P. 1
ASINTOTAK

ASINTOTAK

|Views: 833|Likes:
Published by Gorka Camara Hierro
15. UNIDADE DIDAKTIKOA AZALTZEKO IRAKASLEAK ERABILITAKO DIAPOSITIBAK DIRA HAUEK
15. UNIDADE DIDAKTIKOA AZALTZEKO IRAKASLEAK ERABILITAKO DIAPOSITIBAK DIRA HAUEK

More info:

Categories:Types, School Work
Published by: Gorka Camara Hierro on Jan 07, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PPT, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/14/2014

pdf

text

original

ASINTOTAK JARRAITUTASUNA (I

)
Batxilergo Zientifiko-Teknikoa 1. maila

Arrasate B. H. I. (Arrasate)

Asintota horizontalak
Behatu ondoko funtzioen adierazpen grafikoa:

Y y= 1 1

Grafikoa y = 1 zuzenera hurbiltzen da x aldagaia  g rantz doanean. Hau da, xlim f ( x ) ! 1 p g

y = 1 zuzena f funtzioaren asintota horizontala dela esaten da.
X
y= 2

2

Grafikoa y = 2 zuzenera hurbiltzen da x aldagaia  g rantz doanean. Hau da, lim f ( x ) ! 2
x p g

1

2

3

4

5

y = 2 zuzena f funtzioaren asintota horizontala dela esaten da.

f funtzioak infinituan dituen limieetako bat L bada, y = L zuzena f funtzioaren asintota horizontala da: lim f ( x) ! L
xps g

Funtzio arrazionalen kasuan, f ( x) ! Q( x)

, asintota horizontalak lortzeko, nahikoa da frakzioko zenbakitzaileko eta izendatzaileko polinomioen mailak aztertzea.

P ( x)

Hain zuzen, P(x)-ren maila Q(x)-ren maila baino txikiagoa bada, edo biak maila berekoak badira, infinituko limitea zenbaki erreala da, L. Beraz, f(x) funtzioak asintota horizontal bat izango du y = L ekuaziokoa.

Adibidea.

3x 2 Lortu f ( x) ! 2 eta x 2

g ( x) !

3x x2  2

funtzioen asintota horizontalak.

a) lim f ( x) ! lim f ( x) ! 3
x pg x pg

Beraz, y = 3 zuzena f-ren asintota horizontala da, alde bietatik.

b) lim f ( x) ! lim f ( x) ! 0
x p g x p g

Beraz, y = 0 zuzena (OX ardatza) f-ren asintota horizontala da, alde bietatik.

Funtzio esponentzialen kasuan ere agertzen dira asintota horizontalak.
Ikus ditzagun bi adibide:
7.39

I) Demagun y = ex funtzioa x aldagaia  g -rantz doanean, funtzioaren balioa 0-rantz hurbiltzen da. Izan ere,
y = ex

1 0.367 -1 9 1 2

1 1 ! !0 x p g eg g y = 0 zuzena (OX ardatza) da f-ren asintota horizontala, eta, kasu honetan, hurbilketa ezker aldetik soilik egiten da. lim e x ! e g !

II) Demagun y = 3-x funtzioa.
y = 3- x

x aldagaia  g -rantz doanean, funtzioaren balioa 0-rantz hurbiltzen da. Izan ere,
3 x p g

lim 3  x ! 3  g !

1 1 ! !0 3g g

1 -2 -1 1 2

y = 0 zuzena (OX ardatza) da f-ren asintota horizontala, eta hurbilketa eskuin aldetik soilik egiten da.

Funtzio esponentzialetan, berretzailea  g egiten den kasuetan, OX ardatza du asintota horizontaltzat.

Ariketa 1
Lor itzazu ondoko funtzioen asintota horizontalak:
1  3x 2 a) y ! 4x 2 x 4  2x2 d) y ! x2 1 2 b) y ! x
¨1¸ e) y ! © ¹ ª2º
3x

; ;

;

x3 1 c) y ! 3 x  5x  6

Asintota bertikalak
Behatu ondoko funtzioen adierazpen grafikoa:
OY
¡

x

1

Funtzioak  g ra jotzen du x aldagaiak 1erantz hurbiltzean eskuinetik. Hau da:
OX 2 3 4 5

1

x p1

lim f ( x ) !  g

x = 1 zuzena f funtzioaren asintota bertikala dela esaten da.
OY

-2

-1

1

Funtzio batek asintota bertikala izango du x = a puntuan, baldin eta lim f ( x ) ! s g bada.
xp a

 

x

2

Ezkerreko grafikoan, funtzioak  g jotzen du x aldagaiak 2rantz hurbiltzean ezkerretik, eta  g -rantz x aldagaia 2rantz hurbiltzean eskuinetik. Hau da:
OX 2

xp 2

lim f ( x ) !  g eta

xp 2

lim f ( x ) !  g

x = 2 zuzena f funtzioaren asintota bertikala dela esaten da.

Funtzio arrazionalen kasuan, f ( x) !

( x) , asintota bertikala edukiko dute Q ( x)

Q(x) izendatzailea 0 egiten duten x-ren balioetan, baldin eta x-ren balio horiek (x) zenbakitzailea ere anulatzen ez badu. Adibidea.
Lortu

f ( x) !

5 , 3 x

g ( x) !

5 x2  4

eta

h(x) !

x -1 (x - 1)(x - 3)

funtzioen asintota bertikalak.

I) 3 ± x = 0

;

x=3

xp 3

lim f ( x ) !  g

xp 3

lim f ( x ) !  g

Beraz, x = 3 zuzena f-ren asintota bertikala da.

II) x2-4 = 0

;

x = +2 eta x = -2

Beraz, x = -2 eta x = 2 zuzenak dira g-ren asintota bertikalak.

III) (x-1).(x-3) = 0

;

x = 1 eta x = 3 
x =3 puntuan badu asintota bertikala.
lim h ( x ) ! lim
xp3 x p1 

x =1 puntuan zenbakitzailea ere anulatzen da. Beraz, h funtzioak ez du asintota bertikalik x = 1 puntuan.
lim h ( x ) ! lim
x p1

x p1

1 1 x 1 ! lim ! 2 ( x  1)( x  3) x p1 x  3

2 x 1 ! !g ( x  1)( x  3) 0

Funtzio logaritmikoetan ere agertzen dira asintota bertikalak.
Ikus ditzagun bi adibide:
OY

I) Demagun y = ln (x-1) funtzioa.
x=1 y= ln x

Existentzia-eremua: (1 , g )

OX 1 2 3 4 5

ln 0 !  g denez, x aldagaia 1rantz hurbiltzean eskuinetik, funtzioak  g -rantz jotzen du; hau da:
x p1

lim f ( x ) !  g

Horregatik, x = 1 zuzena f funtzioaren asintota bertikala da.
OY

II) Demagun y = ln (2-x) funtzioa.
y= ln (2-x) x=2

Existentzia-eremua: (g , 2)

OX -3 -2 -1 1 2

ln 0 !  g denez, x aldagaia 2rantz hurbiltzean ezkerretik, funtzioak  g -rantz jotzen du; hau da:
xp 2

lim f ( x ) !  g

Horregatik, x = 2 zuzena f funtzioaren asintota bertikala da.

Ariketa 2
Lor itzazu ondoko funtzioen asintota bertikalak:

a) y ! x  2 x

3

2

2 x 1 ; b) y ! ; c) y ! 2 ; d ) y ! ln x x x  5x  6

‡ Funtzio polinomikoek ez dute asintotarik ‡ Funtzio batek infinitu asintota bertikal eduki ditzake. Adibidez, y = tg x funtzioak. ‡ Funtzio batek gehienez asintota horizontal bat eduki dezake; batzutan alde batetik, eta beste batzuetan bi aldeetatik (g - rantz eta - g - rantz).

Ariketa 3
Lor itzazu ondoko funtzioen asintota bertikalak eta horizontalak.
x2 1 1 a) y ! ; b) y !  3 x x2  2 1 e) 2 ; f) y! x  2x 1  x2 1 x2  9 2x x4

; c) y ! ;

; d) y !

g ) y ! ln ( x  7) ; h) y ! 4 x

Ariketa ebatzia
2x Demagun y ! funtzioa. Aurkitu asintota horizontalak eta bertikalak, x 1 eta adierazi grafikoki.
y!
Existentzia-eremua: I = R ± 1

2x x 1 8
x=1

Asintota bertikala: x = 1 zuzena
x p1

lim f ( x ) ! g

x p 1

lim f ( x ) ! g
4
y=2

Asintota horizontala : y = 2 zuzena
x p sg

2 1 OX -2 -1 1 2 3 4

lim f ( x ) ! 2

x 0 -1 2

y 0 1 4

Ariketa 4
Lor itzazu ondoko funtzioen asintota bertikalak eta horizontalak. Ondoren irudikatu grafikoki.

2 y! x

;

x y! x2

y ! 4x

;

y ! ln (3  x)

y ! 

2 x

x y! x2
Existentzia- eremua: I = R ± 2 Asintota bertikala: x=2 zuzena

Existentzia- eremua: I = R ± 0 Asintota bertikala: x=0 zuzena (OY ardatza)
x y x y -0,1 20 0,1 -20 -0,01 200 0,001 -2000 ... ... ... ...
xp 0

lim f ( x ) ! g

xp 2

lim f ( x ) ! g

xp 2

lim f ( x ) ! g

xp 0

lim f ( x ) ! g
Asintota horizontala: y = 1 zuzena
x p sg

lim f ( x ) ! 1

Asintota horizontala: y = 0 zuzena (OX) lim f ( x ) ! 0
x p sg

y

=

¼ ¼ ¼ ¼ ¼ ¼¼ ¼ ¼ ¼ ¼¼ ¼ x - 2

x

2 y! x

9 

20

x= 2 

10
3

x -4
x -0,5 -1 2

y= 1 -3 -1

-2
y 4 2 -1

2 -10

4

1 OX -1 1 2 3 6

x 0

y -1 1 -0,5

-20

2 -1

y ! 4

x

y ! ln ( 3  x )
Existentzia- eremua:

Existentzia- eremua: D(f) = R Asintota horizontala: y = 0 zuzena (OX) 

g , 3

Asintota bertikala: x = 3 zuzena
xp 3

x p g

lim 4 x ! 4  g !

1 1 ! !0 4g g

lim f ( x ) !  g

Kurba eta OX ardatzaren arteko hurbilketa ezker aldetik soilik egiten da. 
4

OY

y=ln (3-x)
ln3

x=3

y=4x
x 0 -1 1 y 1 0.25 4 x y ln 1 = 0 Ln 3=1,1 Ln 5

OX -3 
2

-2

-1 

1
2

1 -1 1

0 -2

Ariketa ebatzia
4x2 Demangun ondoko funtzioa: f ( x ) ! 9  x2 Asintotak kalkulatuko ditugu, eta, funtzioaren grafikoa eginda, kurbak eta asintoten arteko hurbilketa ikusiko dugu.
Y

Asint. bertikalak:
x2 ± 9 = 0 ; x = 3 eta x = -3
4x2 f (x) ! ! 9  x2 4x2 f (x) ! ! g 9  x2

20 15 10 5 0 - 5 - 10 - 15
2

lim
xp 3

lim
xp 3

Beraz, x = -3 eta x = 3 zuzenak, f funtzioaren asintota bertikalak dira.

X

Asint. horizontalak.
Zenbakitzaileak eta izendatzaileak maila bera dute. Beraz:

y = -4

lim
xp g

f (x) !

4x ! 9  x2

2

lim
xp g

f (x) !

4x ! 4 9  x2

y = -4 zuzena asintota horizontala da.

- 6

-4

- 2

0

2

4

6

4x2 Hona hemen f ( x ) ! funtzioaren grafikoa: 2 9x

Y 20 15 10 5 0
y = -4

X

-5 - 10 - 15 -6 -4 -2

0

2

4

6

Jarraitutasuna
Behatu ondoko lau funtzioen grafikoak:

f(x) funtzioaren grafikoa lapitza paperetik jaso gabe marraz daiteke. Funtzio jarraitua dela esango dugu. Ordea, g, h eta i funtzioak ezin daitezke marraztu lapitza paperetik jaso gabe. Guztiek dute etena x = 1 puntuan. Horregatik diogu funtzio etenak direla x = 1 puntuan.

Ikus dezagun zein den etenaren arrazoia kasu bakoitzean:  g funtzioa ez da existitzen x = 1puntuan; hau da, ez dago g(1) baliorik.  h funtzioa eten egiten da x = 1 puntuan, ezkeraldeko eta eskuinaldeko limiteak desberdinak direlako; hots, ez da existitzen lim h( x) xp1  i funtzioa eten egiten da x = 1 puntuan, zeren lim i ( x) existitzen den xp 1 arren, horren balioa ez da i(1) balioaren berdina.

Jarraitutasuna. Definizioa.
f funtzioa jarraitua da x = a puntuan, baldin hiru baldintza hauek betetzen badira:

f(a) existitzen da.
lim f ( x) existitzen da eta finitua da.
xp a

lim f ( x ) ! f ( a ) da.
xp a

1. adibidea
Aztertu ondoko funtzioaren jarraitutasuna:
Azter dezagun x = 2 puntua: f(2) = 2-2 = 0
xp 2 

3 ; ® y!¯ x °2 ;

x

2

xu2

lim f ( x) ! 3

lim f ( x) ez da existitzen .
xp 2

xp2 

lim f ( x) ! 2  2 ! 0
Beraz, etena da x = 2 puntuan.

2. adibidea
1 x2 ; x e 1 ± ; 1 x 0 Aztertu ondoko funtzioaren jarraitutasuna: y ! ¯1 ± 1 ; x 0 x ° 
Azter dezagun x = -1 puntua:
f(-1) = 1 + (-1)2 = 2
x p 1

lim f ( x ) ! 1  (1) 2 ! 2

x p 1 

lim f ( x) ! 1

x p 1

lim f ( x) ez da existitzen .

Beraz, etena da x = -1 puntuan.  Azter dezagun x = 0 puntua:
f(0) = 0 + 1 = 1
x p0 

lim f ( x) ! 1

x p0 

lim f ( x) ! 0  1 ! 1

lim f ( x ) ! f (0) denez, jarraitua da x=0 puntuan. xp0

3. adibidea
Aztertu ondoko funtzioaren jarraitutasuna: y !

2 x3

f(3) ez da existitzen, x = 3 puntua ez baita f-ren existentziaeremukoa. Beraz, ez da jarraitua x = 3an. Zein motatako etena duen determinatzeko, x = 3 puntuko albo-limiteak kalkulatu behar ditugu.

xp3

lim 

2 ! g x3

;

xp3

lim 

2 !g x3

Kasu honetan, f funtzioak asintota bertikala du eta jauzi infinituko etena du x = 3 puntuan.

4. adibidea
x2 1 Aurkitu k-ren balioa, y ! ±x  1 ¯ ± k ° dadin x = 1 puntuan. ; x {1 ; x !1

funtzioa jarraitua izan 

f(1) = k
( x  1) ( x  1) x2 1 ! lim ! lim ( x  1) ! 1  1 ! 2  Bestalde, lim x p1 x  1 x p1 x p1 x 1

f(1) = lim f ( x ) bete behar denez, k = 2 izan beharko du. x p1

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->