inguruko herriak, berriz, sukaldaritzaren beste hainbat adarretan espezializatu dira. Hondarribian, Getarian eta gainerako herri arrantzaleetan, esaterako, arraina das-

tatzeko jatetxe bikainak daude, Orion (bisigu-erretegi ezagunen txokoan) eta Zarautzen bezalaxe. Barnealdean, berriz, behi-haragia da nagusi sukaldaritzan (txuletoia, batez ere), eta ortuko produktuak ere bai: Tolosaldeko babarrunak, esaterako. Sagardotegiak Gipuzkoa osoan daude, baina Astigarragakoak dira ezagunenak. Horietan, aipatutako gastronomia-joera guztiak uztartzen dira, sagardoa dastatzeko aukeraz gain. Sagardoaren ohiturak gainditu egin du ohiko denboraldiaren muga, eta, egun, urte osora zabaldu da. Jai-giro bera izaten da txakolindegietan, ardo zuri apartsuz beteriko upelen inguruan sortutako eremuetan. Itsasoari begira lantzen den txakolina dastatzeko lekuak dira. Txakolinmahastiak Gipuzkoako hainbat landa-gunetan ontzen diren arren, antzina kostaldean ziren nagusi. Horregatik daude txakolin-ibilbide nagusiak Zarautz, Getaria eta Aia artean. Lurraldeko gastronomiaren dohainak hedatzerakoan, eginkizun

garrantzitsua izan dute bertako museo eta interpretazio-zentroek. Elikagai jakin baten historia eta sekretuak (haien konplexutasun osoan) ezagutzera ematen dituzten dozena erdi gune daude Gipuzkoan. Idiazabal Gaztaren Interpretazio Zentroak, Babesturiko Jatorri Deiturari izena ematen dion herrian kokatuta, Gipuzkoako paisaiarekin lotura zuzena duen esneki horren historia eta sekretuak erakusten dizkigu. Halaber, Ordizian D’Elikatuz Elikaduraren eta Gastronomiaren Interpretazio Zentroa dago, eta bertan elikagaien alderdi osasuntsuenez arduratzen dira. Gozozaleek, berriz, Gozogintzako Gorrotxag tegi Museoarekin dute hitzordua, Tolosan; kalitatezko gatza nahi dutenek, berriz, Leintz-Gatzagako Gatzaren Museora jo dezakete; sagardoaren kulturari buruz zerbait jakin nahi dutenek Sagardoetxea bisita dezakete, garaiko sagarzuku horri buruzko Astigarragako museoa.

Michelin eremua
Probintziako zortzi jatetxek dute gastronomia-sari nagusia, Michelin izarra. 15 dira guztira, eta Donostia da munduan metro koadroko Michelin izar gehien duen hirietako bat. “Euskal Sukaldaritza Berriari” esker izan da hori, 70eko hamarkadan euskal sukaldaritza erabat berritzea erabaki zuen sukaldari taldearen ekimenari esker, hain zuzen. Lortu zuten, eta Gipuzkoako gastronomiaren egungo bikaintasuna da orduko uztaren emaitza. Arzak, Akelarre (biak Donostian) eta Martin Berasategi (Lasarte-Orian) jatetxeek hiruna izar dituzte, Mugaritzek (Errenteria) bi, eta Miramon Arbelaitz, Kokotxa, (Donostian guztiak), Zuberoa (Oiartzun) eta Alameda (Hondarribia) jatetxeek izar bana dute.

JOSÉ LUIS LÓPEZ DE ZUBIRIA. MUGARITZ 2005

43

Hiztegi gastronomiko laburra
TOLOSAKO BABARRUNAK. Eusko Label zigilua daukaten babarrun beltzak, ia beste ezer gehitu gabe prestatu eta aza edo odolkiarekin jaten dira. ERRETEGIAK. Behi-txuleta famatua edo itsas zapoa edo erreboiloa dastatzeko leku egokiak dira. Haragi horretan espezialduak lurralde guztian zehar daude eta bereziki arrainok prestatzen dituztenak Getarian, Orion, Pasai Donibanen, Hondarribian eta kostaldeko herrietan aurki daitezke. PERRETXIKOA. Gipuzkoan perretxiko tradizioa handia da. Perretxiko-garaian jatetxe askotan eta azoka guztietan saltzen dute. PINTXOAK. Gipuzkoako eta Euskal Herri osoko identitate-ikurretako bat. Donostiako tabernetan lortu du ohitura honek sofistikazio mailarik handiena eta autoredun pintxoak edo unean bertan prestatuak ere badaude. Tabernaz taberna pintxoak jateari deitzen zaio “pintxo-jana”.

Azokaz azoka
Herri gehienek dituzte azokak, baserriko ohiko produktuak salerosteko. Donostian, Bretxakoa eta San Martinekoa dira handienak. Dena den, guztien artean bi herri nabarmentzen dira: Ordizia eta Tolosa. Ordiziako azoka asteazkenetan antolatzen da, duela lau mende baino lehenagotik; Tolosakoa, berriz, larunbatetan.

TXULETOIA. Txingarretan prestatzen den behikia. Barnealdea gutxi erreta, eta gatz lodiz ondua. Sagardotegietako jaki nagusia da.

POTEOA. Tabernaz taberna “ardo-txikitoak” eta “garagardo-zuritoak” edatea, lagun arteko solasaldian murgildurik eta pintxoak janez. ELKARTE GASTRONOMIKOAK. Gipuzkoako benetako instituzio gastronomikoak dira; bertan, sukaldea eta jangela dituen lokal batean biltzen dira lagun taldeak, gosaria, bazkaria edo afaria prestatzeko. Donostian ehun urtetik gora dituzte zenbaitek. Elkarte horietan sartzeko bazkide edo bazkideren baten laguna izan beharra dago. TXOTX! Sagardoa upeletik bertatik probatzera joateko sagardotegietan egiten den deiari esaten zaio. Urtarrilean hasi eta udaberrira arte irauten du. Urteko sagardo produkzioa dasta daiteke garai horretan sagardotegietan, menu tipikoarekin batera: bakailao tortilla, bakailaoa piperrekin eta txuleta. GETARIAKO TXAKOLINA. Orratz arineko ardo zuria, Getaria, Zarautz eta Kantauri itsasora begira dauden herrien inguruko mendietan sortzen diren mahastietan ondutakoa. Arrainari eta mariskoari laguntzeko aproposa. TXAKOLINDEGIA. Izen bereko ardo zuria dastatzeko upeltegiak. Antxoa gazitu gozoekin eta bertako atun apartarekin batera jan ohi da.

EUSKO LABELA. Batez besteko kalitatetik gora dauden nekazaritza-produktuei ezartzen zaien euskal marka bereizgarria. Ibarrako piperminak (“otarrainxkak” ere esaten zaie), baserriko oilaskoak, behi-haragia eta iparraldeko atuna, besteak beste. IDIAZABAL. Ardi latxaren esneaz eginiko gazta. Aizkorriko mendilerroaren aldamenean kokatutako herriaren izena da, eta Jatorri Izendapena ere bai. Nortasun handiko gazta da, sakona eta azkura zorrotzekoa. Ketuta edo ketu gabe presta daiteke. Intxaurrez lagunduta sagardotegietako postrerik ohikoena da. IBARRAKO LANGOSTINOAK. Udako pipermin txikiak, min puntu arinekoak, zartaginean pasa eta aperitibo gisa edo beste zerbaiten lagungarri ateratzen dira. MONDEJUA. Ardi-gantz eta -tripaki, porru eta tipulaz eginiko odoloste argia. Zaldibian, Goierriko eskualdean, sortu zen eta egun herri horretan urtero antolatzen da Ardiki Eguna, hestebete horren lehiaketa hartzen duen azoka.

Gipuzkoan, elikagaien inguruko hainbat ekimen antolatzen dira: San Sebastian Gastronomika proposamen garaikide eta berritzailea, hau da, azaroko Nazioarteko Gastronomia Kongresua; jaki zehatzen inguruko ospakizunak –Babarrun Astea eta Txuletoi Jaia, Tolosan–; baita Artzain Eguna ere, Ordizian. Tradiziozko azokak ere egiten dira: Zumarragako eta Urretxuko Santa Luziakoa (nekazaritza- eta abeltzaintzaazoka, abenduaren 13an); Elgoibarko Gabon Zahar feria (abenduko azken larunbatean), eta Donostian eta Azpeitian ospatzen den San Tomas azoka (abenduaren 21ean).

www.sagardoetxea.com / www.getariakotxakolina.com

44

Eduardo Chillida, Gipuzkoa modelatu zuen artista
E
duardo Chillidari buruz ari garenean, nazioarteko osperik eta begirunerik handieneko artista garaikideetako bati buruz ari gara. Baina, aldi berean, bizi izan zen eta hil zen lurrarekin lotura sakonak izan zituen gizonari buruz ere bai. Chillidaren eskulturak, bera bezala, inguruneari zor zaizkio. Hortik datoz bere lanen eta gipuzkoar lurraldearen arteko harreman estuak. Egile hau ausartu zen burdina hezi, airezko espazioak sortu eta harriekin elkarrizketan jartzera. Bere museoa, Chillida-Leku, haren obraren zati garrantzitsu bat Chillida Lekuk katalizatzen duen arren, Donostian, haren jaioterrian, zehar banatuta ere aurki dezakegu lan asko.

Chillida-Lekuko

ondarea
Beste obra bat izango balitz bezala, Eduardo Chillidak utzitako ondarea jasotzen duen museoa prozesu luze, hausnartu eta grinatsuaren emaitza izan zen. Ia hogei urtez, Hernanin kokatutako Zabalaga baserriaren inguruko paraje berdea bisitatu ohi zuen artistak, bere ametsa hezurmamitzeko: lanek eta naturak betebetean bat egingo zuten lekua, edo artistaren hitzetan esanda “nire eskulturek atseden hartzeko eta jendea eskulturen artean basoan bezala ibiltzeko lekua”. XVI. mendeko baserriaren inguruan, pagoz, magnoliaz eta haritzez betetako lurretan, 40 eskultura baino gehiago daude, tamaina guztietakoak. Fantasiaren eta errealitatearen artean dabilen eta urtaroaren arabera aldatzen den espazioa osatzen dute. Eremu horretan erakusgai dauden eskulturak ukitu egin daitezke, eta artista donostiarrak proposaturiko argi- eta aire-jokoetan parte hartzera gonbidatzen dute, berak beti itzuri izan baitzituen lerro zuzenak. Eskultorearen nahierara zaharberritutako baserrian tamaina txikiko obrak daude, alabastroz, terrakotaz, igeltsuz, zurez, altzairuz eta paperez eginak. Orobat, aldi baterako erakusketak egiteko aretoa da, non Eduardo Chillidaren sorkuntza-prozesurik barne-barnekoenen emaitzak ageri diren. Espazio estatikoa izan beharrean, Chillida-Leku, jaio zenetik, era guztietako kultura-jardueretarako gunea izan da. Sorrarazi zuen artistaren filosofiarekin bat, musika klasikoko kontzertuak, jazz-emanaldiak, dantza-ikuskizunak, plastika-tailerrak eta hezkuntza-programak ere antolatu ohi dira, Chillidaren artea, bizitza eta obra jendeari hurbiltzeko asmoz.
www.museochillidaleku.com

Bere filosofiarekiko leiala izanik, sustraiak jaioterrian ondo errotuta eta adarrak mundu zabalera irekita zeuzkan zuhaitza zen Chillida. Berak utzitako obrak ere ildo berari jarraitu zion: inguruan sakon sustraituta baina, aldi berean, inguruaren gorabeherei lotuta dago, eta azkenik, ondare unibertsal bihurtu da. Eduardo Chillidaren mende-erdiko sorkuntza-lanaren emaitzak aurkitzeko abiapuntua Gipuzkoa da. Bere eskulturak gure bizi-espazioaren eta gure sentimendu-oroimenen osagai bereiztezinak dira. Horregatik, Chillidaren obra gehienek Gipuzkoako paraje eta istorioak ekartzen dizkigute gogora. Chillidaren burdinek burdinolen tradizioa oroitarazten digute; “lurrek”, berriz, garai megalitikoetatik hona indarrean gordetako ama lurrarekiko gurtza. Haizearen Orraziak eta antzeko beste espazio batzuek, azkenik, artistak artea eta natura ezkontzeko hartutako konpromisoaren berri ematen digute. Chillidaren obra ondo ezagutzeko nahitaezkoa da lurralde his-

torikoan zehar bidaiatzea, haranak arakatzea, natura-eremuetan kokatutako eskulturak aurkitzea eta, azkenik, eskultoreak bere lanak gordetzeko amesturiko museoa bisitatzea. Haizearen Orrazia izango da, agian, Eduardo Chillidaren obrarik enblematikoena, eta Donostiako paisaiaren ikono nagusietako bat. Kontxako Badiaren mendebaldeko muturrean finkaturik eta itsasoaren suminari etengabe aurpegia emanez, burdinazko hiru eskulturaz osatutako multzoak ezin hobeto irudikatzen du giza espirituaren eta naturaren edertasunaren arteko uztardura. Ez dio axola ekaitzak bazterrak harrotzea edo haize bortitzak inguruan jotzea: Chillidak eta Luis Peña Ganchegui arkitektoak elkarlanean egindako obrak egunero-egunero hartzen ditu donostiarren eta kanpotarren bisitak. Haizearen Orrazia ez da hiriko bazter erromantikoa soilik. Funtsezko gunea da euskal eskultorearen unibertsoan murgildu nahi duten guztientzat.

45

Marearteko zabalgunea eta flysch-eko labarrak.

Historia harrietan idatzia
L
urraren historia-liburua deitzen diote batzuek. Eta zuzen dabiltza: Zumaia, Deba eta Mutriku bitarteko kostaldeko labarrak eta flysch-ak mende luzetako geologia-bilakaeraren berri ematen digute. Paisaia eder eta bitxi horretako ekosistema Gipuzkoako kostaldeko aberatsenetakoa da, eta bioaniztasunak ere ez du parekorik lurraldeko gainerako eremuetan.

Ezinbesteko bi bisita
Algorri Naturaren Interpretazio Zentroa Zumaian dago. Marearteko zabalguneari eta labarrei buruzko beharrezko informazioa eskaintzen du, eta euskarri didaktiko egokia da fenomenoa bere osotasunean ezagutzeko. Zentroaren instalazioetan interpretazio-erakusketa, ikus-entzunezko baliabideak eta liburutegi ezin hobea dituzte. Algorrin ez dira mugatzen turismo-informazioa ematera, hezkuntzari eta ingurumenari lotutako helburuak ere badituzte eta. Mutrikun, gainera, Nautilus museoan Aro Sekundariora arteko fosilez osatutako bilduma zabala ere ikus daiteke, guztiak ere herria inguratzen duten kostaldeko profiletik atereak. Horrez gain, Mutrikuko historia geologikoa jasotzen duen ikus-entzunezko bat ere eskaintzen da Zentroan eta baita antzinako garai haietako flora eta faunari buruzko hainbat panel ere.

Kostalde paregabea da. Mutriku eta Zumaia artean dago. Erdian Deba dela, kostaldeko dozena bat kilometro inguru besterik ez dira, baina ikuskizuna bermaturik dago. Milaka harri-plaka daude, elkarren gainean ordenan ezarriak. Horietan guztietan, duela milioika urtetatik orain arte izandako gertakari klimatiko, biologiko eta geologikoak islatzen zaizkigu. Gipuzkoako kostaldeko gune horretako flysch-a (`jariatu´ edo `igaro´ aditzera ematen duen termino alemaniarra) Europako naturgunerik garrantzitsuenetakoa eta konplexuenetakoa da. Horretaz jabetzeko ez da aditua izan behar: Kantauriko urak urrundu eta itsasbehera dagoenean, harrizko plataformaren ikuspegia paregabea da, ikaragarria. Ur gezaren etengabeko ekintzaren ondorioz sortu da, itsasoaren eragin jarraitua jasan ondoren, labarrak higatu egin baitira, azukre-koskorrak bailiran, eta harrizko milorri-zelaia sorrarazi dute. Beraz, egun ia bertikalean kokatutako plaka horiek itsas hondo horizontalean zeuden iraganean, oso aspaldi. Naturaren eten-

gabeko eskulturagile lana ikusgai daukagu Mutrikuko flysch beltzetan, Deba inguratzen duten itsaslabarretan edo Zumaiako geruzetan, itsasbeherarekin oinez joan daitekeelarik. Inguruneko paisaia harrigarria da, baina datuak ezagutuz gero, are txundigarriagoa irudituko zaigu flysch-a. Kostaldeko gune horretan egindako azterlanei esker, planetaren jatorriari buruzko xehetasun asko ezagutu dituzte mundu osoko zientzialariek: Iberiar penintsulak eta Europak bat egin zuten garaitik hasi, eta Pirinioen sorkuntzaren ondoren, dinosauruak desagertu

ziren arte. Hala ere, marearteko zabalguneak hor dirau, bizirik. Gaur egun, santutegi biologikoa da, eta aniztasuna du ezaugarri, era guztietako 200 espezie baino gehiago bizi baitira bertako urmael naturaletan eta zirrikituetan. Sarrera-ate naturala Zumaia da, Itzurun hondartzatik. Dena den, Sakoneta edo Itxaspe hondartzak ere sarbide erosoak dira. Debatik hurbil daude biak, eta Mutrikuko Zazpi Hondartzak. Halaber, hiru udalerrietako turismo bulegoek bisita gidatuen aukera zabala eskaintzen dute, oinezkoentzako ibilaldien zein itsasontziko irteeren bidez.

Informazioa
www.flysch.com Algorriko Interpretazio Zentroa Juan Belmonte, 21. Zumaia Tel.: 943 14 31 00 / algorri@zumaia.net www.algorri.eu Nautilus, Mutrikuko Interpretazio Geologiko Zentroa Antonio Ezeiza kalea, 3. Mutriku Tel.: 943 603 378 / 657 794 677 Flysch-en ibilbidea, bisita gidatuak, lurrez eta itsasoz. Informazio gehiago turismo bulegoetan: - Zumaia: 943 14 33 96 - Deba: 943 19 24 52 - Mutriku: 943 60 33 78

46

Hiru Tenpluak. Ibilaldia Ignaziotar lurraldean
E
rdi Aroa, Barrokoa eta Orainaldia. Hiru garai horiek uztartuz bisitatzen dira Gipuzkoako hiru tenplurik ederrenak: Zumarragako Antio ermita, Loiolako San Inazioren Santutegia Azpeitian eta Arantzazuko Ama Birjinaren Santutegia Oñatin. Hiru Tenpluen ibilbideari esker, Artearen Historian zehar ibilaldi arin eta oso bat egiteaz gain, zenbait euskal mito eta kondaira ezagutzeko aukera izango dugu, eta baita lurraldearen bihotzik berdeenarekin harremanetan izateko parada ere. Ibilbidea Gipuzkoako barru aldeko landa eremuan zehar egiten da, Urola ibaiaren ibilguan barrena lehenik (korridore estuetan zehar eta ibar zabaletan zehar), eta gero, Udanako portu apala zeharkaturik, Oñatiko bailara bukolikora iritsita.
www.tierraignaciana.com

protestanteei aurka egiteko sortu zen Kontrareformaren babesean eginiko obran. Hura eraiki eta mende batzuk geroago, arrazoi eman behar izan zieten kupularen egitura larregizkoa zela esan zutenei. Duela gutxi berritu egin behar izan zuten eta XVIII. mendean amaitu zutenean izango zuen itxura berbera dauka orain.

Antioko ermita Katedrala, miniaturan
Mende batzuk lehenago, Behe Erdi Aroan, gerrarako bokazioz sortu zen eraikin baten hormak jaso zituzten, Beloki mendiaren terraza natural pribilegiatu bat aprobetxatuz. Bidegurutzeak zaintzeko pentsatua zen, baina denborarekin, ia leihorik eta kanpoko apaingarririk gabeko gotorleku hura Gipuzkoako altxor artistikoetako bat bihurtu zen: Antioko Amaren ermita. Elizatxoa Zumarragako udalerrian dago, herria osatzen duen industri egiturari so, ikuspegi paregabea duela, Aralar eta Aizkorri mendi lerroetara, eta Irimo mendi hurbilaren maldetan kokatuta Urretxuko udalerriko Ipeñarrieta jauntxo etxe ikusgarrira begira. Antioko elizak, ermiten katedral gisa ezagutzen denak, edertasun paregabea dauka, bere itxura monolitikoa, arte mendetsuz inguraturik egotearen pribilegioa eta edonor harritzeko moduko altxor monumentala ezkutatzen duten horma latzak direla medio. Barruan, haritzezko egitura patxadatsuak grazia

Loiolako Santutegia Barrokoaren gorazarrea
Izarraitz mendiaren oinetan hasten da ibilbidea, Azpeitian. Hainbat jauntxo-etxe dituen burgua da Azpeitia, amanda-itxurako alde zaharra San Sebastian eliza errenazentista trinkoaren inguruan bildua duena. Elizaren barruan, Gipuzkoako zaindari Loiolako Inazio santua bataiatu zeneko bataiarria aurki daiteke, eta baita hamarkadatan zehar ezkutuan izan ziren XVI. mendeko horma irudi ederrak ere, Bakardadearen kaperan. Loiolako Santutegia, berriz, Azpeititik Azkoitira bidean dago (bide batez esan dezagun herri horrek ere merezi duela ibilalditxo bat: Idiakez dorretxe beltzezka, toki paregabean kokaturiko San Martin ermita…). Loiolako Santutegia Barroko garaian egin zen, eta Santuaren jaiotetxea izan zena inguratzen du, defentsarako eraikitako dorretxea (garai hartan ohikoak ziren Ganboatar eta Oinaztarren arteko borrokak). Etxe horretan erakusketa iraunkorra ikus daiteke San Inazioren bizitza eta haren garaiko gorabehera historikoei buruz. San Inazioren omenez eraikitako Santutegiak antzekotasun handiak ditu Vatikanoko San Pedro basilikarekin, XVII. mendean diseinatu baitzuen Carlo Fontanak, Bernini arkitektoaren ikasle zenak. 20 metro diametroko kupula eraikitzera ausartu zen, zenbaten ustez bere pisua jasango ez zuen arren. Tenplua, barrualdeko neurri zuhurrak gorabehera, mugimendu barrokoaren bertute guztien gorazarrea da, zutabe salomoniko eta urrearen ugaritasunetik hasi, eta Kubatik ekarritako zurean landutako atetzarretara, marmol arrosak edo Bohemiako kristalez eginiko lanpara ikusgarria ahaztu gabe. Estilo churriguereskoa da, beharbada, multzo erlijioso honen ondarerik onena, Aldare Nagusi ikusgarrian jasoa, Luterok Europa erdian zehar erein zituen tesi

Santutegian, gainera, Museo Sakroa dago, objektu liturgiko baliotsuak, erlikitegi ederrak eta Loiolako San Inazioren oroigarri diren beste ondasun batzuk biltzen dituena.

47

Azkoitia

Azpeitia

Loiola
Zumarraga

La Antigua
Oñati
Ordizia

Arantzazu

Arantzazuko santutegia, Arteen laborategia

handiz eusten dio eraikinaren sabaiari eta airean dagoen itxura ere ematen du. Gotikoaren garaian eginiko Birjinaren irudi gurtua gordetzen da bertan. Arotzeriako lan aparta da, euskal artisautzaren adibide ezin hobea, arkitekturako egitura konplexu baten zerbitzura jarria eta hainbat errestaurazioren ondoren, gure garaira bere horretan iritsi dena. Zenbait habek sorpresak ezkutatzen dituzte: emakume buruaren formak, tenplua euskal mitologia aberatsarekin elkartuz. Antioko elizaren sarrerako atearen ondoren, eskuinetara, koska bitxi batzuk antzeman daitezke harrian. Tradizioak dioenez, jentilen arrastoak dira, kondairaren arabera, Aizkorriko kobetan bizi ziren euskal mitologiako erraldoi paganoenak. Errealitatea bestelakoa da eta Antioko eliza, erraldoi haiei esker eraikia izan ordez, euskal lurretan kristautasuna hedatzeko funtsezko tenplua izan zela esan daiteke eta baita herriak eta inguruetan barreiaturiko baserriak elkartzeko gune ere.

Harrizko horma horien barruan bataiatu zuten Miguel Lopez de Legazpi Filipinen konkistatzailea ere, Zumarragako plaza nagusian irudia daukana.

Lehen ikuspegia harrigarria izaten da beti, Arantzazuko santutegia eraikinen multzo ausart bat baita batez ere, bere garairako aurreratua eta erabat haustura-eragilea. Lehen harria 1950ean jarri zen arren, toki hura fedearen gune sutsua izan zen aurretik ere, hainbat mendez. XVI. mendearen amaieran hasi zen guztia, kondairak dioenez Aloña mendiaren paisaia malkartsu hauetan Arantzazuko Ama Birjina Baltzategiko Errodrigo artzainari agertu zitzaionean. Jainkoaren ama

arantza mardul baten gainean zegoen eta ondoan kanpai bat zeukan joka, haren presentziaz ohartarazteko. Artzainak, harriturik, “Arantzan zu?” galdetu omen zion eta horrela, izen hori hartu zuen gaur egun elizako absidean buru den irudiak. Birjina agertu zen lekua santutegi bat eraikitzeko egokiena ez zenez, fededunek Oñati bailarako parrokia batera eraman zuten irudia, baina Ama Birjina Aloña mendiko trokarteetara itzultzen zen beti eta, azkenean, santutegia han egitea erabaki zen. Sua izan da Arantzazuko historiako protagonista nagusietako bat eta XX. mendean ia erabat berregitea erabakitzearen arrazoia, santutegiaren alde gotiko eta barrokoak erabat kaltetu baitzituen suak. Horrela, 1950ean arkitektura eta artearen laborategi bilakatu zen Arantzazu, garai hartarako proiektu ausartegia izanik, polemika ere izan zuena. Oñatitik hamar kilometro iparraldera dago Arantzazu. Sainz de Oiza eta Laorga arkitektoek diamante itxurako harrizko hormadun eraikina egiten zuten bitartean, hainbat artista partaide izan ziren beren ekarpenekin eraikina janzten: Lucio Muñoz –harena da Birjina hartzen duen absidea- edo euskal arte garaikideko azken joeren ordezkari zenbait. Jorge Oteiza nafarrak fatxadako 14 apostoluak sortu zituen eta Eduardo Chillida eta Néstor Basterretxeak, hurrenez hurren, ateak eta kriptako hormak.

48

Galtzeko moduko 17 hondartza
…Ekin, kosta lasaiarekin,
do zaindutako kostare-

Donostia/
Ondarreta hondartza
14

iristeko oso erraza den hondartzarekin eta beharrezko guztia duenarekin topo egin dezazun, baita bainuaz gozatzeko eta hain desberdinak diren surf edo urpekaritza bezalako kirolak egiteko aukera ematen diguten hondartzekin ere. Hegi berdez inguratutako Gipuzkoako hondartzek Kantauri Itsasoaz gozatzeko parada bikaina eskaintzen dute.
Donostian, hiru hondartzen edertasunak zail egingo duzu bat aukeratzea. Egia esan, ez duzu zertan aukeraturik eta hirurak bisita ditzakezu, elkarrengandik hurbil baitaude. Kontxak eta Ondarretakoak badiaren ikuspegi ederra eskaintzen dizute. Zurriolakoa, basatiagoa, gazte eta animatuena da. Zarauzko eta Hondarribiko alde zaharren edertasunari hondartza gehitu behar zaie, familia guztiarentzako zerbitzurik onenekin. Plan bikain bat: arratsaldea hondartzan eta pintxo afaria ondoren.

Ondarreta hondartza Donostiako badiaren ondo-ondoan dago, Santa Klara uharteak eta Igeldo mendiak babestuta dago; gainera, Kontxa eta Ondarreta hondartzak Loretopeako harkaitzek baino ez dituzte banatzen, Miramar Jauregiaren behealdean, hain zuzen. Agian, Gipuzkoako hondartzarik ederrena eta dotoreena izango da. Hain zabala izatearen ondorioz, Donostiaren dotorezia Kontxako hondartzatik baino askoz ere lasaiago balioetsi daiteke.

Kontxa hondartza

15

Klasiko bat. Hondartzaren 1.370 metroko luzerak azaleko kurba diseinatu du eta Donostiako mendi eta eraikinekin lotzen da harmonikoki. Maria Cristina erregina Kontxarekin liluratuta geratu zen eta Gipuzkoako udan pasatzen utz ezin daiteken lekua da. Herriko hondartzaren izaera du eta eskudel polit batek baino ez du herritik banatzen.

Zurriola hondartza

16

Zurriola hondartza edo gauza bera dena, Groseko hondartza da Donostiako hondartzarik gazteena. Eta ez zabaldutako kai-muturra eraiki berria (hamar urte inguru) delako bakarrik, gazte eta "surflari" itxura duelako eta giroa sortzen delako baino. Rafael Moneok diseinatutako kongresuen jauregiko kristalek eta Kursaaleko auditorioak dekoratu abangoardista itxura ematen dio Zurriola hondartzari.

Zarautz/
Zarauzko hondartza
11

Piktogramen interpretazioa
Denboraldian, sorosleak Aldagelak Surf egiteko gomendagarria Urpekaritzarako gomendagarria Jatetxeak inguruan Irisgarritasuna

2.500 metroko luzera du Gipuzkoako hondartzarik handienak. Olanaztatutako etxola bitxien koloreen gainean itsasoko ibilaldi animatu eta luzea egin daiteke. Zarauzko hondartzara mota guztietako jendea joaten da: familian egoten diren bainu-hartzaileak, baita uretan nazioarteko hitzordua duten surflariak ere. Hondartzaren ekialdeko muturrean garrantzi ekologiko handia duen gunea, dunak eta Iñurritzako padurak era badaude.

Hondarribia/
Hondarribiako hondartza
17

Informazio gehiago:
www.gipuzkoa.net/hondartzak

Portuaren ondo-ondoan, Gipuzkoako azken hondartza kaimutur batek banatzen du Bidasoa ibaiaren bokaletik. 800 metroko luzera du eta ingurune, berriz, ostera ere urbanizatu berria dago; Hondarribiko hondartzak, hondar gainazal lasaiari esker, bainu patxadatsua hartzeko parada eskaintzen du. Hondartzarekin gozatu baino lehen edo horren ostean, Txingudiko badiaren beste aldera, Hendaiara, igaro daiteke ontzian.

49

Mutriku/
Saturraran hondartza
1

Ondarbeltz

4

Zumaia/
Itzurun hondartza
7

Malkorbe hondartza

10

Gipuzkoako hondartzarik mendebaldekoeneko arroken itxura guztiz bereizgarria da; hondartzaren 300 metroak Mutriku eta Ondarroa (Bizkaia) arte hedatzen dira. Oso olatu onak ditu, eta hori dela eta, Saturraran oso ezaguna da surflarien artean.

Ondarbeltz hitz konposatuak "hondar" eta "beltz" aditzera ematen duen moduan, bertako arroken osaerari esker, aleak finak eta ilunak dira. Hondartza Mutrikuri dagokion arren, Debako herrigunetik oso gertu dago.

Deba/
Santiago hondartza
5

Zumaiaren mendebaldera txangoa eginez iristen den leku polit eta bizigarri honek iodo kopuru altuko urak ditu. Morfologia bikaina itsaslabarrez eta "flysch" fenomenoaz (kareharri eta hareharri orriak forma bertikalean, hostopil itxuran) dago osatuta.

Oso gertu dagoen portura eta "Getariako Arratoira" begira, hondartza apain eta babestu honek ur lasaiak ditu eta ez da oso handia.

Orio/
Oribarzar hondartza
12

Zazpi Hondartzak

2

Santixo hondartza

8

Urpekaritza eta nudismo zaletuek senai arrokatsuen segida malkartsua estimu handitan dute, zerbitzurik gabe baina edertasun handikoa.

Zabala eta herritarra, hondartza honek ISO 14001a dauka, Deba ibaiaren bokalearen alboan kokatutako hondartza eta itsasoko ibilaldi batez inguratutakoa da eskualdeko jende gehien erakartzen duena.

Urola ibaiak bere bokalean osatzen dituen padurekin batera eta Zuloaga Museotik gertu, Zumaiako hondartzarik handienak lasaitasuna eskaintzen du hondar hedadura handian zehar.

Orioren aurrean, Oria ibaiaren bokalearen ezkerraldean dago hondartza txiki eta lasai hau, arrantza gustuko dutenek hain gustuko duten gunea.

Antilla hondartza

13

Mutrikuko hondartza

3

Sakonetako kala

6

Getaria/
Gaztetape hondartza
9

Mutrikuko portuarekin batera, tamaina txikiko herriko hondartza hau (orain obretan) ikus dezakegu.

Deba eta Zumaia artean dago kala txiki hau; inguruan dauden Mendata eta Elorriagako kalen moduan, nudismoa praktikatu nahi dutenentzat eta paisaiaz bere naturaltasunean gozatu nahi dutenentzat aproposa da.

Orioko hondartza nagusia, bere camping eta guzti, jendez inguratuta egon ohi da, baina hala eta guztiz ere, beti da erosoa; izan ere, berritu berria da, eta 3.500 metro koadro hondar du. San Anton ("Getariako Arratoia" ezaguna) mendiaren mendebaldera dago Kantauri Itsasoko hondartza txiki hau.
16 14 15 Hondarribia

17

1 Ondarroa

2 3 4 8 6 7 Zumaia Getaria 11 Zarautz 12 Orio 9 10 13 Donostia San Sebastián

Mutriku Deba

5

50

Burdin harana. Iraganetik ikasten
izkorri mendikatean jaio eta kilometro gutxira, Legazpira iristen da Urola ibaia. Mendetan zehar Gipuzkoako burdinaren hiriburua izan zen Legazpi eta udalerriaren barruan hamabost burdinolatik gora izatera ere iritsi zen garai batean. Horretan lagungarri izan ziren inguruetan sakabanaturiko meategiak, baina baita burdina lantzeko tresneria elikatzeko lurralde honek zituen baldintza ezin hobeak ere.

A

Inguru haietan ugari ziren egurra eta ur korronteak, energia sortzeko aproposak. Metalaren bilakaera hori gertatzen zen bitartean, Legazpi, Zumarraga eta inguruko beste herri batzuetako baserrimunduak bere horretan eusten zion betiko izaera malkartsuari eta

baserri bakartietan nekazaritzako ustiapen txikiekin jarraitzen zuten. Garai haien lekuko da, paisaiaz gain, museo eta interpretazio zentroz osatutako sare interesgarria ere, atzera begiratu eta aurrerapenak ia ezabatu zituen lanbide batzuen nondik norakoez ikasteko.

Informazio gehiagorako: www.lenbur.com / Tel.: 943 73 04 28

Euskal Burdinaren Museoa eta Mirandaolako Burdinola
Galdategi zahar batean kokaturiko museo hau bisitatzean bakarrik ulertzen da Urola bailaran metalak izan duen garrantzia eta paisaia eta herrietako ohiturak aldatzeko erakutsi duen ahalmena. Espazio horretan, bere konplexutasun osoan azaltzen da burdinaren industria, informazio-panel, ikus-entzunezko eta lantresna zaharren bidez. Bisiten osagarri, egiazko erakustaldiak izaten dira igandeetan, Mirandaolako burdinolan –izen bereko ermitaren alboan, mirari famatu bat gertatu zen lekuan-, eta denboran zehar bidaia egiten da XIV. mendera, garai hartako langileek nola lan egiten zuten jakin eta burdina lantzea posible egiten zuen mekanismo ikusgarria ezagutuz. Museoa, gainera, informazio iturri baliotsua da mineral hau protagonista hartuta eskualdean zehar ibilbide tematikoak prestatzeko.
Mirandaola parkea, Telleriarte auzoa (Legazpi).

Artzaintzaren ekomuseoa
Ekomuseoak ardiak, larreak eta ekuazio horri esker sortzen den produkturik ospetsuena, Idiazabal gazta hartzen ditu gaitzat. XVI. mendeko eraikin tradizional batean, artzainen ohiturak azaltzeaz gain, artzainek ingurunearekin duten lotura eta larre zabal bihurtu diren basoen berri ere ematen da. Gazta egiteko prozesua bertatik bertara ezagutzeko aukera ere eskaintzen du museoak.
Erreizabal baserria. Telleriarte auzoa (Legazpi).

olagizon, abeltzain zein nekazariekin) hain lotura estua izan duen elikagaiaren garrantzia aztertzea. Espazio horretan, nekazaritzako ohiko tresnaren eta ogia egosteko erabiltzen ziren beste gailu batzuen bitartez, prozesu guztia azaltzen da, garia ereiten denetik hasi eta ore egosia labetik ateratzen den arte.
Brinkola auzoa (Legazpi).

50eko hamarkadan barrena bidaiatuz: Langileen Ibilbidea
Legazpiko Burdinaren kulturak XX. mendean jo zuen goia. Herriaren itxura eraldatu egin zen orduan, hazten ari zen metalgintzaren eskakizunetara egokitzeko. Garai hartan, 50eko hamarkadan, sortu ziren hiri-paisaia berriak langile-munduaren sekretuak ezagutzeko ibilbide interesgarriak dira egun. Denboran zehar eta Legazpin barrena eginiko bidaia da, langileentzat eta haien familientzat eraikitako azpiegitura guztiak ezagutzeko: handiak (industria-nabeak, langileen koloniak, ekonomatua, anbulatorioa….) eta txikiagoak, industria-enpresariaren bizileku zen etxaldea, langileen ohiko etxeak, kapera eta haurren ikasgelak, esaterako. Azken hiru leku horiek (bikain berregin eta girotuak, erlojua bera geldirik balego bezala) bisita daitezke, iraganaren leiho horren xehetasun guztiez gozatzeko.
Mirandaola parkea, Telleriarte auzoa (Legazpi).

Igartubeiti baserria
Garai bateko euskal paisaiaren ikonorik adierazgarriena izan liteke, akaso, baserria. Bere garrantziaren eta funtzionamenduaren berri emateko, egurrezko egitura zuen XVI. mendeko baserri hau berreskuratu eta erakusketa-leku gisa egokitu zen. Horrela, Igartubeiti baserrira hurbiltzen diren bisitariek garai batean baserriak zeukan itxura ezagutu ahal izango dute. Baserri gisa etxeak zeukan funtzionamenduaren, sagardoa egiteko prozeduraren (denboraldian bakarrik, urtarriletik aurrera) edo ehunka urtean zehar baserri hartan egin ziren lanen usainen (ukuilukoak, sagar bildu berriarena…) berri izan dezakegu, besteak beste.
Ezkio-Itsaso.

Igaralde-Goena baserria. Ogiaren Txokoa
Ogiaren Txokoak Gipuzkoako landa ingurunean izan den irina eta ogia egiteko tradizioa lantzen du. Museo txiki honen helburua da eskualdeko produkzio ekonomikoan parte hartzen zuten gremio guztiekin (meatzari,

51

Gipuzkoako haitzuloak.
Mendeetako historiaurrea, zilarra eta artea
H
ogei mendetan baino gehiagotan, Aiako Harriek zilarra eta beruna, besteak beste, eskaini zizkien ustiatzera ausartu zirenei. Duela bi hamarkada, bertan behera geratu ziren jarduera guztiak, eta merezitako atsedena hartu zuen Harriak. Gaur egun, Arditurriko meatzeak eta barruko sekretuak ikusgai daude jendearentzat. Ekaingo kobazuloaren erreplikak, Ekainberrik, eta Arrikrutzeko ibilaldi zoragarriak osatzen dute Gipuzkoako lurpeko erraietan barrena odisea.

INFORMAZIOA
Arditurri. Meagintza Esperientzia
www.arditurri.com Tel.: 943 49 45 21

Ekainberri
Portale Kalea, 9. Zestoa Tel.: 943 86 88 11. www.ekainberri.com

Arrikrutz
Arantzazura igoera Araotz auzora desbideratzea. Oñati. Tel: 943 08 20 00 www.oinati.org/es/natura-kirola/arrikrutz

>Arditurri, milurteko meategia
Gipuzkoako ekialdean daude, Aiako Harria parke naturalaren eremuan. Ia 2.000 urtetan, etengabe aritu ziren ekinean. Lehenbizi Burdinaroan eta gero erromatarren okupazioan zehar, meatze multzoa aberastasun-iturri oparoa izan zen. Mendigune harritsuen sakoneko barrunbeek orroka jarraitu zuten Erdi Aroan eta hurrengo mendeetan, eskualdeko ibaien ondoan eraikitako burdinolak elikatzeko. Baina lanen bizitasun joria bertan behera geratu zen joan zen mendearen bukaeran. Balantzea ikaragarria izan zen, milaka tona material (adibidez, burdina, beruna, zilarra eta fluorita) atera baitzituzten guztira meatzeetatik. Etengabeko ustiapenaren ondorioz, eremu natural ikusgarria sortu da harrien barrenean: hainbat eta hainbat kilometroko galeriak, paisaiak eta kobazulo artifizialak. Barruan sartu eta metal baliotsuz gainezka dagoen eremu hura ikusita, argi ulertzen da zergatik geratu ziren txundituta bai erromatarrak, bai haien ondoren iritsi zirenak. Bi bisita mota daude eta bertako kontu ezezagunak eta historiaren nondik norakoak azaltzen dituen Interpretazio Zentroa. Bestalde, XX.

mendearen hasieran eraikitako trenbidearen ibilbide zaharra Arditurriko Bide Berdea da egun, eta txirrindulariek eta oinezkoek erabiltzen dute. Meatze multzoaren ingurunea ezagutzeko aukera eskaintzen du.

>Ekain, iraganeko artistak
Ekaingo kobazuloa 1969an aurkitu zuten baina haren historia ehunka urte aurretik hasi zen. Kantauri aldeko Historiaurreko artearen harribitxitzat hartzen da eta Altamira edo Tito Bustillo kobazulo “senide” garrantzitsuekin batera, Gizateriaren Ondare gisa hartzen du Unescok. Euskal Herrian ondoen zaindu den lurpeko altxorra da Ekain. Horregatik, hainbat hamarkadatan zehar babestu egin behar izan zen masifikazioaren aurrean, bertako margoak etorkizuneko belaunaldientzat ere gorde ahal izateko. Horrela, 2008an

Ekainberri ireki zen, paleolitiko garaian gizakien bizileku izan zen, jatorrizko santutegi artistikotik hurbil. Ekaingo margoen %90 erreproduzitu zen, Frantziako Lascaux kobakoen garrantzi bereko guztiak, koba horixe hartzen baita labar-artearen katedral handitzat. Eta jatorrizko espazioaren zimur eta zirrikituak ere imitatu egin ziren eta errepika erabat leiala eta ingurunearekin errespetuzkoa sortu zuten. Ekainberrin, gainera, Euskal Herriko historiaurrearen aztarnak aztertzerakoan Jose Miel Barandiaranek izan zuen garrantziari buruzko erakusketa areto bat ere badago; eta baita Ekaingo kobazuloaren aurkikuntzaren gorabeherak eta Euskadiko arte paleolitikoko beste harribitxi batzuei buruzko informazioa ere.

>Arrikrutz, piztien koba
Oñati eta Arantzazuko Santutegiaren artean kokatua, Aizkorri mendi lerroaren oinetan, lurpeko unibertso bat da Arrikrutz, dozena bat kilometroko galeriaz osatua. 2007an koba-

ren 500 metroren egokitze-lanak amaitu ziren, plataforma baten bidez eta argiztapen sistema konplexu bati esker, bertako sekretuak ezagutzera emateko bisitariei. Ibilbideko ikusentzunezkoaren merituak gorabehera, mendeetan zehar forma bikainez eta estalaktita lirainez Naturak landu duen lurpeko katedral barroko izugarria da Arrikrutz. Aldaola izeneko lurpeko ibaiak zeharkatzen du espazioa eta historiaurrean zehar animalia basatien babesleku izan zen: hartzak, panterak edo lehoiak esaterako. Horien guztien arrastoak geratu ziren Arrikrutzen. Lurraren errainetan zehar ordubeteko bisita egin daiteke kobazulo honetan.

52

Gipuzkoatik Santiago aldera
S
antiagomendi gainean dagoen ermita (Astigarraga), Aizkorri mendikatea gurutzatzen duen San Adrian tunela edo Guadalupeko eta Itziarko amabirjinei egindako bisitak Gipuzkoako Donejakue bidean mugarriak dira. Santiagoko Done Jakue bidean gure lurraldera iritsitako erromesek bi bideren arteko aukeraketa egin behar izaten zuten; Kostaldekoa edo Barnealdekoa. Oraindik ere, Gipuzkoa ezagutzeko bi modu dira.
FRANCIA
N1

Irun

Donostia San Sebastián
Astigarraga

Oiartzun

Hernani

Barnealdeko bidea
menderako, apostoluaren hilobirako erromesaldien goreneko aldia iritsi aurretik, bide hori, Errege Bidea izenarekin ere ezaguna dena, lurraldearen bizkarrezurra zen. Erromatarren garaitik erabiltzen zen bide hori, Oria ibaiko ibarretik barrena Gipuzkoa Berdean barneratzen dena, Gaztelako goi-lautadako norabidean Arabako lautadara iritsi arte.

www.caminosnorte.org

Urnieta

Andoain Villabona

XI.

Donostiako Elizbarrutiko Museoan begizta daitekeen apostoluaren harzurizko eskultura.
Legorreta

Anoeta

Tolosa

1.

Ordizia Beasain
Segura

Bidasoaren bokalera iristen ziren Europako erromesek komunikazio ardatz hori erabiltzen jarraitu zuten. Alfontso X. Jakitunak ardatz horretan gotortutako hiribilduak eraiki zituen eta ondorioz, ardatzaren garran-tzia areagotu egin zen.

Zegama

Tunel de San Adrián [ ]

N-1

1. etapa:

2. etapa:

ALAVAARABA

2.

Irun - Andoain
(30,9 km.) Santiago zubitik Bidasoa gurutzatu eta Gipuzkoan sartuko gara, Irunen. Bertan mantentzen dute Junkal Andre Mariaren parrokian Junkal amabirjina beltzaren taila erromanikoa. Gurutze auzora igarota, ibilbideak Oiartzungo hainbat herri-bide erabiltzen ditu Astigarragaraino, hain ezagunak diren sagardotegiak tartean direlarik. Bertatik, XIII. mendeko Santiagomendi ermita txikiraino igoko gara, lurraldeak duen Donejakue bideko erreferentzia nabarmenetakoa baita. Ibilbidea Hernani bazterrean utzita pasatzen da, Urumea ibaiaren bazterretik Ur nietan sartuz. Antzinako trenbideak eramango gaitu Andoainera.

Andoain - Beasain
(36,6 km.) Andoaindik, Barne aldeko bideak Oria ibaiaren ibilbidea jarraitzen du, errepide eta baserri zonaldeetatik Billabonatik, Anoetatik eta Hernialde herri txikitik barrena Tolosara arte. Tolosa Alfontso X. Jakitunak eraikitako hiribilduetako bat izan zen, ondoren Gipuzkoako hiriburu izatera iritsiko zena. Ospital-Zaharra (erromesei aterpea ematen ziena), Idiakez jauregia eta Santa Maria parrokia dira geratzeko moduko lekuetako batzuk. Bertatik, bidea zonalde menditsuagoan barneratzen da, Albizturreko Santa Marina auzotik eta Murumendi mendiaren magaletik barrena, Gipuzkoako geografiazentroa. Beasainera jaisterakoan, Igartzako monumentu multzoa topatuko dugu.

3. etapa:

Beasain - Zalduondo,
(Araba) (34,3 km.)
Beasaindik bidea Olaberriko gainera igotzen da, Goierri guztia ikusteko parada eskainiz, eta Kurutzeta ermitaren inguruetara gerturatzen da, Idiazabalen. Hurrengo puntua Segura izango da; bertako gune historikoak, monumentu multzo izendatua dagoenak, Erdi Aroko egitura mantentzen du. Santa Barbara ermitaren ondotik pasatuko gara igoera eta jaitsiera ugariren ondoren Zegamara iritsi aurretik; bertako erromesen erietxea zena egungo "Las Nieves" ermitan zegoen. Baso artean, erreferentzia gisa Iruetxea eta Sancti-Spiritus ermitak hartuta, gora joko dugu, San Adrian tunelarekin amaitzen den hegalera iritsi arte, antzina harkaitzean zulatutako pasabidea. Aurrerago Araba dago.

3.

1. Tourseko San Martin parrokia-eliza, Andoainen. 2. Santiago Matamoros, Segurako parrokian. 3. San Adriango Tunela, Araba eta Gipuzkoaren arteko topagunea.

53

Kostaldeko bidea
Mutriku Deba
BIZKAIA
8 A70 E-

Hondarribia
FRANCIA

Zumaia

Getaria Zarautz Orio

Pasaia Donostia San Sebastián

Askizu elizan, Getaria eta Zumaia artean, Erdi Aroko hainbat irudi interesgarri topatuko ditugu.

ostaldeko Bidea, Bizkaiko Lea-Artibai eskualdean sartu aurretik Gipuzkoako itsasertza jarraitzen duena, Santiagoko Donejakuerako erromes bide zaharrenetakoa dela dirudi, Barne aldekoa eta beste ezagunagoak baino lehenagokoa. IX eta X. mendeetan, Gipuzkoa eta Gaztelaren artean oraindik bide hobekuntzarik izan gabe, erromesen biderik gustukoena zen.

K

1.

Hala ere, bazen "edonon topa zitekeen Ozeanoaren beso hantuen haserreaz" (Portoko Hugo, Portugalgo apezpikua, 1120an). Izan ere, kostaldeko ibilbideetan itsasertzeko gorabeherak egin eta Gipuzkoako ibaien bokaleek eragindako mozketak gainditu behar izaten zituzten erromesek; Oiartzun, Urumea, Oria, Urola eta Deba.

1. etapa:

2. etapa:

Irun – Donostia
(25 km.) Santiago zubitik, errepidez joango gara Hondarribiraino; harresitutako antzinako gunea du, monumentu historiko eta artistiko nazionala. Karlos V.aren gaztelua (gaur egun paradore nazionala) dago Arma Plazaren buruan. Jaizkibel mendirako igoeran dago Guadalupe gotorleku eta santutegia (XV. mendekoa). Pista batean zehar Jaizkibel kostako mendia zeharkatuko dugu Lezora jaitsi, Santo Kristo Basilikaren ondotik pasatuz, bere bizar gabeko Kristoarengatik ezaguna. Bideak Pasai Donibanerantz jarraitzen du, Pasaiako badian dauden barrutietatik harrigarriena, tipikoak diren Santiago plazako arrantzale etxe tipikoekin. Txalupa batekin Pasai San Pedrora joango gara, eta bertatik Pasai San Pedro hiriburutik bereizten duen Ulia mendira igoko gara. La Plata itsasargia ikusi ondoren, ibiltariak itsas ikuspegia duen ibilaldi polita izango du, Donostiara jaitsi arte.

Donostia – Zarautz
(25 km.) Kontxako badiaren beste aldean, ibilbideari jarraituz, Igeldo mendi aldera eta Igeldoren jarraipena den Mendizorrotz aldera joango gara. Orion, San Martin de Tours eta San Juan ermitak daude, hondartzatik gora. Oria ibaiaren bokalea gurutzatu eta Talaimendi mendia pasatu ondoren, ibiltaria Zarautzera iritsiko da. Bertako hondartza luzeaz gain, Santa Maria la Real eliza ezagutu beharra dago, "Erromesaren Hilobiarekin".

ziren erromesak, Askizukoan, alegia.Zumaian, Kostaldeko Bideak barne aldera egiten du Urola ibaitik eta baserri arteko bidexka batean zehar, erromesarentzat beste mugarri batera iristeko, Itziarko elizara hain zuzen, XIII. mendeko Amabirjinaren irudia duenera. San Roke ermitatik pasatzen den pista batetik Debaraino iritsiko gara, eta Santa Maria la Reali eskainitako parrokia elizarekin egingo dugu topo.

2.

4. etapa:

3.

3. etapa:

Deba – Markina-Xemein (Bizkaia)
(29 km.) Debatik abiatuta, itsasadarren gaineko zubi bakarra zeharkatu behar da bideari ekiteko. Mutrikuko lurretan dagoen Laranga auzora eramango gaitu bideak. Hortik, Arno mendian barrena (interes natural berezia duten eremuak biltzen dituen Natura 2000 sarearen barruan dago) sartuko gara Bizkaian. Etapa Markina-Xemeinen amaitzen da.

Zarautz – Deba
(erromesentzako aterpetxea dago bertan) (22 km.) Meagas gainetik Zarautz Getariarekin lotzen zuen antzinako galtzada dago. Vista Alegre parkeko zuhaitzek eta Santa Barbara ermitak zehazten dute bidea. Zumaia aldera jaisterakoan, San Martin de Tours-i gomendatutako beste tenplu batean geratu ohi

1. Santiagotxo ermita, Jaizkibel mendiaren hegaletan kokatuta. 2. Santo Kristo elizan, Lezon, egurrezko Kristo gurtzen da, oso ohikoa den gotiko estilokoa, aurpegian ez du bizarrik. 3. Zarauzko galtzada.

Done Jakue Bidearen Interpretazio Zentroa (Orio). www.oriodonejakue.net

54

Gipuzkoa, urratsez urrats eta bizikletaz
www.gipuzkoabizikletaz.net

M

apa batean, Gipuzkoa berde koloreko gainazal handia da. Eremu honetan, lurrak bizirik daude, erliebeak sortzen dituzte eta basoz, haranez, goragune leunez eta mendigune sendoz beterik daude. Beste alderdi hau ezagutzeko, autoa utzi, oinetako erosoenak jantzi eta bizikletako katea koipezta ezazu. Hori da lurraldean hobe kontserbatutako altxorrarekin, alegia, bere ondasun naturalarekin bat egiteko bide bakarra. Bai urratsez urrats, bai bi gurpilen gainean, Gipuzkoa bide hauetatik ezagutzeak gure arbasoengandik jarauntsitako paisaia iraunarazten laguntzeaz gain, gure ingurunearekin era lasai eta errespetuzko batean harremanetan jartzeko aukera ere ematen du. Hona hemen naturaren lagun egiteko eta bere merituekin txundituta geratzeko gonbidapena. Ahaleginak mereziko du.

Lau bide berde
Leitzaran
Gipuzkoako geografiako ibilbide erakargarrienetariko bat da, ez bakarrik bere inguruengatik, baizik eta haritzez, pagoz eta pinuz beteriko mantu trinko horrek ezkutatzen duen historiarengatik ere. XX. mende hasieran, Leitzaran ibaiko harana Plazaolako meatzeetatik ateratako burdina Andoainera zeraman trenbideak zeharkatzen zuen. Urte batzuk geroago, meatzeetako jarduera bertan behera utzi, eta trena bidaiariak garraiatzen hasi zen Iruña eta Donostia artean mendearen erdialdera arte. Ondoren, Plazaola ahaztua geratu zen, harik eta malda pixka bat duen bide hau berreskuratu, bere tunel anitzei argia jarri eta oinezkoak eta bizikletariak erabiltzen hasi ziren arte. Guztira, ia 25 kilometroko bidea Gipuzkoan zehar, eta basoen, harrizko zubien eta zoko bukolikoen bilduma zoragarria, hori guztia Leitzaran ibaiaren marmar iraunkorraren soinuarekin batera.

Bi gurpil eta bide anitz
Etorkizuna bi gurpilena da. Gipuzkoan asmo handiko proiektua jarri dute martxan, lurralde osoan bizikletarientzako bideen sare segurua, erosoa eta erabilgarria ezar-tzeko, aisialdirako balioko duena, eta baita mugikortasunerako ere. Alde batetik, Donostiak bidegorri sare zabala dauka –horrela deritze bide hauei, ezaugarritzat gorri kolorea baitute– hiriko auzo ezberdinak lotzen dituztenak. Bestalde, lurralde historikoko gainontzeko herriak ere ekimen honi batzen ari zaizkio, eta, bien bitartean, hiriarteko bideak eratzen ari dira, Gipuzkoa oinezkoek eta bizikletariek elkarrekin erabiliko dituzten bideekin egituratzeko. Honi guztiari bidegorriak gehitu behar zaizkio –era komenigarri batean balizatuak eta egokituak– eta baita ingurunea hondatu gabe naturarekin harremanetan jartzeko aukera ematen diguten bide berdeak ere. Debabarrenean dago Gipuzkoako BTT zentro bakarra. Elgoibarren dago, Mintxetako harrera gunean ibilbideei buruzko informazioa eskaintzen du eta GPSak alokatzeko zerbitzu berritzailea jartzen du txirrindularien eskura.
Debabarreneko BTT zentroa: Mintxeta harrera gunea Tel.: 943 74 73 56 www.euskadibttzentroak.com debabarrena@euskadibttzentroak.com
MIKEL ALBISU

Arditurri
Arditurriko bidegorria itsasertzean hasten da eta Aiako Harriaren ezaugarri diren erliebe malkartsuetara garamatza. Ibilbidea, hasiera batean, Arditurriko meatzeetan lortutako fluor espatoa Pasaiako portura zeraman trenak sortu zuen, merkantziari itsaso-irteera bat ematearren. Guztira, dozena bat kilometro dira, laguntzat Oiartzun ibaia eta ezaugarritzat paisaiaren kontraste handiak dituztenak: ibilbidean zehar, herrietako estanpak, nekazalguneetakoak baino gehiago topatzen ditugu –Pasaia edo Oreretaren kasuak, esaterako– eta, ondoren, Altzibar edo Ergoienen ezaugarri den landa-ingurunean murgiltzen gara, azkenik, ibilbideari izena ematen dioten meatzetara heltzeko, erromatarren garaietan ere ustiatzen zirenak. Aiako Harria mendigunea, Nafarroa eta Gipuzkoa arteko muga naturalak eta granitozko gailur handiak, gure bidaiaren amaiera bikaina dira.

Urola
Hamaika zubi, ia hogei bat tunel, errepidearen eta Urola ibai emaritsuaren gainetik doan bidexka… Oraingo bidegorriak, lehen, Zumaia eta Zumarraga lotzen zituen bidaiarien trenak egiten zuen ibilbidearen zati bat berreskuratu du, Gipuzkoako bihotz berdean. Trenbidea desagertu zenean, Azkoitia eta Zumarraga arteko hamahiru kilometroak egokitu ziren, lur trinkoz eginiko bide berdea eratuz, ia maldarik gabea eta paisaia ederrekoa, mendien artean kokatua eta Urolaren ertzeko baserrien ikuspegi apartekin. Duela gutxi, ibilbidea seinaleztatu da, tarte batzuk asfaltatu dira eta Legazpira heltzeko aukera ematen duen bidegorri batekin lotu da. Bidea bizikletari eta oinezkoei zabalik dago.

Mutiloa-Ormaiztegi
Mutiloa-Ormaiztegi bide berdea 2008ko abenduan inauguratu zuten. Goierriko iragan meatzari interesgarria ezagutzeko aukera eskaintzen dio bisitariari, Zeraingo eta Mutiloako meatzebarrutiak eta Ormaiztegiko iparraldeko tren-geltokia lotzen zituen trenaren ibilbide berbera eginez. Ormaiztegiko trenbidetik, Pasaiako portura eramaten zituzten mineralak, eta handik Europako hainbat txokotara esportatzen ziren. Aipatutako trenbidea XX. mendearen hasieran eraiki zuten: 4,5 kilometroko luzera eta 0,75 metroko zabalera zituen. Erabiltzeari utzi zitzaionean, 1930an, erakunde publikoen esku geratu zen, eta orain txirrindularientzat eta oinezkoentzat berreskuratu dute. Etorkizunean ekinean hasiko den Goierriko meatze-barrutien interpretazio-bidearen ardatz egituratzaileetako bat izango da hizpide dugun ibilbidea.

55

1

3
Mutriku

4
Astigarraga

5

16
Asteasu

6
Zizurkil

12 15

7
Antzuola

Gustu guztientzako mendiak eta bideak
Gipuzkoako orografia malkartsu eta ezberdina dela eta, lurraldea mendi-ibiliak egiteko leku aparta da. Mendizorrotz edo Jaizkibel moduko kostaldeko goraguneek, barnealdeko mendizerrek, Aralar edo Aizkorri bezala, edo Izarritz edo Irimo moduko gailur ertainek Gipuzkoa osatzen duten mendien fede ematen dute. Horri guztiari, lekuari izaera handia ematen dioten eta lurraldea urratsez urrats eta motxila bizkarrean dutela ezagutu nahi duten horiei bizigarriak ematen dizkieten haran anitzak gehitu behar zaizkio -tamaina desberdinetakoak hauek ere-. Alde batetik, maila guztietarako egokiak diren mendi-ibili anitz egiteko aukera daukagu. Ohikoena asteburuetan kirol jarduera ohikoren bat egitea da: Ernio -Tolosa ondoan dagoena eta gailurrean hilerri kezkagarri bat duena-, Adarra -Leitzarango bailararen inguruan dagoena eta ezaugarritzat hainbat monumentu megalitiko dituena-, Txindoki -ibilbide zorrotzagoak eta gailur harritsuak dituena- edo Aizkorri, Gipuzkoako sabaietariko bat, bezalako mendietara igotzea. Goiz bat nahikoa izango da hauetariko batera igotzeko eta lehen eskutik Euskadiko bazter honetako paisaien bikaintasuna ziurtatzeko. Bestalde, ibilbide handiko bideen sare konplexu batek Gipuzkoako lurraldea iparraldetik hegoaldera eta ekialdetik mendebaldera zeharkatzen du. Dagoeneko ezagunak diren GRak dira -bi koskek seinaleztatzen dituzte, bata zuria eta bestea gorria- asmo handikoak eta konplexuak diren ibilbideak balizatzen dituztenak, izan ere, osoak egingo balira, hainbat eguneko ahalegina eskatuko lukete. Hala eta guztiz ere, tarteka edo motzagoak diren txangoetan egin daitezke. Horrela, nabarmentzekoa da GR121, Gipuzkoa erabat inguratzen duena, Nafarroarekin, Bizkaiarekin, Arabarekin eta Kantauri Itsasoarekin dituen mugetan barrena; GR-20a, Aralarreko mendizerran zehar doana edo GR-120, barnealdeko ikuspegi bikaina eskaintzen diguna, hiru gune arkitektoniko eta erlijiosoen bidez: Loiolako Santutegia, Antiguako ermita Zumarragan eta Arantzazuko Santutegia. Gipuzkoako patroiaren pausuak ere jarrai ditzakegu ibilbide ignaziarreko GR-21etik, Loiolako san Ignaziok Iruñan zauritua izan ostean egin beharreko ibilbide neketsua gogorarazten diguna; Arantzazura erromes joan gaitezke, Donostiatik abiatuta, lurralde osoa zeharkatuz (GR-34) edo transhumantziaren bidea gogoratu dezakegu (GR-35) abeltzainek hilabete hotz eta beroetan bazkalekuetara iristeko erabiltzen zutena.

13

8

14
Mutiloa

Ordizia

9 10 11

Zegama

Hiriarteko bide ziklistak
1 Irun-Endarlatsa 2 Lezo-Errenteria 3 Errenteria-Oiartzun 4 AstigarragaMartutene 5 Hernani-Urnieta 6 Zizurkil-Asteasu 7 Tolosa-Alegia 8 Alegia-Itsasondo 9 Ormaiztegi-Beasain 10 Idiazabal-Segura 11 Segura-Zegama 12 Azpeitia-Azkoitia 13 Urretxu-Legazpi 14 Arrasate-Aretxabaleta -Eskoriatza 15 Soraluze-BergaraAntzuola

Bide berdeak
1 Leitzaran 2 Arditurri 3 Legazpi - Azkoitia (Urola) 4 Ormaiztegi - Mutiloa

16 Elgoibar-Maltzaga

www.gipuzkoaoinez.net Ibilbide luzeko bideak:
GR 121 GR 120 GR 34 GR 35 GR 20 GR 21 GR 9 GR 11 GR 12 Gipuzkoara Txangoa Hiru tenpluen ibilbidea Donostia - Arantzazu Transhumantziaren bidea Aralarrera Txangoa Inazio bidea Probintzietako Abelbide Erreala Pirinioetako ibilbidea Euskadiko ur-banalerroaren ibilbidea

Aralar mendizerrako ibilbide ezberdinen seinaleztapena

56

N O N

L O

E G I N ?

Hotelak eta ostatuak
> Donostia
MARIA CRISTINA H República Argentina, 4 ***** 943 43 76 00 943 43 76 76 www.mariacristina.es hmc@luxurycollection.com

SILKEN AMARA PLAZA H Plaza Pío XII, 7 **** 943 46 46 00 943 47 25 48 www.amaraplaza.com amaraplaza@hoteles-silken.com

LEKU EDER Bº Igueldo, s/n 943 21 09 64 / 21 01 07 943 21 97 91 www.lekueder.com info@lekueder.com

H **

ALDAMAR P Aldamar, 2-1º ** 943 43 01 43 943 42 36 95 www.pensionaldamar.com pension@pensionaldamar.com

TRYP ORLY H Pza. Zaragoza, 4 **** 943 46 32 00 943 45 61 01 www.tryporly.solmelia.com tryp.orly@solmelia.com

NICOL’S H Pº de Gudamendi, 21 ** Bº Igeldo 943 21 57 99 943 21 17 24 www.hotelnicols.com hotel@hotelnicols.com

ALEMANA P San Martín, 53 ** 943 46 25 44 943 46 17 71 www.hostalalemana.com reservas@hostalalemana.com

ABBA LONDRES Y H DE INGLATERRA **** Zubieta, 2 943 44 07 70 943 44 04 91 www.hlondres.com reservas@hlondres.com

VILLA SORO H Avda. de Ategorrieta, 61 **** 943 29 79 70 943 29 79 71 www.villasoro.com info@villasoro.com

PARMA H General Jauregui, 11 ** 943 42 88 93 943 42 40 82 www.hotelparma.com hotelparma@hotelparma.com

ALTAIR Padre Larroca, 3. 943 29 31 33 www.pension-altair.com pensionaltair@orange.es

P **

BERR ASTORIA 7 IA H Sagrada Familia, 1 **** (Esquina Sancho El Sabio) 943 44 50 00 943 44 54 54 www.astoria7hotel.com info@astoria7hotel.com

ANOETA H Pº de Anoeta, 30 *** 943 45 14 99 943 45 20 36 www.hotelanoeta.com hotel@hotelanoeta.com

TERMINUS H Avda. de Francia, 21 ** 943 29 19 00 943 29 19 99 www.hotelterminus.es info@hotelterminus.es

AMETZAGAÑA Camino de Uba, 61 943 45 63 99 / 45 90 92 943 47 27 78 www.ametzagana.com ametzagana@terra.es

P **

BARCELÓ COSTA VASCA H Avda. Pío Baroja, 15 **** 943 31 79 50 943 21 24 28 www.barcelocostavasca.com costavasca@barcelo.com

AVENIDA H Pº de Igueldo, 55 *** 943 21 20 22 943 21 28 87 www.hotelavenida.net avenida@hotelavenida.net

ARRIZUL H Peña y Goñi, 1. * 943 32 28 04 943 32 67 01 www.arrizulhotel.com info@arrizulhotel.com

ANOETA Avda. de Madrid, 13 – 1º 943 24 52 88/676 47 81 97 943 24 52 88 reservas@pensionanoeta.com

P **

GUDAMENDI H Pº Gudamendi - Monte Igeldo **** 943 21 40 00 943 21 51 08 www.hotelgudamendi.com reservas@hotelgudamendi.com

CODINA H Avda. Zumalacárregui, 21 *** 943 21 22 00 943 21 25 23 www.hotelcodina.es info@hotelcodina.es

MONTE ULÍA H Alcalde José Elosegi, 21 * 943 32 67 67 943 32 64 00 www.hotelmonteulia.com contacto@hotelmonteulia.com

ARTEA San Bartolomé, 33 943 45 51 00 www.pensionartea.com

P **

HESPERIA DONOSTI H Avda. Zarautz, 120 **** 943 31 91 00 943 31 91 10 www.hesperia-donosti.com hotel@hesperia-donosti.com

HUSA EUROPA H San Martín, 52. *** 943 47 08 80 943 47 17 30 www.hotelhusaeuropa.com hoteleuropa@husa.es

RECORD H Calzada Vieja, 35 * 943 27 12 55 943 27 85 21 www.hotelrecord.com hotelrecord@hotelrecord.com

BAHIA P San Martín, 54 bis ** 943 46 92 11 943 46 39 14 www.hostalbahia.com bahia@hostalbahia.com

MONTE IGUELDO H Paseo del Faro 134 **** 943 21 02 11 943 21 50 28 www.mercure.com www.monteigueldo.com

NIZA Zubieta, 56 943 42 66 63 www.hotelniza.com niza@hotelniza.com

943 44 12 51

H ***

ZALDUA H Pº Hipódromo, 8 (Zubieta) * 943 36 66 20 943 36 12 67 www.hotelzaldua.com hotel@hotelzaldua.com

BASIC CONFORT San Lorenzo 12-2º 943 43 01 32/ 943 42 25 81 943 42 25 81 www.basicconfort.com basicconfort@hotmail.com

P **

N.H. ARANZAZU H Vitoria-Gasteiz, 1 **** 943 21 90 77 943 21 90 50 www.nh-hotels.com nharanzazu@nh-hotels.com

EZEIZA H Avda. Satrústegui, 13 ** 943 21 43 11 943 21 47 68 www.hotelezeiza.com hotelezeiza@adegi.es

ZARAGOZA PLAZA H Plaza Zaragoza, 3 * 943 45 21 03 943 44 65 02 www.hotelzaragozaplaza.com contacto@hotelzaragozaplaza.com

BASIC CONFORT II P Puerto 17- 2º ** 943 42 25 81 943 42 25 81 www.basicconfort.com basicconfort1@hotmail.com

PALACIO DE AIETE H Goiko Galtzara Berri, 27 **** 943 21 00 71 943 21 43 21 www.hotelpalaciodeaiete.com info@hotelpalaciodeaiete.com

BERR IRENAZ RESORT HA IA Pº Oriamendi, 94 ** 902 73 39 17 / 943 30 81 49 / 607 85 33 14 943 30 92 65 www.irenaz.com resort@irenaz.com

AIDA P Iztueta, 9-1º ** 943 32 78 00 943 32 67 07 www.pensionesconencanto.com aida@pensionesconencanto.com

BELLAS ARTES P Urbieta, 64-1ºD ** 943 47 49 05 943 46 31 11 www.pension-bellasartes.com info@pension-bellasartes.com

SAN SEBASTIAN H Avda. Zumalacárregui, 20 **** 943 31 66 60 943 21 72 99 www.aranzazu-hoteles.com www.hotelsansebastian.net sansebastian@aranzazu-hoteles.com

LA GALERIA Infanta Cristina, 3-1 943 21 60 77/31 75 59 943 21 12 98 www.hotellagaleria.com hotel@hotellagaleria.com

H **

ALAMEDA P Boulevard, 16 – 2º ** 943 42 64 49 943 43 30 15 www.pensionalameda.com alamedapension@yahoo.es

BIKAIN P Triunfo, 8 - Entresuelo ** 943 45 43 33 943 46 80 74 www.pensionbikain.com reservas@pensionbikain.com

N O N

L O

E G I N ?

57

BUENA VISTA Cristobal Balenciaga, 42 943 21 06 00 943 21 06 01 CHOMIN Avda. Infanta Beatriz, 16 943 31 73 12

P **

URUMEA P Getaria, 14 - 1º ** 943 42 46 05 943 42 46 05 www.hostalurumea.com hostalurumea@mixmail.com

> Beasain
GUREGAS H Carretera Nacional Km 1 ** 943 00 08 05 943 31 03 63 beasain.guregas@est.grupogureak.com

> Elgoibar
TXARRIDUNA H Ermuaran bide, 3 ** 943 74 87 78 943 74 87 79 www.hoteltxarriduna.com reservas@hoteltxarriduna.com

P **

> Anoeta
BERR BENTA ALDEA IA Ctra. Anoeta-Tolosa, s/n 943 65 40 79

DONOSTIARRA P San Martín, 6-1º ** 943 42 61 67 943 43 00 71 www.pensiondonostiarra.com informacion@pensiondonostiarra.com

P **

IGARTZA H Oriamendi, 41 * 943 08 52 40 943 08 52 41 www.goierri.com/h-igartza h-igartza@goierri.com

> Errenteria
BERRI-VERSALLES BERRIA H Alto de Capuchinos, 9 ** 943 51 20 45 943 51 66 16 www.hotelversalles.es reservas@hotelberriversalles.com

GRAN BAHÍA BERNARDO P Embeltran, 16-1º dcha. ** 943 42 02 16 943 42 82 76 www.pensiongranbahiabernardo.com granbahia@mixmail.com

> Arrasate-Mondragón
MONDRAGON H Biteri Etorbidea, 16 *** 943 71 24 33 943 71 23 43 www.hotelmondragon.com hotelmondragon@hotelmondragon.com

SALBATORE Bº Salbatore, s/n / 943 88 83 07/62

H *

> Bergara
ORMAZABAL Barrenkalea, 11 943 76 36 50

> Errezil
H **
TRINTXERA H Letea, 14 ** 943 68 12 06 943 68 12 16 www.trintxera.com informazioa@trintxera.com

ITXASOA P San Juan, 14 - 2ºE-F ** 943 42 01 32 / 43 00 86 943 42 01 32 www.pensionesconencanto.com itxasoa@pensionesconencanto.com KAIA Puerto, 12 / 943 43 13 42 www.pensionkaia.com reservas@pensionkaia.com

P **

ARRASATE H Biteri Etorbidea, 1 ** 943 79 73 22 943 79 14 16 www.hotelarrasate.com hotel@hotelarrasate.com

> Bidegoian
IRIARTE JAUREGIA BERRIA H Eliz-Bailara, 8 **** 943 68 12 34 943 68 12 35 www.iriartejauregia.com info@iriartejauregia.com

> Eskoriatza
AZKOAGA ENEA H Gastañadui, 4 *** 943 71 45 66 943 71 45 69 www.hotelazkoagaenea.com info@hotelazkoagaenea.com

URIZAR Ferrerías, 15 943 79 12 93

P ** P **

KURSAAL P Peña y Goñi, 2 - 1ºD ** 943 29 26 66 943 29 75 36 www.pensionesconencanto.com kursaal@pensionesconencanto.com LA CONCHA P San Martín, 51 ** 943 45 03 89 943 46 08 93 www.pensionlaconcha.net reservas@pensionlaconcha.net LA PERLA Loyola, 10 943 42 81 23 www.pensionlaperla.com LOREA Alameda del Boulevard, 16 943 42 72 58 943 42 72 58 www.pensionlorea.com

UXARTE Bº Udala 943 79 12 50 943 77 15 62

> Deba
AISIA DEBA H Markiegi, 6 *** 943 60 80 52 943 19 24 00 www.aisiahoteles.com kresala@aisiahoteles.com

MENDIGOIA H Polígono ind. Torrebaso, 4 *** 943 71 57 00 943 71 54 10 www.hotelmendigoia.com mendigoia@hotelmendigoia.com

> Astigarraga
BEIZAMA Bº Ergobia, s/n 943 55 00 42 / 33 29 77

P **

P **

> Getaria
KANALA ITZIAR H Itziar ** 943 19 90 35 943 19 93 64 www.hotelkanala.com ITURREGI Barrio Azkizu 943 89 61 34 www.hoteliturregi.com info@hoteliturregi.com

H ****

> Azkoitia
P **
LARRAMENDI TORREA San Juan, 6 / 943 85 76 66/ 65 www.larramenditorrea.com hotel@larramenditorrea.com

H *

ZUMARDI Marinel, 12 / 943 19 23 68 zumardi001@terra.es

P **

MAITE P Avda. Madrid, 19-1ºB ** 943 47 07 15 943 45 48 26 www.pensionmaite.com info@pensionmaite.com REGIL Easo, 9-1º / 943 42 71 43 www.pensionregil.com

SAIAZ –GETARIA H San Roke kalea 25-27 ** 943 14 01 43 943 14 03 45 www.saiazgetaria.com info@saiazgetaria.com

> Eibar > Azpeitia
LOIOLA Loiolako Inazio hiribidea, 47 / 943 15 16 16 / 18 www.hotelloiola.com

P **

H **

ARRATE H Ego Gain, 5 *** 943 20 72 42 943 70 00 74 www.hotelarrate.es arrate@hotelarrate.es

AZKUE H Alto de Meagas, 2 * 943 83 05 54 943 13 05 00 www.hotelazkue.com info@hotelazkue.com

URKIA Urbieta, 12 943 42 44 36 www.pensionurkia.com

P **

LARRAÑAGA H Elosiaga, 392 * 943 81 11 80 943 15 15 17 www.hotel-larranaga.com info@hotel-larranaga.com

KRABELIN H Bº Arrate, s/n ** 943 20 27 27 943 20 89 91 www.hotelkrabelin.com contacto@hotelkrabelin.com

ITXAS GAIN H San Roke, 1 * 943 14 10 35 943 14 10 33 www.hotelitxasgain.com info@hotelitxasgain.com

58

N O N

L O

E G I N ?

GETARIANO Herrerieta kalea, 3 943 14 05 67 IRIBAR Aldamar, 23 943 14 04 51 KATRAPONA Katrapona, 4 943 14 14 09 www.katrapona.com info@katrapona.com

P ** P ** P **

PALACETE H Pza. Guipúzcoa nº5 * 943 64 08 13 943 64 62 69 www.hotelpalacete.net info@hotelpalacete.net

> Itsasondo
IZASKUN Nagusia, 10 943 88 00 12

P **

LINTZIRIN H Ctra. N-1, Madrid-Irún PK. 469 *** 943 49 20 00 943 49 25 04 www.hotellintzirin.com lintziri@adegi.es

> Idiazabal > Lasarte-Oria
ALAI Alto de Etxegarate, s/n 943 18 70 58 / 76 55 943 18 71 17 etxegarate2@terra.es

H *

> Hernani
TXINTXUA H Zikuñaga, 76 * 943 33 36 80 943 33 18 35 www.hotel-txintxua.com htrecepcion@hotel-txintxua.com ZINKOENEA Mayor, 57 - 1º 670 39 08 97 ZEPAI BERR H IA Cº Etxeberri, s/n 943 18 71 98 / 676 07 18 43 * 943 18 71 72 www.hotelzepai.com info@hotelzepai.com

TXARTEL H Pº del Circuito, 1 ** 943 36 23 40 943 36 48 04 www.hoteltxartel.com info@hoteltxartel.com

ELIZALDE Iparralde Etorbidea, 1 943 49 25 86 http://hotelelizalde.com info@hotelelizalde.com

H *

IBILTZE H Antxota, 3-4 * 943 36 56 44 943 36 67 46 www.hotelibiltze.com contacto@hotelibiltze.com

GURUTZE BERRI H Bizardia Plaza, 7 * 943 49 06 25 943 49 37 23 www.gurutzeberri.com gurutzeberri@gurutzeberri.com

943 55 20 80 ALCÁZAR H Avda. Iparralde, 11 *** 943 62 09 00 943 62 27 97 www.hotelalcanzar.net info@hotelalcazar.net ETH IRUN H Komete Sarea, 5 (Zaisa 2) *** 943 63 41 00 943 62 19 98 www.hoteleth.com hotel@hoteleth.com TRYP URDANIBIA H Jaizubia Hiribidea s/n *** 943 63 04 40 943 63 04 10 www.solmelia.com tryp.urdanibia@solmelia.com

P **

> Irun

> Olaberria > Legazpi
MAULEON Nafarroa, 16 943 73 08 70 / 943 73 09 48 943 73 18 45 www.hotelmauleon.com

> Hondarribia
JAIZKIBEL H Baserritar Etorbidea, 1 **** 943 64 60 40 943 64 08 42 www.hoteljaizkibel.com info@hoteljaizkibel.com PARADOR H EL EMPERADOR **** Plaza de Armas, 14 943 64 55 00 943 64 21 53 www.parador.es hondarribia@parador.es

H **

CASTILLO H Ctra. N-1, km. 419 *** 943 88 19 58 943 88 34 60 www.hotelcastillo.info

> Oñati > Leintz-Gatzaga
SORAN ETXEA BERR NUEV H IA O Santiago, 3 943 71 53 98 943 71 44 ** 20 www.soranetxea.com info@soranetxea.com SANTUARIO DE H ARANZAZU *** Bº Aranzazu, 8 943 78 13 13 943 78 13 14 www.hotelsantuariodearantzazu.com koldo@hotelsantuariodearantzazu.com

RIO BIDASOA H Nafarroa Behera, 1 **** 943 64 54 08 943 64 51 70 www.hotelriobidasoa.com reservas@hotelriobidasoa.com

ATALAIA H Aritz Ondo, 69 ** 943 62 94 33 943 63 17 23 www.hotelatalaia.com info@hotelatalaia.com

GURE AMETZA Alto de Arlabán 943 71 49 52

P **

SORALUZE Bº Uribarri 943 71 61 79

943 71 60 70

H **

JAUREGUI HA Zuloaga, 5 *** 943 64 14 00 943 64 44 04 www.hoteljauregui.com jauregui@hoteljauregui.com

> Mutriku
AITANA H Iparralde, 51 * 943 63 57 00 943 63 24 24 www.hotelaitana.com hotelaitana@hotelaitana.com ARBE Laranga, s/n 943 60 47 49 www.hotelarbe.com info@hotelarbe.com

H ***

ETXE AUNDI H Bº Torre Auzo, 9 * 943 78 19 56 943 78 32 90 www.etxeaundi.com etxeaundi@etxeaundi.com

OBISPO H Pza. del Obispo, 1 *** 943 64 54 00 943 64 23 86 www.hotelobispo.com recepcion@hotelobispo.com

ONGI ETORRI H Kale Zaharra, 19 bajo * 943 71 82 85 943 71 82 84

IBIS IRUN H Letxunborro, 77 * 943 63 62 32 943 62 58 16 www.ibishotel.com H3220@accor-hotels.com

PAMPINOT H Kale Nagusia, 5 *** 943 64 06 00 943 64 51 28 www.hotelpampinot.com info@hotelpampinot.com

ZUMALABE Muelle Bajada, 2 943 60 46 17 www.hotelzumalabe.com zumalabe@hotelzumalabe.com

H **

SINDIKA Bº Aránzazu, 30 943 78 13 03

H *

EUROPA P Avda. Iparralde, 59 ** 943 62 21 44 943 63 24 24 www.pensioneuropa.com

> Oiartzun
USATEGIETA H Maldaburu bidea, 15 **** 943 26 05 30 943 26 06 75 www.hotelusategieta.com reservas@hotelusategieta.com

> Orio
AISIA ORIO H Hondartza Bidea, 1 *** 943 89 44 40 943 83 17 44 www.aisiahoteles.com orio@aisiahoteles.com

SAN NIKOLAS H Plaza Armas, 6 ** 943 64 42 78 943 64 62 17 www.hotelsannikolas.com

LOS FRONTERIZOS Estación, 7 943 61 92 05

P **

N O N

L O

E G I N ?

59

XALOA Estropalari, 24 943 13 18 83 www.xaloa.com xaloa@xaloa.com

943 89 04 17

P **

VILLA DE URNIETA Dendategi, 4 943 33 38 66

P **

BERR OLATU IA H Ipar kalea, 10 943 00 55 22 943 50 41 * 67 www.olatuhotela.com

GRAN HOTEL BALNEARIO H DE CESTONA *** Pº San Juan, 30 943 14 71 40 943 14 70 64 www.relaistermal.com reservas@relaistermal.com

> Ormaiztegi
ITXUNE Gabirialde, 14 639 23 88 89 www.itxune.com itxune@itxune.com

> Urretxu
P **
SANTAKUTZ H Santa Bárbara s/n * 943 72 59 59 943 75 98 84 www.hotelsantakutz.com santakutz@hotelsantakutz.com

ROCA MOLLARRI H Avda. Zumalakarregi, 11 * 943 89 07 67 943 89 49 10 info@hotel-rocamollarri.com www.hotel-rocamollarri.com

> Zumaia
TALASOTERAPIA ZELAI H Larretxo, 16. Playa Itzurun * 943 86 51 00 943 86 51 78 www.talasozelai.com info@talasozelai.com

943 16 11 46

> Tolosa
ORIA H Oria, 2 * 943 65 46 88 943 65 36 12 www.hoteloria.com hoteloria@hoteloria.com

> Usurbil
ATXEGA JAUREGIA

EKIA P Elizaurrea, 3 ** 943 01 06 64 943 01 06 68 www.ekiapentsioa.com info@ekiapentsioa.com

H
IPAR Amezti, Km. 1 943 83 23 13

Aitzerra, 1 Pol. Ind. Zumartegi * 943 37 66 66 943 37 67 71

P **

ZUMAIA H Alai, 13 * 943 14 34 41 943 86 07 64 zumaiahotela@euskalnet.net

ORIA II H San Francisco, 20 * 943 65 46 88 943 65 36 12 www.hoteloria.com hoteloria@hoteloria.com

> Zarautz
KARLOS ARGUIÑANO H Mendilauta, 13 **** 943 13 00 00 943 13 34 50 www.hotelka.com kahotel@karlosnet.com

LAGUNAK P San Francisco, 10 ** 943 83 37 01 943 13 46 56 lagunakerretegia@hispavista.com

> Zumarraga
ETXE-BERRI H San Cristóbal-Etxeberri ** 943 72 12 11 943 72 44 94 www.etxeberri.com

> Urnieta
LER ARGI H Otzaran, 15 ** 943 33 13 34 943 33 19 88 www.lerargi.net ler-argi@telefonica.net GURIA P Idiazabal 46 bajo ** 943 00 56 50/ 688 63 84 71 943 00 56 46 www.pensionguria.com reservas@pensionguria.com OIANUME BERR P IA Ergoyen, 18 ** 943 55 66 83 / 943 33 25 05 943 55 63 14 www.oianume.com oianume@oianume.com ZARAUZ H Avda. Navarra, 26 *** 943 83 02 00 943 83 01 93 www.hotelzarauz.com hzarauz@hotelzarauz.com

TXIKI POLIT Musika Plaza, s/n. 943 83 53 57 www.txikipolit.com info@txikipolit.com

P ** 943 83 37 31

> Zegama
ZEGAMA San Martín, 3 943 80 10 51

BALENTIÑA Urola, 8 943 72 50 41

P **

ALAMEDA H Gipuzkoa s/n ** 943 83 01 43 943 13 24 74 www.hotelalameda.net halameda@euskalnet.net

P **

UROLA P Antonio Oraa ** 943 53 30 08 943 53 30 46 www.pensionurola.com reservas@pensionurola.com

> Zestoa
AROCENA H Pº San Juan, 16 *** 943 14 70 40 943 14 79 78 www.hotelarocena.com reservas@hotelarocena.com ZELAI Legazpi, 5 1º 670 26 49 22 www.zelai.org

NORTE Amezti kalea, 1 / 943 83 23 13 www.galeon.com/hotelnorte

H *

943 72 92 37

P **

Apartamentuak
GAZTAINUZKETA LEINTZ-GATZAGA Alto de Arlaban s/n 943 71 51 64

A

ITXASPE DEBA. Barrio Itxaspe-Itziar / 943 19 93 77 www.campingitxaspe.com

A

MIRACONCHA 24 SAN SEBASTIÁN Miraconcha, 24 943 44 41 30

BERR IA

A

USASKU-BERRI USURBIL. Kale Zahar, 58 / 943 36 11 95

A

IRENAZ RESORT BERR IA HA SAN SEBASTIÁN ** Pº Oriamendi, 94 902 73 39 17 / 943 30 81 49 / 607 85 33 14 943 30 92 65 www.irenaz.com resort@irenaz.com

JÁUREGUI HONDARRIBIA. Zuloaga, 5 943 64 14 00 943 64 44 04 www.hoteljauregui.com jauregui@hoteljauregui.com

HA ***

TOMÁS ZUMAIA Pza. Eusebio Gurrutxaga, 12 943 86 19 16 / 615 72 13 33

A

TALAI- MENDI ZARAUTZ. Talai Mendi, 708 943 13 00 02 943 89 02 72 www.talaimendi.com info@talaimendi.com

A

60

N O N

L O

E G I N ?

Landa-inguruneko

ostatuak
> Abaltzisketa
NAERA HAUNDI Naera Haundi Baserria, s/n (Gi-3670 PK. 2,300) Bº Sasiain 943 65 40 33 www.naerahaundi.com naerahaundi@euskalnet.net

LOKATE Olaskoegia, 12 / 943 89 07 15 www.nekatur.net/lokate lokatera@begira.com

> Albiztur
SEGORE ETXEBERRI Santa Marina Bailara 943 58 09 76/ 610 46 07 51 www.nekatur.net/segore

C
C

UGARTE Bº Beballara (Gi-2631 PK. 3) 943 69 27 22 www.nekatur.net/ugarte legarrayolan@yahoo.es

MAILAN C C Arratola, 18 943 89 03 45 943 89 03 45 www.casaruralmailan.com

> Astigarraga > Alkiza
LETE Alkiza (Gi-3630 PK. 4,800) / 943 69 12 64 www.nekatur.net/lete URRUZOLA Aldapa Bailara s/n (Gi-3630. P.K. 6,100) 943 69 27 71 www.urruzola.com ARRASPIÑE Santio Zeharra, s/n 943 33 13 19 www.nekatur.net/arraspine ARTOLA Bº Santiagomendi 637 03 56 79 / 943 55 72 96 www.nekatur.net/artola BUENABISTA Ermaña Berri,2 943 33 02 05

> Aduna
ZABALE Bº Goiburu (Gi-3610 PK. 2) (NI-PK.443) 943 69 08 25 / 657 73 01 08

MAÑARINEGI Santio Erreka 943 13 50 65 / 650 82 51 90 / 626 49 49 47 www.manarinegi.com saioezkurra@hotmail.com OLASKOAGA GOIKOA Olaskoegia, s/n (Acceso por Orio)(Gi-3171) 943 58 08 14 / 607 23 38 24 www.nekatur.net/olaskoaga olaskoagagoikoa@terra.es ORORTEGI Arrutiegia, s/n 943 83 08 04 / 656 77 33 68 www.nekatur.net/orortegi

C
C

C
C

> Aia
AGERRESORO HAUNDI Andatza, 21 943 83 50 53 www.nekatur.net/agerresoro AGOTE TXIKI Bº Elkano. Acc. Zarautz / 943 13 37 49 www.agotetxiki.com gemanasen@hotmail.com AZKUE Arrutiegia,1 (Gi-3710, PK 9,000) 943 13 10 28 www.nekatur.net/azkue BEGOÑA Bº Urdaneta, 21 (A 5 km. de Zarautz-Ctra. Abedaño) 943 83 18 29 / 659 62 05 79 ERROTA Olazkoegia, s/n 943 83 54 65 INDATE BERRI Urdaneta, 12 / 943 13 30 58 / 667 86 30 23 www.nekatur.net/indate agrogema@hotmail.com IZARRA Urdaneta, s/n 943 13 18 67 / 634 45 89 19 LANDARBIDE ZAHAR Laurgain, 26 / 943 83 10 95 www.landarbide.com landar@wanadoo.es

> Amezketa
HAUNDIKOA Larraitz bidea, 2 / 943 65 48 64 www.haundikoa.com haundikoa@haundikoa.com

> Ataun
ALDARRETA San Martin • Ota-mots s/n 943 18 03 66 www.nekatur.net/aldarreta

C
C

PAGOEDERRAGA Santio Erreka, s/n 943 13 10 96 / 686 45 00 04 www.nekatur.net/pagoederraga pagoederraga@hotmail.com SAGARMANETA Urdaneta 943 13 30 94 / 630 90 00 50 aitorirureta1@terra.es www.nekatur.net/sagarmaneta TOLARE C C Laurgain, 7 943 83 43 13/659 57 92 05 www.toprural.com/casaruraltolare

> Andoain
TXERTOTA Goiburu / 943 59 07 21 www.txertota.com

> Azkoitia
LAJA Santa Cruz, s/n 943 85 30 75 943 85 25 14 www.nekatur.net/laja

C
C

> Antzuola
IBARRE Irimo Goena 943 76 63 10 www.ibarre.com ibarrenekazal@terra.es

BERR LANDAGARRE IA Cº Agarre-Basarte, s/n 943 85 33 30 / 609 42 40 13 www.landagarre.com info@landagarre.com

C
C

C TXANGILUENEA ETXEA C Gozategi plaza, 20 606 10 24 23 943 13 41 04 www.toprural.com/txangiluenea garbineaia@terra.es

> Aretxabaleta
MITARTE GARAI Areantza Elizaurrea 943 79 17 51 www.nekatur.net/mitarte mitartegarai@euskalnet.net

ZULUETA Bº Izarraitz, 77 943 85 35 49 943 85 35 49 www.nekatur.net/zulueta agrozulueta@yahoo.es

C
C

C
C

> Aizarnazabal
EKOIGOA Behekoetxezaharra Baserria / 943 14 83 86 www.nekatur.net/ekoigoa ekoigoa@euskalnet.net LARRAXKO Etxabe, s/n 943 14 78 29

> Beasain
PAGORRIAGA Ctra. Tolosa-Azpeitia, 22 (GI-3720 KP 8,500) 943 58 20 71 www.pagorriaga.com pagorriaga@euskalnet.net

> ArrasateMondragón
ARTEAGA C C Garagartza, 37 943 71 18 81 943 71 18 82 www.arteagalandetxea.com arteaga@arteagalandetxea.com

> Berastegi
BERR ARGIÑENEA IA Eldua. Cº Argiñenea, 21 637 18 29 98 / 943 68 33 71 www.nekatur.net/arginenea arginene@euskalnet.net

LANDARBIDE ZAHAR 2 Laurgain Auzoa, 26 / 943 83 10 95 www.landarbide.com landar@wanadoo.es

C
C

SARASOLA ZAHARRA Sarasola Zaharra Baserria 943 14 77 74 sarasolagro@yahoo.es

> Asteasu
SASKARATE Bº Upazan (Gi-2631 PK. 9-10) / 943 69 04 46 www.nekatur.net/saskarate saskarate@hotmail.com

LEKU EDER C C Bº Urdaneta (Acceso por Zarautz PK.5,5) 943 13 23 73 943 83 49 08

ZABALDO Zubialde, s/n 677 40 59 11

BAZTARRETXE Aiztunalde, s/n / 943 68 33 86 luisazpiroz@euskalnet.net

N O N

L O

E G I N ?

61

> Bergara
ANDURI Ubera, 13. (GI- 2632 km, 29) 943 77 70 50 www.nekatur.net/anduri andurilandaetxea@yahoo.es

C
C

TXINDURRI-ITURRI Mardari, 12 (N-634 PK. 34) 943 19 93 89 / 699 68 44 90 www.txindurri.com txindurri@txindurri.com ZELAIETA BERRI Itxaspe, s/n 653 06 96 71 ZUBELTZU-TORRE Zubeltzu-Torre 943 19 90 21 zubeltzutorre@euskalnet.net

> Elgeta
BARRENENGUA Barrenegua, 22 / 943 76 82 21 barrenengua@euskalnet.net

ABETA BERRI Abeta Berri baserria s/n 943 13 39 60 www.aberricasarural.com a.berri@telefonica.net ABETA-ZAHARRA Meagas. 943 83 30 41 www.nekatur.net/abetazaharra AGOTE AUNDI Bº Askizu, s/n / 943 14 04 55 www.nekatur.net/agoteaundi esnalerkizia@terra.es GURE AMETSA Orrua, s/n. N-634 Pk: 26,5 943 14 00 77 ainhoa799@msn.com www.nekatur.net/gureametsa ITSAS LORE ETXEA Eitzaga, 14 943 14 06 19 / 665 73 89 44 www.itsaslore.com xeri@itsaslore.com
BERR URKI IA Bº Askizu 943 14 00 49 / 660 03 49 80 www.urkitxakolina.com info@urkitxakolina.com

C
C

C
C

LAMAINO ETXEBERRI Bº San Martzial / 943 76 35 06 www.nekatur.net/lamaino maristegi@wanadoo.es

EGUZKITZA ETXEA BºLarragibel, 83 943 78 90 84 www.nekatur.net/eguzkitza

C
C

ELGETA C C San Roke, 26 943 78 91 07 943 78 91 06 hotelrosena@terra.es

> Deba
ARRASKETA Lastur Beia, s/n • Lastur 943 60 40 71 www.nekatur.net/arraketa ARRIOLA TXIKI Arriola, s/n 943 19 20 00 www.nekatur.net/arriolatxiki arriola_txiki@hotmail.com ARRUAN HAUNDI Lastur Beia • Lastur / 943 60 37 04 www.lastur.net mezuak@lastur.net

> Donostia
ARISTONDO Pillotegi, 70 • Igeldo / 943 21 55 58 www.nekatur.net/aristondo aristondo1@euskalnet.net IRIGOYEN Petritza Bidea, 4 D. Zubieta 943 36 67 99 www.nekatur.net/irigoyen arantxazurmendi@hotmail.com

> Errenteria
AÑARRE ZARRA Zamalbide auzoa, 108 / 943 52 37 51 www.nekatur.net LARRE AUNDI Aldura gunea, 6 943 51 57 63

C
C

C
C

BERR ITURRITXO C IA C Padre Orkolaga, 66 943 21 44 61 / 696 78 22 25 www.iturritxolandetxea.com rosa@iturritxolandetxea.com

> Errezil
ETXEBERRI C Etxeberri, 1. (Gi-2634 PK.15) C 943 81 29 92 / 649 00 12 54 943 83 51 13 www.nekatur.net/etxeberri IZARRE Errezilgo s/n 943 81 35 24 / 629 34 95 26 943 15 18 98 www.izarre.biz LETEA C Letea, s/n. Ctra. Tolosa-Azpeitia C GI-2634 PK: 13 943 81 28 87 / 695 77 90 92 www.nekatur.net/letea XABIN ETXEA C C San Prudentzio, 2 943 14 00 67 943 14 05 44 www.nekatur.net/xabinetxea xabinetxea@wanadoo.es

DONIBANE Itziar • Egia . (N-634 PK. 39,900) / 943 19 15 54 www.nekatur.net/donibane donibane13@hotmail.com ELEIZONDO C San Nicolás, s/n. Lastur-Itziar C 943 19 90 33 / 636 00 68 23 www.nekatur.net/eleizondo bzulaika@euskalnet.net

IZEN EDER GOIKOA C C Bº Landarbaso (GI-2132, PK. 10) 943 51 08 34 943 52 84 78 www.izeneder.com KANPOEDER Aingeru zaindaria, 58 943 31 07 54 www.kanpoeder.com info@kanpoeder.com LASKIN-ENEA Camino de Uba, 50 943 45 72 87 / 659 47 16 46 943 46 32 96 MADDIOLA Padre Orkolaga, 161 652 70 31 28 www.agroturismomaddiola.com maddiola@euskalnet.net MAR Y MAR Agiti bidea, 44 943 31 74 01 ZELAI EDER Pillotegi Bidea, 41 • Igueldo / 943 31 47 08 www.nekatur.net/zelaieder zelaieder@mixmail.com

> Hernani
BELAZARTE Pagoaga Bailara, 10 943 33 15 69 belazarte@euskalnet.net PAGOAGA Caserío Pagoaga, 1 943 33 20 73 PARDIOLA Osiñaga Bailara, 29 943 33 36 79 / 656 73 41 39 943 33 60 41 www.euskalnet.net/euskotel pardiola@euskalnet.net

C
C

ERROTA BERRI Itziar • Bª Itxaspe (N-634 PK.35,200) 943 19 94 23 www.nekatur.net/errotaberri errotarural@telefonica.net

C
C

C
C

C
C

> Eskoriatza
AREANO Mendiola Elizatea,10 (GI-3345 PK. 2,200) / 943 71 44 70 www.nekatur.net/areano areano@euskalnet.net

GOIKOLA Lastur beia, s/n • Lastur (Gi-3292 PK.5) / 943 19 90 82 www.nekatur.net/goikola goikola@terra.es

C
C

> Hondarribia
AROTZENEA Bº Jaitzubia, s/n / 943 64 23 19/679 49 25 43 reservas@arotzenea.net www.arotzenea.net ARROBI-GAIN Arkoll-Santiago s/n 943 64 21 31 www.nekatur.net/arrobigain ART AND RELAX Jaizubia, 17 943 64 05 55 www.artandrelax.com info@artandrelax.com

PERLAKUA SAKA Bº Arriola, s/n 943 19 11 37/615 73 94 32 www.sakabaserria.com info@sakabaserria.es SANTUARAN BEKOA Bº Mardari, s/n (N-634 PK. 36) 943 19 90 56 943 19 94 73 www.nekatur.net/santuaran

> Ezkio-Itsaso
MANDUBIKO BENTA Mandubia, s/n 943 88 26 73 www.nekatur.net/mandubiko

C
C

C
C

> Eibar
TXERTURI GOIKOA Bº Itxaspe (A-8 salida nº13 N-634 PK.38) / 943 19 91 76 www.nekatur.net/txerturi txerturigoikoa@terra.es SOSOLA Mandiola Balle, s/n 943 20 81 76 www.sosola.com

> Getaria
ABETA Alto de Meagas 943 13 24 96 www.nekatur.net/abeta

C
C

C
C

62

N O N

L O

E G I N ?

ARTIZARRA Zimizarga, 46 655 72 18 34 • 943 64 23 37 www.nekatur.net/artizarra xetxepare@euskalnet.net ARTZU Montaña, s/n. (Gi-3440 PK. 14) 943 64 05 30 www.euskalnet.net/casartzu HARITZPE Zimizarga, 49 943 64 11 28 / 635 72 71 28 haritzpe@telefonica.net HIGERALDE Akartegi, 37 943 64 39 16 /679 84 77 27 943 64 39 16 www.higeralde.com casaruralhigeralde@yahoo.es IKETXE Arkolla-Santiago, s/n / 943 64 43 91 www.nekatur.net/iketxe iketxes@tiscali.es MAIDANEA Arkoll. Caserío Maidanea, s/n / 943 64 08 55 www.nekatur.net/maidanea

> Lazkao
LIZARGARATE Lazkaomendi, 8 (GI-3491, km 1.1) 943 88 19 74 info@lizargarate.com www.lizargarate.com www.nekatur.net/lizargarate

ORUE Ergoena, 28 943 80 19 00 www.casaruralorue.com casaruralorue@hotmail.com

C
C

> Oñati
ARREGI Garagaltza, 19. / 943 78 08 24 www.nekatur.net/arregi

> Mutriku
BERR IA HAITZALDE Galdona. Casa Elorreta, s/n (Paraje Eskimera) 943 60 48 65 / 626 91 39 00 www.haitzalde.com info@haitzalde.com

> Legazpi
C
C

> Orio
AIZPERRO Sección, 1. Km. 13 N-634 / 943 83 54 19 www.nekatur.net/aizperro

PASTAIN Telleriarte, 1. 943 73 06 72 www.nekatur.net/pastain

C
C

> Legorreta
BARTZELONA Esnaola, 7. 943 80 62 06 www.nekatur.net/bartzelona

KOOSTEI Artzain Erreka, s/n 943 58 30 08 / 659 78 04 44 www.nekatur.es/koostei koostei@telefonica.net MATZURI Bº Galdonamendi / 943 60 30 01

C
C

AMALUR BºOrtzaika, s/n / 943 83 28 88 www.nekatur.net/amalur

C
C

> Leintz-Gatzaga
ATERBE Caserío Zelaikoa, s/n / 943 71 50 37 www.aterbe-rural.com

C
C

ERRETZABAL TXIKI Ortzaika, s/n. 679 62 72 63 erretzabal.txiki@hotmail.com www.nekatur.net/erretzabal IGELDO Erdiko Borda, 68 645 72 25 37 www.igeldoturismo.com jose@igeldoturismo.com

C
C

BERR PIKUA IA C C Laranga, 26 943 60 30 12 / 629 10 57 33 www.pikua.es luis@pikua.es

> Lezo
C
C

MONTAÑENEA Bº Akartegi, 28 943 64 38 12 alicia.gortari@terra.es POSTIGU Zimizarga, s/n / 943 64 32 70 www.nekatur/postigu

ENDARA Sagasti Bailara, 13 (GI-2638 PK. 3,8) 609 17 94 70 www.endara-lezo.com endara_lezo@hotmail.com JUANMARTINDEGI Sagasti Bailara, 15 943 52 65 41 www.oarsoaldea-turismo.net ZURGIARRE-ETXEA Gaintxurizketa. (Gi-2638 PK. 4) 943 34 14 85 www.oarsoaldea-turismo.net zurgiarre@euskalnet.net

C
C

> Oiartzun
AITZARRI C C Karrika auz. Errotaurre Etxadia, 11 655 73 89 10 943 49 17 10 www.aitzarri.es aitzarri@hotmail.com ARKALE ZAHAR Arkaleko bidea, 21. BºGurutze 943 49 00 65 www.oarsoaldea-turismo.net AROXKENE Aroxkene, 7 (Ctra. Artikutza PK.3,5) 943 49 46 92 www.aroxkene.es.vg aroxkene@yahoo.es

> Segura
ONDARRE Caserío Ondarre. 943 80 16 64 www.acvmultimedia.com/ondarre ondarre@hispavista.com

TXENDUNEABEAZPI C C Semisarga, 47 618 75 95 34 www.txenduneabe-azpi.com txenduneabe-azpi@hotmail.com

> Tolosa
C
C

> Lizartza > Irun
ANTXOTEGI Meaka, (Crta. Ibarla), 118. Ctra. Parque de Peñas de Aia por Irun km. 13 943 62 21 39 www.adimedia.net/antxotegi antxotegi@adimedia.net

KORTETA San Esteban, 70 639 46 96 33 info@korteta.com

943 24 02 43

C
C

ILLARRAZU Caserío Illarrazu, 130 943 58 05 78 www.illarrazu.com

C
C

ERRETEGI HAUNDI Erretegi bidea, 2. Bº Iturriotz 645 71 05 25 / 943 49 46 29 www.oarsoaldea-turismo.net erretegi@erretegihaundi.net IRAGORRI Sorondo bidea, 2 943 49 26 38 www.oarsoaldea-turismo.net PELUAGA Arkale bidea, 31. (N-I Madrid-Irun) / 943 49 25 09 www.peluaga.com peluaga@ole.com

NAGUSI ETXEA Bedaio, 26 B / 943 65 20 03 www.nekatur.net/nagusietxea

C
C

> Mendaro
ATXURI Bº Garagarza. 943 85 04 41 atxuribastida@terra.es

C
C

> Urnieta
ALTZIBAR BERRI C C Goiburu, 33 / 943 55 70 97/626 55 14 29 www.nekatur.net/altzibar altzibarberri@yahoo.es ENBUTEGI Enbutegi Goikoa, 2 / 943 55 37 97 www.nekatur.net/enbutegi www.enbutegi.com enbutegi@hotmail.com KOSTEGI Oztaran, 30 D. 943 36 56 88 www.kostegi.net

EIZAGUIRRE C C C/ Olaberria, 12 646 15 63 98/629 26 42 84 www.caserioeizaguirre.com reservas@caserioeizaguirre.com info@caserioeizaguirre.com MENDIOLA Ventas-Landetxe, 33 943 62 97 63 / 637 94 08 83 www.nekatur.net/mendiola agroturismomendiola@gmail.com PALACIO SAN NARCISO
Olaberria San Narciso, 88

C KILIMON BERR IA C Arana Erreka, 9 943 75 51 05 / 655 70 05 51 943 75 51 05 www.kilimonetxea.com info@kilimonetxea.com

> Olaberria > Mutiloa
LIERNI GARAKOA C C Lierni auzoa, s/n 943 80 16 99 943 80 15 07 BORDA Errekalde (N-I PK. 1-2) / 943 16 06 81 bordaolaberria@terra.es www.nekatur.net/borda

943 63 53 79 / 629 49 03 15 943 63 53 79 www.nekatur.net/sannarciso palaciosannarciso@yahoo.es

N O N

L O

E G I N ?

63

MONTEFRIO Goiburu, 46 (Gi-131 PK. 3) 943 55 71 58 www.nekatur.net/montefrio

ALUSTIZA Amasa s/n / 943 69 03 61 alustiza2001@terra.es URRESTI Bº Amasa, s/n 943 69 04 44 www.urrestiamasa.net urrestiamasa@telefonica.net

> Zegama
ARRIETA HAUNDI Bº Arrietaldea, s/n / 943 80 18 90 www.euskalnet.net/arrietahaundi arrietahaundi@telefonica.net

ZELAIKOA Sansinenea, s/n (Gi-631 PK.1,5) / 943 14 74 92 • 679 25 71 96
www.nekatur.net/zelaikoa zelaikoa@telefonica.net

> Usurbil
ARRATZAIN Arratzain bide, 21. 943 36 66 63 www.agroturismoarratzain.com info@agroturismoarratzain.com

> Zizurkil > Zerain
OIHARTE Irukarate-Gain, s/n. 680 17 12 91 www.nekatur.net/oiharte oiharte@euskalnet.net TELLERINE Aizpea s/n. 943 58 20 31 www.nekatur.net/tellerine GOIZALDI C C Mendibailara, 59 943 69 27 82 / 943 36 37 73 www.nekatur.net/goizaldi NEKOLA Camino Urbano. 943 69 20 51 www.nekola.com nekola@terra.es ZIASORO Buztin Bailara 943 69 31 43 www.nekatur.net/ziasoro

> Zaldibia
C
C

BARAZAR Berridi, 10 • Zubieta / 943 36 33 58 www.nekatur.net/barazar

IRIZAR AZPIKOA Urreta 17 943 88 77 18 www.nekatur.net/irizar LAZKAOETXE Aiestaran Erreka, s/n / 943 88 00 44 www.nekatur.net/lazkaoetxe lazkaoetxe@terra.es

C
C

IBARROLA Kale-zahar (N-634. PK. 2,200) 943 36 30 07 ibarrolaweb@hispavista.com

> Zestoa
AGIÑA Aizarna s/n. 943 14 79 09 www.nekatur.net/agina agina.turismo@euskalerria.org ARANBURU Aizarna, 4. / 943 14 80 05 www.nekatur.net/aranburu txondei@hotmail.com AZKETA ERROTA Caserío Azketa-Errota, 38. 617 19 37 28 www.nekatur.net/azketaerrota KORTAZAR Xiriboga Auzoa 14, bajo 606 97 02 65 www.kortazar.com info@kortazar.com TOLARE BERRI 943 14 82 63 / 649 51 89 71 www.nekatur.net/tolare

ILLUMBE Txoko Alde, 20. 666 88 49 01 www.nekatur.net/illumbe

> Zarautz
AGERRE GOIKOA Agerre Goikoa Baserria (N-634-17,5). 943 83 32 48 www.nekatur.net/agerregoikoa BERAZADI-BERRI Talai mendi, s/n 943 83 34 94 www.nekatur.net/berazadi GAIKOETXE Bº Urteta, s/n 943 13 29 00 / 686 26 51 22 www.nekatur.net/gaikoetxe begotorrega@terra.es ITULAZABAL Aitze, 2 (buzón 321) 943 13 30 53 / 619 97 17 12 www.itulazabal.com

> Zumaia
JESUSKOA Oikia, 45 / 943 14 32 09 635 75 88 49 www.jesuskoa.net jesuskoa@jesuskoa.net KARAKAS ZAHAR Artadi, 26 / 943 86 17 36 www.nekatur.net/karakas LANDARTE Ctra. De Artadi, 1 / 943 86 53 58 www.landarte.net reservas@landarte.net

C
C

C
C

KAROBI Camino de Petritza s/n / 943 36 06 35 ZABALEA San Esteban, s/n • (N-634 PK.4) 630 56 25 88 943 36 12 61 www.nekatur.net/zabalea zabalea@arrakis.es

C
C

C
C

> Villabona
AKULEBI Legarreta, s/n / 943 69 30 34 / 11 84 www.nekatur.net/akulebi

SANTA KLARA Arritokieta. Santa Klara, 2 / 943 86 05 31 639 87 96 11 www.santaklara.eu info@santaklara.eu

Kanpinak
AITZETA 3ª MUTRIKU. Ctra. Deba-Gernika, Km. 3,5 943 60 33 56 IGUELDO 1ª DONOSTIA-SAN SEBASTIÁN Pº Padre Orkolaga, 69. Bº Igeldo 943 21 45 02 943 28 04 11 www.campingigueldo.com info@campingigueldo.com OLIDEN 2ª OIARTZUN Ctra. Gral. Madrid-Irun N-1, Km. 470 943 49 07 28 SATURRARAN MUTRIKU Saturraran 943 60 38 47 3ª

FARO DE HIGUER 3ª HONDARRIBIA, Paseo de Faro, 58 943 64 10 08 943 64 01 50 ITXASPE 2ª DEBA- Autop.A8, Sal.13 - Itziar N-634 Bilbao- S.S., Km. 38,5. 943 19 93 77 943 19 93 77 www.campingitxaspe.com

LAKIOLA (CAMPING RURAL) LEGAZPI. Urtatza-Egialde, 18 649 57 74 42

3ª TALAI-MENDI 2ª ZARAUTZ. N-634, km. 17,5 943 83 00 42 talaimendi@campingseuskadi.com

GALDONA 3ª MUTRIKU. Ctra. Deba-Gernika, Km. 57,8 943 60 35 09

PLAYA DE ORIO 1ª ORIO. N. 634, Km. 13 943 83 48 01 943 13 34 33 kanpina@terra.es www.oriora.com

GRAN CAMPING ZARAUZ 2ª ZARAUTZ. Monte Talai-Mendi 943 83 12 38 943 13 24 86 www.grancampingzarautz.com info@grancampingzarautz.com

JAIZKIBEL 3ª HONDARRIBIA Ctra. Guadalupe, Km. 22 943 64 16 79 943 64 26 53 www.campingjaizkibel.com recepcion@campingjaizkibel.com

ZINGIRA 2ª AIA. Olaskoegia, s/n (N-634 km 13) 943 13 20 79 zingira@telefonica.net

SANTA ELENA MUTRIKU Ctra. Deba-Gernika, Km. 5 943 60 39 82

Bizkaia

Donostia San Sebastián

GIPUZKOA

Álava-Araba

Argibideak www.gipuzkoaturismo.net On Line Turismo Erreserbak Tel.: 902 443 442 // 0034 943 21 77 17 www.reservasguipuzcoa.com

HAIN TXIKIA, HAIN HANDIA TAN PEQUEÑA, TAN GRANDE

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->